Trang chủ » Kiến Thức » Toán học » Diện Tích Hình Elip: Công Thức S = πab Và Ví Dụ

Diện Tích Hình Elip: Công Thức S = πab Và Ví Dụ

Diện Tích Hình Elip: Công Thức S = πab Và Ví Dụ

Diện tích hình elip bằng số π nhân với bán trục lớn a rồi nhân với bán trục nhỏ b: S = π × a × b. Bán trục là một nửa của trục, đo từ tâm ra mép elip. Cái ao hình elip có chỗ dài nhất 14 m, chỗ rộng nhất 8 m thì a = 7 m, b = 4 m và diện tích S = π × 7 × 4 = 28π ≈ 87,96 m². Khi a = b = r, elip trở thành hình tròn và công thức quay về S = π × r × r.

Hình elip và hai bán trục

Elip là đường cong khép kín trông như hình tròn bị ép dẹt theo một hướng. Mặt bàn bầu dục là một ví dụ. Về định nghĩa, ta chọn hai điểm cố định gọi là tiêu điểm: mọi điểm trên elip có tổng khoảng cách tới hai tiêu điểm luôn bằng một hằng số. Hai tiêu điểm trùng nhau thì elip trở thành hình tròn.

Elip có hai trục đối xứng vuông góc, cắt nhau tại tâm O. Trục dài là trục lớn, độ dài 2a. Trục ngắn là trục nhỏ, độ dài 2b. Một nửa của hai trục này là bán trục lớn a và bán trục nhỏ b. Khoảng cách từ tâm tới mỗi tiêu điểm kí hiệu là c, nằm trên trục lớn.

Hình elip có tâm O, bán trục lớn a = 7 màu cam nằm ngang, bán trục nhỏ b = 4 màu xanh lá thẳng đứng, hai tiêu điểm F1 và F2 trên trục lớn cách tâm c khoảng 5,74
Elip có a = 7 và b = 4. Hai tiêu điểm F1, F2 nằm trên trục lớn, cách tâm một đoạn c ≈ 5,74.

Công thức tính diện tích hình elip

Muốn tính diện tích, nhân hai bán trục với nhau rồi nhân với π: S = π × a × b.

Đại lượng Ký hiệu Ý nghĩa
Diện tích S Đơn vị bình phương: cm², m²
Bán trục lớn a Một nửa trục dài, từ tâm tới mép xa nhất
Bán trục nhỏ b Một nửa trục ngắn, từ tâm tới mép gần nhất
Số pi π Khoảng 3,14159

Hai bán trục phải cùng một đơn vị độ dài, kết quả khi đó mang đơn vị bình phương của đơn vị ấy. Trên máy tính cầm tay, bấm phím π thì kết quả chính xác hơn lấy 3,14.

Ví dụ 1: ao hình elip dài 14 m, rộng 8 m. Hai số đo này là độ dài cả trục nên phải chia đôi: a = 14 : 2 = 7 m, b = 8 : 2 = 4 m. Diện tích S = π × 7 × 4 = 28π ≈ 87,96 m².

Ví dụ 2: elip có bán trục lớn 9 cm, bán trục nhỏ 4 cm. Đề đã cho sẵn bán trục nên nhân thẳng: S = π × 9 × 4 = 36π ≈ 113,10 cm².

Tìm bán trục khi biết diện tích

Từ S = π × a × b suy ra b = S : (π × a) và a = S : (π × b). Chỉ cần chia diện tích cho π và cho bán trục đã biết.

Ví dụ 3: tấm bảng hình elip có diện tích 48π cm², bán trục lớn 8 cm. Bán trục nhỏ là b = 48π : (π × 8) = 6 cm. Kiểm lại: π × 8 × 6 = 48π, đúng đề. Nếu tính ra b lớn hơn a thì chỉ là hai bán trục gọi tên ngược nhau, tích a × b vẫn không đổi.

Vì sao diện tích là π × a × b

Hình tròn bán kính a có diện tích π × a × a. Khi ép hình tròn theo một phương, tức là nhân mọi chiều dài theo phương đó với một số k, diện tích cũng nhân với k. Elip chính là hình tròn bán kính a bị ép theo chiều dọc với hệ số k = b : a.

Lấy hình tròn bán kính 6, diện tích 36π. Ép chiều cao từ 6 xuống 4, tức nhân 4/6, thì được elip có a = 6, b = 4. Diện tích mới là 36π × 4/6 = 24π, đúng bằng π × 6 × 4. Tổng quát, π × a × a × (b : a) = π × a × b.

