Trang chủ » Kiến Thức » Toán học » Cách Tính Mét Khối (m³): Công Thức, Đổi Đơn Vị Và Bài Tập

Cách Tính Mét Khối (m³): Công Thức, Đổi Đơn Vị Và Bài Tập

Cách Tính Mét Khối (m³): Công Thức, Đổi Đơn Vị Và Bài Tập

Cách tính mét khối (m³): nhân ba kích thước của khối, mỗi kích thước đo bằng mét, V = dài × rộng × cao. Khối dài 3 m, rộng 2 m, cao 1,5 m có thể tích 3 × 2 × 1,5 = 9 m³. Nếu số đo ghi bằng cm hay dm, phải đổi hết về mét trước khi nhân, hoặc nhân ra cm³ rồi chia cho 1 000 000.

Mét khối (m³) đo thể tích: bể nước dài 2 m, rộng 1,5 m, sâu 1 m chứa 3 m³.

Mét khối là gì?

1 mét khối (ký hiệu m³) là thể tích của một khối lập phương có cạnh dài 1 m. Đây là đơn vị đo thể tích trong hệ đo lường quốc tế SI, dùng cho cả chất rắn, chất lỏng và khí. Khi không gõ được số mũ, người ta viết m3 và vẫn đọc là “mét khối”.

Chia mỗi cạnh 1 m thành 10 phần, mỗi phần dài 1 dm (10 cm). Khối lập phương lớn khi đó gồm 10 × 10 × 10 = 1 000 khối nhỏ, mỗi khối nhỏ có cạnh 1 dm, tức thể tích 1 dm³. Vì 1 dm³ chính là 1 lít, nên 1 m³ chứa 1 000 lít.

Khối lập phương cạnh 1 m, ba cạnh đều ghi 1 m, các mặt chia lưới 10 nhân 10 ô; bên dưới ghi 1 m³ = 1 000 dm³ = 1 000 lít và 10 × 10 × 10 = 1 000 khối nhỏ cạnh 1 dm
Khối 1 m³ chia thành 1 000 khối nhỏ cạnh 1 dm, mỗi khối nhỏ chứa 1 lít.

Đổi mét khối sang lít, dm³ và cm³

Đơn vị thể tích đổi theo lũy thừa ba của đơn vị độ dài. Một mét bằng 10 dm hay 100 cm, nên 1 m³ bằng 10³ = 1 000 dm³ và 100³ = 1 000 000 cm³. Vì vậy đổi m³ sang lít thì nhân 1 000, không nhân 100.

Đơn vị 1 đơn vị bằng bao nhiêu m³ 1 m³ bằng bao nhiêu đơn vị
lít (L) 0,001 m³ 1 000 lít
dm³ (1 dm³ = 1 lít) 0,001 m³ 1 000 dm³
cm³ 0,000001 m³ 1 000 000 cm³
mL (1 mL = 1 cm³) 0,000001 m³ 1 000 000 mL

Hai phép đổi cần nhớ: đổi m³ sang lít thì nhân 1 000, đổi lít sang m³ thì chia 1 000 (dời dấu phẩy ba chữ số sang trái).

Ví dụ 1. Đổi: a) 2,5 m³ sang lít; b) 350 lít sang m³; c) 45 000 cm³ sang m³.

  1. 2,5 × 1 000 = 2 500 lít.
  2. 350 : 1 000 = 0,35 m³.
  3. 45 000 : 1 000 000 = 0,045 m³.

Công thức tính mét khối

Với khối có dạng hình hộp chữ nhật (bể, hố, thùng, tấm ván, sàn), thể tích bằng tích ba kích thước, xem thêm cách tính ở bài thể tích hình hộp chữ nhật:

V = dài × rộng × cao (cả ba cùng đơn vị mét thì V có đơn vị m³).

Các bước tính:

  1. Đo ba kích thước của khối: dài, rộng, cao (hoặc dày, sâu).
  2. Đổi cả ba về mét nếu số đo đang ở cm hoặc dm.
  3. Nhân ba số với nhau, kết quả mang đơn vị m³.
  4. Đổi sang lít (nhân 1 000) nếu cần biết dung tích.
Bể nước hình hộp dài 3 m, rộng 2 m, cao 1,5 m, mực nước cao 1,2 m; phía dưới ghi V = 3 × 2 × 1,2 = 7,2 m³ = 7 200 lít
Bể hình hộp: thể tích nước tính theo chiều cao mực nước, không tính theo chiều cao thành bể.

