Dành Hay Giành: Cách Phân Biệt Và Bảng Tra Nhanh

Dành hay giành đều đúng chính tả, nhưng nghĩa khác nhau. Dành là giữ lại để dùng về sau hoặc để riêng cho ai, cho việc gì: để dành, dành thời gian, dành tặng. Giành là tranh lấy về cho mình hoặc cố gắng để đạt được: giành chiến thắng, tranh giành, giành giật.

Hai từ đọc gần như giống nhau nên rất dễ viết lẫn. Cách chắc nhất là xem hành động trong câu là giữ lại, để riêng cho ai, hay là tranh lấy.

Dành nghĩa là gì?

Theo Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, dành là động từ có hai nghĩa:

• Giữ lại để dùng về sau: để dành, dành dụm, dành tiền. Ví dụ: “Mẹ để dành phần cơm cho con.”
• Để riêng cho ai hoặc cho việc gì: dành thời gian, dành công sức, dành riêng, dành cho, dành tặng, dành chỗ. Ví dụ: “Anh dành buổi tối để dạy con học.”, “Lớp dành tặng cô một bó hoa.”

Thứ được “dành” thường vốn là của người nói, chỉ được giữ lại hoặc chia riêng ra, không phải giành từ tay ai.

Cụm dỗ dành nghĩa là vỗ về, an ủi cho ai đó yên lòng, ví dụ: “Cô dỗ dành bé nín khóc.” Chữ “dành” ở đây đi liền với “dỗ” thành một từ, không viết “dỗ giành”.

Giành nghĩa là gì?

Cũng theo từ điển Hoàng Phê, giành (động từ) có ba nghĩa:

• Cố dùng sức để lấy về cho mình, không để người khác chiếm: tranh giành, giành giật, giành lại, giành độc lập. Ví dụ: “Hai anh em tranh giành món đồ chơi.”
• Cố gắng để đạt cho được: giành chiến thắng, giành giải nhất, giành học bổng. Ví dụ: “Đội bóng đã giành chiến thắng ở phút cuối.”
• Tranh làm việc gì trước người khác: giành nói trước, giành lấy việc nặng mà làm. Ví dụ: “Cậu em giành rửa bát để chị nghỉ.”

Điểm chung của ba nghĩa là có người hoặc điều khác cùng nhắm tới thứ đó, nên phải tranh hoặc phải cố mới có được.

Giành còn là danh từ chỉ đồ đan

Ở nghĩa danh từ, giành là đồ đan bằng tre, nứa, đáy phẳng, thành cao, dùng để đựng đồ, ví dụ: “cái giành đựng khoai”. Nghĩa này không liên quan tới “tranh giành”.

Vì sao dễ viết lẫn dành và giành?

Hai phụ âm đầu d và gi được nhiều vùng đọc giống nhau, nên người viết dễ ghi theo âm nghe quen. Khi viết nhanh, ít ai dừng lại hỏi hành động trong câu là “để riêng cho” hay “tranh lấy”. Vì vậy lỗi hay lặp lại ở cùng một nhóm cụm: để dành, dành cho, dành dụm, dỗ dành, tranh giành, giành giật, giành chiến thắng.

Dành hay giành: bảng tra nhanh các cặp dễ sai

Nhìn từ đi kèm là đoán được gần hết: “dụm”, “cho”, “tặng”, “dỗ” đi với dành; “giật”, “tranh”, “chiến thắng”, “giải thưởng” đi với giành.

Cụm nào viết được cả dành lẫn giành?

Một số cụm không có cách viết sai cố định, vì đổi chữ là đổi nghĩa. Lúc này phải đọc cả câu:

• Dành chỗ / giành chỗ: “Tôi dành chỗ cho bà” là giữ sẵn chỗ cho bà. “Mấy đứa trẻ giành chỗ ngồi gần cửa sổ” là tranh nhau chỗ.
• Dành phần / giành phần: “Mẹ dành phần bánh cho em” là để riêng. “Đội khách giành phần thắng” là cố đạt được.
• Dành … cho / giành … cho: “Tôi dành món quà cho cô ấy” thì món quà vốn của tôi, tôi để riêng cho cô ấy. “Tôi giành món quà cho cô ấy” thì món quà không phải của tôi, tôi phải tranh, phải thi mới lấy được về cho cô ấy. Câu thường ngày như “quà dành cho bạn”, “thời gian dành cho con” luôn viết dành cho.

Mẹo nhớ trong một câu

Thay chữ đang phân vân bằng một cụm cùng nghĩa rồi đọc lại:

• Thay được bằng “giữ lại” hoặc “để riêng cho” thì viết dành. Ví dụ: “để dành tiền” đổi thành “giữ lại tiền” vẫn xuôi.
• Thay được bằng “tranh lấy” hoặc “đoạt” thì viết giành. Ví dụ: “giành giải thưởng” đổi thành “đoạt giải thưởng” vẫn xuôi.

Thử với câu “Cô ___ phần quà cho học sinh”: “cô để riêng phần quà cho học sinh” nghe đúng ý, còn “cô tranh lấy phần quà” thì sai ngữ cảnh, nên viết “Cô dành phần quà cho học sinh”. Với câu “Hai đội ___ từng điểm số”, “hai đội tranh lấy từng điểm số” đúng ý nên viết “giành”.

Ba lỗi cần tránh

• “Giành thời gian cho gia đình”: ý là để riêng thời gian, không tranh của ai, nên viết dành thời gian.
• “Giành tặng”, “món quà này giành cho thầy cô”: tặng và cho là để riêng cho người khác, nên viết dành tặng, dành cho.
• “Dành chiến thắng”, “dành giải nhất”: chiến thắng và giải thưởng phải qua thi đấu, xét chọn mới có, nên viết giành chiến thắng, giành giải nhất.

Bài tập tự kiểm 10 câu có đáp án

Điền dành hoặc giành vào chỗ trống, rồi đối chiếu đáp án ngay sau mỗi câu.

1. Em để ___ tiền ăn sáng để mua sách. → Đáp án: để dành.
2. Món quà này ___ cho bạn. → Đáp án: dành cho.
3. Gia đình ___ dụm từng đồng để sửa nhà. → Đáp án: dành dụm.
4. Mẹ dỗ ___ em bé. → Đáp án: dỗ dành.
5. Cậu bé ___ lấy việc nặng nhất để làm. → Đáp án: giành (tranh làm việc gì trước người khác).
6. Mọi người chen lấn, ___ giật từng suất quà. → Đáp án: giành giật.
7. Vận động viên ___ huy chương vàng. → Đáp án: giành.
8. Lớp ___ tặng cô giáo một tấm thiệp. → Đáp án: dành tặng.
9. Sửa câu sai: “Anh ấy đã dành giải nhất cuộc thi.” → Sửa thành: “Anh ấy đã giành giải nhất cuộc thi.”
10. Sửa câu sai: “Cô ấy giành thời gian mỗi tối để đọc sách cho con.” → Sửa thành: “Cô ấy dành thời gian mỗi tối để đọc sách cho con.”