Ví dụ 2. Bể nước hình hộp dài 3 m, rộng 2 m, cao 1,5 m. Tính thể tích bể và lượng nước khi nước cao 1,2 m.

Thể tích bể: V = 3 × 2 × 1,5 = 9 m³ = 9 000 lít. Lượng nước: thay chiều cao bể bằng chiều cao mực nước, V = 3 × 2 × 1,2 = 7,2 m³ = 7 200 lít.

Ví dụ 3. Một khối dài 2 m, rộng 80 cm, cao 50 cm. Tính thể tích theo m³.

Đổi 80 cm = 0,8 m và 50 cm = 0,5 m, rồi V = 2 × 0,8 × 0,5 = 0,8 m³ = 800 lít. Nếu nhân thẳng 2 × 80 × 50 = 8 000 thì con số này không phải m³ cũng không phải cm³, vì ba số đo ở hai đơn vị khác nhau. Cách khác: đổi 2 m = 200 cm, V = 200 × 80 × 50 = 800 000 cm³ = 0,8 m³, cho cùng kết quả.

Công thức theo từng hình dạng

Khối không phải hình hộp thì dùng công thức của hình tương ứng. Bảng dưới gom các hình hay gặp khi tính vật liệu và dung tích:

Hình Công thức thể tích Ghi chú
Hình hộp chữ nhật V = a × b × c a, b, c là dài, rộng, cao
Hình lập phương V = a³ a là cạnh, xem bài hình lập phương
Lăng trụ V = S × h S là diện tích đáy, h là chiều cao vuông góc với đáy, xem thể tích lăng trụ
Hình trụ V = π × r² × h r là bán kính đáy (bằng đường kính chia 2)
Hình chóp V = (1/3) × S × h xem bài thể tích khối chóp
Hình cầu V = (4/3) × π × r³ xem bài thể tích hình cầu

Hình trụ cũng là một lăng trụ có đáy tròn, nên công thức vẫn là diện tích đáy nhân chiều cao, với diện tích đáy là π × r². Lăng trụ có đáy bất kỳ thì tính diện tích đáy trước, rồi nhân với chiều cao vuông góc giữa hai đáy.

Ví dụ 4. Tính thể tích khối lập phương có cạnh 1,5 m, và khối lập phương có cạnh 40 cm.

Cạnh 1,5 m: V = 1,5³ = 3,375 m³. Cạnh 40 cm = 0,4 m: V = 0,4³ = 0,064 m³ = 64 lít.

Ví dụ 5. Bồn trụ đứng có bán kính đáy 0,5 m, cao 2 m. Nếu đề cho đường kính 1,2 m và cao 1,5 m thì sao?

Bồn thứ nhất: V = π × 0,5² × 2 = 0,5π ≈ 1,571 m³ ≈ 1 571 lít. Bồn thứ hai: bán kính r = 1,2 : 2 = 0,6 m, V = π × 0,6² × 1,5 = 0,54π ≈ 1,696 m³ ≈ 1 696 lít. Nếu thay nhầm đường kính 1,2 vào chỗ bán kính, kết quả sẽ lớn gấp 4 lần.

Ví dụ 6. Rãnh thoát nước dài 20 m, tiết diện là hình thang cân: miệng rộng 1,2 m, đáy rộng 0,8 m, sâu 0,6 m. Tính thể tích rãnh.

Rãnh là một lăng trụ nằm ngang có đáy là hình thang (xem diện tích hình thang). Diện tích tiết diện S = (1,2 + 0,8) : 2 × 0,6 = 0,6 m². Chiều cao của lăng trụ chính là chiều dài rãnh, V = 0,6 × 20 = 12 m³.

1 m² bằng bao nhiêu m³?

Câu hỏi này không có đáp số cố định. Mét vuông đo diện tích, chỉ có hai chiều (dài, rộng). Mét khối đo thể tích, có thêm chiều thứ ba. Muốn đi từ m² sang m³ phải biết thêm chiều cao hoặc độ dày:

V (m³) = S (m²) × h (m)

Với S = 1 m² và h = 2,8 m thì V = 2,8 m³: mỗi mét vuông sàn tương ứng 2,8 m³ khối không gian cao đến trần. Diện tích sàn là dài nhân rộng, nên công thức này thực chất vẫn là dài × rộng × cao.

Ví dụ 7. Phòng có diện tích sàn 20 m², trần cao 2,8 m. Tính thể tích phòng.

V = 20 × 2,8 = 56 m³. Bảng dưới cho sẵn thể tích của một số cặp diện tích và chiều cao trần:

Diện tích sàn Cao 2,6 m Cao 2,8 m Cao 3,2 m
12 m² 31,2 m³ 33,6 m³ 38,4 m³
20 m² 52 m³ 56 m³ 64 m³
30 m² 78 m³ 84 m³ 96 m³

Chiều cao phải đo từ mặt sàn thực đến trần thực. Phòng có trần nghiêng, trần vòm hoặc gác lửng thì chia thành từng khối đơn giản, tính riêng rồi cộng. Cách nhân diện tích với độ dày cũng dùng khi tính lớp bê tông trải trên sàn, lúc đó độ dày thường ghi bằng cm và phải đổi ra mét.

Cách tính mét khối nước trong bể

Trước hết xác định hình dạng phần đang chứa nước. Bể hình hộp dùng V = dài × rộng × chiều cao mực nước. Bể hình trụ dùng V = π × r² × chiều cao mực nước. Có thể tích rồi, đổi sang lít bằng cách nhân 1 000.

Bể có đáy dốc đều từ đầu nông xuống đầu sâu thì độ sâu trung bình bằng nửa tổng độ sâu hai đầu. Lý do: mặt cắt dọc của bể là một hình thang, và diện tích hình thang bằng đường trung bình nhân với chiều cao. Cách này chỉ đúng khi đáy là một mặt phẳng dốc đều. Bể có bậc hoặc chỗ trũng thì tách thành từng phần rồi cộng.

Ví dụ 8. Bể bơi dài 10 m, rộng 5 m, đầu nông sâu 1 m, đầu sâu 2 m, đáy dốc đều. Tính lượng nước khi đầy.

Độ sâu trung bình: (1 + 2) : 2 = 1,5 m. V = 10 × 5 × 1,5 = 75 m³ = 75 000 lít. Kiểm lại bằng mặt cắt dọc: diện tích hình thang (1 + 2) : 2 × 10 = 15 m², nhân bề rộng 5 m cũng ra 75 m³.

Số tính được là thể tích hình học của phần chứa nước. Bể chưa đầy thì đo chiều cao mực nước thực tế thay cho chiều sâu bể.

Cách tính mét khối gỗ

Gỗ xẻ, gỗ hộp có tiết diện chữ nhật, nên tính theo công thức hình hộp: dài × rộng × dày, tất cả đổi về mét.

Ví dụ 9. Thanh gỗ dài 2 m, rộng 20 cm, dày 5 cm. Tính thể tích một thanh và 30 thanh.

Đổi 20 cm = 0,2 m và 5 cm = 0,05 m. Một thanh: V = 2 × 0,2 × 0,05 = 0,02 m³. Ba mươi thanh: 0,02 × 30 = 0,6 m³. Khi mua bán, hai bên nên chốt dùng kích thước đo thực hay kích thước ghi trên phiếu.

Gỗ tròn có thân thuôn, một đầu to một đầu nhỏ, nên coi cả khúc là hình trụ sẽ cho kết quả lớn hơn thực tế. Có hai công thức gần đúng, đặt theo tên người đề xuất:

  • Huber: V = Sgiữa × L, với Sgiữa = π × d² / 4 là diện tích tiết diện tại chính giữa khúc, d là đường kính tại đó.
  • Smalian: V = (S₁ + S₂)/2 × L, với S₁, S₂ là diện tích tiết diện hai đầu.

Cả hai đều là phép tính gần đúng. Khi đo cần thống nhất lấy đường kính có vỏ hay không có vỏ, tránh lệch giữa các lần đo.

Khúc gỗ tròn thuôn dài 4 m, đường kính đầu to 0,36 m, đầu nhỏ 0,28 m, giữa 0,32 m; dưới ghi Huber khoảng 0,3217 m³ và Smalian khoảng 0,3267 m³
Khúc gỗ tròn thuôn: tính theo đường kính giữa (Huber) hoặc trung bình hai đầu (Smalian).

Ví dụ 10. Khúc gỗ dài 4 m, đường kính đầu to 0,36 m, đầu nhỏ 0,28 m, đường kính ở giữa 0,32 m. Tính thể tích theo hai công thức.

  • Huber: Sgiữa = π × 0,32² / 4 ≈ 0,08042 m². V = 0,08042 × 4 ≈ 0,3217 m³.
  • Smalian: S₁ = π × 0,36² / 4 ≈ 0,10179 m², S₂ = π × 0,28² / 4 ≈ 0,06158 m². V = (0,10179 + 0,06158) / 2 × 4 ≈ 0,3267 m³.

Hai kết quả lệch nhau chưa tới 2%. Nếu coi khúc gỗ là hình trụ có đường kính 0,36 m thì V = π × 0,36² / 4 × 4 ≈ 0,4071 m³, lớn hơn khoảng 27% so với kết quả Huber, một sai số không nên bỏ qua.

Cách tính mét khối bê tông và đất

Bê tông đổ vào cốp pha và đất đào hay đắp đều quy về công thức hình hộp: dài × rộng × dày (hoặc sâu). Độ dày bê tông thường ghi bằng cm, độ sâu hố ghi bằng m hoặc cm, nên đổi hết về mét trước khi nhân.

Ví dụ 11. Sàn bê tông dài 10 m, rộng 6 m, dày 12 cm. Tính thể tích bê tông.

Đổi 12 cm = 0,12 m. V = 10 × 6 × 0,12 = 7,2 m³.

Ví dụ 12. Hố đào dài 4 m, rộng 3 m, sâu 1,5 m. Có 6 móng đơn giống nhau, mỗi móng dài 1,8 m, rộng 1,5 m, cao 0,4 m. Tính thể tích đất đào và thể tích bê tông của 6 móng.

Hố đào: V = 4 × 3 × 1,5 = 18 m³. Một móng: 1,8 × 1,5 × 0,4 = 1,08 m³. Sáu móng: 1,08 × 6 = 6,48 m³. Móng bậc hoặc móng có phần vát thì tách thành từng khối hình học đơn giản rồi cộng lại.

Với hố, kênh hay nền đất dài mà mặt cắt thay đổi đều từ chỗ này sang chỗ khác, người ta lấy diện tích trung bình của hai mặt cắt nhân với khoảng cách giữa chúng: V = L × (A₁ + A₂)/2. Công thức này gần đúng, dùng khi mặt cắt biến đổi đều.

Ví dụ 13. Hai mặt cắt cách nhau 10 m có diện tích 2,0 m² và 3,0 m². Tính thể tích đoạn đất giữa hai mặt cắt.

V = 10 × (2,0 + 3,0) / 2 = 25 m³.

Đất đào lên và bê tông thi công hao hụt so với số tính, nên khối lượng thực lấy thêm hệ số theo hồ sơ thiết kế.

Số khối của thùng hàng

Hàng đóng thùng thường được đo bằng cm. Nhân ba số đo ra cm³ rồi chia cho 1 000 000 để ra m³. Nhiều thùng giống nhau thì nhân với số thùng. Con số này thường được gọi là số khối, viết tắt CBM.

Ví dụ 14. Thùng hàng dài 60 cm, rộng 40 cm, cao 50 cm. Tính thể tích một thùng và 25 thùng theo m³.

Một thùng: 60 × 40 × 50 = 120 000 cm³ = 120 000 : 1 000 000 = 0,12 m³. Hai mươi lăm thùng: 0,12 × 25 = 3 m³.

Lỗi dễ mắc khi tính mét khối

  • Lẫn đơn vị: dài tính bằng m nhưng rộng, cao vẫn để cm. Đổi cả ba về cùng một đơn vị trước khi nhân.
  • Nhầm 1 m³ = 100 lít: đúng là 1 000 lít, vì đơn vị thể tích đổi theo lũy thừa ba.
  • Dùng đường kính thay bán kính trong V = π × r² × h: kết quả sai gấp 4 lần.
  • Dùng cạnh xiên hay chiều cao thành bể thay cho chiều cao vuông góc hoặc mực nước thực tế.
  • Coi m² là m³: diện tích chưa nhân với chiều cao thì chưa phải thể tích.
  • Coi khúc gỗ thuôn là hình trụ đường kính đầu to: số ra lớn hơn thực tế.
  • Làm tròn quá sớm: giữ nguyên số trong các bước giữa, chỉ làm tròn ở kết quả cuối.
  • Ghi sai đơn vị kết quả: nhân các số đo bằng cm thì kết quả là cm³, chưa phải m³.

Bài tập có đáp án

  1. Đổi: a) 0,75 m³ sang lít; b) 8 400 lít sang m³; c) 2 500 000 cm³ sang m³.
  2. Bể cá hình hộp dài 1,2 m, rộng 50 cm, cao 60 cm. Tính thể tích bể (m³ và lít), và lượng nước khi nước cao 45 cm.
  3. Hố móng dài 2,4 m, rộng 1,8 m, sâu 90 cm. Tính thể tích đất cần đào.
  4. Bồn trụ đứng có đường kính đáy 1,4 m, cao 1,8 m. Tính dung tích theo m³ và lít, làm tròn đến hàng đơn vị của lít.
  5. Sàn bê tông dài 8 m, rộng 5 m, dày 10 cm. Tính thể tích bê tông cho 3 sàn giống nhau.
  6. Phòng có diện tích 24 m², trần cao 3,2 m. Tính thể tích phòng.
  7. Bể bơi nhỏ dài 8 m, rộng 4 m, đầu nông sâu 0,9 m, đầu sâu 1,5 m, đáy dốc đều. Tính lượng nước khi đầy (m³ và lít).
  8. Khúc gỗ tròn dài 5 m, đường kính đầu to 0,30 m, đầu nhỏ 0,24 m, đường kính giữa 0,27 m. Tính thể tích theo Smalian và theo Huber, làm tròn đến 4 chữ số thập phân.
  9. Thùng hàng dài 50 cm, rộng 40 cm, cao 30 cm. Tính số khối (m³) của 40 thùng như vậy.
Xem đáp án
  1. a) 0,75 × 1 000 = 750 lít; b) 8 400 : 1 000 = 8,4 m³; c) 2 500 000 : 1 000 000 = 2,5 m³.
  2. Đổi 50 cm = 0,5 m, 60 cm = 0,6 m. V = 1,2 × 0,5 × 0,6 = 0,36 m³ = 360 lít. Nước cao 45 cm = 0,45 m: V = 1,2 × 0,5 × 0,45 = 0,27 m³ = 270 lít.
  3. 90 cm = 0,9 m. V = 2,4 × 1,8 × 0,9 = 3,888 m³.
  4. r = 1,4 : 2 = 0,7 m. V = π × 0,7² × 1,8 = 0,882π ≈ 2,771 m³ ≈ 2 771 lít.
  5. 10 cm = 0,1 m. Một sàn: 8 × 5 × 0,1 = 4 m³. Ba sàn: 4 × 3 = 12 m³.
  6. V = 24 × 3,2 = 76,8 m³.
  7. Độ sâu trung bình (0,9 + 1,5) : 2 = 1,2 m. V = 8 × 4 × 1,2 = 38,4 m³ = 38 400 lít.
  8. S₁ = π × 0,30² / 4 ≈ 0,070686 m², S₂ = π × 0,24² / 4 ≈ 0,045239 m². Smalian: (0,070686 + 0,045239) / 2 × 5 ≈ 0,2898 m³. Huber: Sgiữa = π × 0,27² / 4 ≈ 0,057256 m², V ≈ 0,057256 × 5 ≈ 0,2863 m³.
  9. Một thùng: 50 × 40 × 30 = 60 000 cm³ = 0,06 m³. Bốn mươi thùng: 0,06 × 40 = 2,4 m³.

Xem thêm

Câu hỏi thường gặp

1 mét khối bằng bao nhiêu lít?

1 m³ bằng 1 000 lít. Một mét bằng 10 dm nên 1 m³ gồm 10 × 10 × 10 = 1 000 dm³, và mỗi dm³ chứa đúng 1 lít. Đổi m³ sang lít thì nhân 1 000, đổi lít sang m³ thì chia 1 000.

Hố đào dài 3 m, rộng 2 m, sâu 1,5 m có bao nhiêu mét khối?

V = 3 × 2 × 1,5 = 9 m³. Đây là thể tích hình học của hố, chưa tính hệ số nở của đất khi đào lên.

Một thanh gỗ dài 3 m, rộng 10 cm, dày 4 cm có bao nhiêu mét khối?

Đổi 10 cm = 0,1 m và 4 cm = 0,04 m. V = 3 × 0,1 × 0,04 = 0,012 m³.

Tính mét khối của khúc gỗ tròn bằng công thức nào?

Khúc gỗ thuôn không nên coi là hình trụ. Có thể dùng công thức gần đúng V = S giữa × L (Huber) hoặc V = (S₁ + S₂)/2 × L (Smalian), với S là diện tích tiết diện tròn π × d² / 4 và L là chiều dài.

Bể nước có đáy dốc thì tính mét khối ra sao?

Nếu đáy dốc đều, lấy độ sâu trung bình bằng nửa tổng độ sâu hai đầu rồi nhân với dài và rộng. Bể có bậc hoặc chỗ trũng thì chia thành từng khối đơn giản, tính riêng từng khối rồi cộng lại.

1 mét khối bằng bao nhiêu cm³?

1 m³ = 1.000.000 cm³, vì 1 m = 100 cm và 100 × 100 × 100 = 1.000.000.