Bên trái hình tròn bán kính 6 diện tích 36π, mũi tên nhân 4/6, bên phải elip a = 6, b = 4 diện tích 24π nằm trong đường tròn nét đứt cũ
Ép hình tròn bán kính 6 theo chiều dọc với hệ số 4/6 thì được elip a = 6, b = 4.

Công thức này chứng minh chặt bằng tích phân: đặt elip vào hệ toạ độ, tính diện tích một phần tư rồi nhân 4. Cách ép hình tròn ở trên cho cùng kết quả mà chưa cần tích phân.

Khi a = b = r, elip là hình tròn và S = π × r × r. Ví dụ a = b = 5 cho S = 25π ≈ 78,54, đúng là diện tích hình tròn bán kính 5.

Elip nội tiếp hình chữ nhật

Hình chữ nhật dài 2a, rộng 2b có diện tích 2a × 2b = 4ab. Elip chạm bốn cạnh của nó có diện tích π × a × b. Tỉ số hai diện tích là π : 4 ≈ 0,7854, tức khoảng 78,54%, và con số này như nhau với mọi giá trị a, b.

Ví dụ 4: sân hình chữ nhật 12 m × 8 m, làm bồn hoa hình elip chạm bốn cạnh sân. Chiều dài sân là 2a nên a = 6 m, chiều rộng là 2b nên b = 4 m. Bồn hoa có diện tích S = π × 6 × 4 = 24π ≈ 75,40 m². Sân rộng 12 × 8 = 96 m², nên bốn góc còn lại 96 − 75,40 = 20,60 m². Kiểm bằng tỉ số: 75,40 : 96 ≈ 0,7854.

Hình chữ nhật 12 m nhân 8 m màu cam nhạt, bên trong là elip màu xanh chạm bốn cạnh, ghi diện tích elip 24π khoảng 75,40 mét vuông và hình chữ nhật 96 mét vuông
Elip chạm bốn cạnh hình chữ nhật 12 m × 8 m: diện tích elip 24π ≈ 75,40 m², hình chữ nhật 96 m².

Kéo dài bán trục thì diện tích tăng bao nhiêu

Bảng dưới lấy elip a = 6, b = 4 (diện tích 24π) làm gốc và ghi diện tích khi kéo dài từng bán trục.

Elip Bán trục (a, b) Diện tích So với gốc
Gốc (6, 4) 24π 1 lần
Gấp đôi a (12, 4) 48π Gấp 2
Gấp đôi cả hai (12, 8) 96π Gấp 4

Ví dụ 5: làm mặt bàn elip mới có chiều dài và chiều rộng đều gấp đôi mặt bàn cũ. Diện tích tăng gấp 4 chứ không gấp 2, vì 96π : 24π = 4. Chỉ kéo dài một chiều thì diện tích mới tăng gấp 2.

Chu vi hình elip

Khác với diện tích, chu vi hình elip không có công thức chính xác đơn giản, vì tính đúng phải dùng tích phân elliptic. Trong thực hành người ta dùng công thức gần đúng. Công thức thứ nhất là P ≈ π × [3(a + b) − √((3a + b)(a + 3b))]. Công thức Ramanujan là P ≈ π(a + b) × (1 + 3h : (10 + √(4 − 3h))), với h = ((a − b) : (a + b))².

Ví dụ 6: chu vi elip a = 7 m, b = 4 m. Với công thức thứ nhất: 3(7 + 4) = 33 và (3 × 7 + 4)(7 + 3 × 4) = 25 × 19 = 475, √475 ≈ 21,79. Vậy P ≈ π × (33 − 21,79) ≈ 35,20 m. Với công thức Ramanujan: h = (3 : 11)² ≈ 0,0744, P ≈ π × 11 × (1 + 3 × 0,0744 : (10 + √3,7769)) ≈ 35,20 m. Hai công thức cho cùng kết quả, và con số này trùng với giá trị đúng tính bằng tích phân đến hai chữ số thập phân.

Có thể ước lượng nhanh để kiểm tra: elip nằm giữa hình tròn bán kính b và hình tròn bán kính a, nên chu vi nằm giữa 2π × 4 ≈ 25,13 m và 2π × 7 ≈ 43,98 m. Con số 35,20 m nằm trong khoảng đó.

Độ lệch tâm của elip

Độ lệch tâm e = c : a cho biết elip dẹt đến mức nào. Vì c² = a² − b² nên cũng viết được e = √(1 − b² : a²). Giá trị e nằm từ 0 đến 1. Khi e = 0 thì a = b, elip là hình tròn. Khi e gần 1, elip dài và mảnh.

Ví dụ 7: elip a = 7, b = 4. Khoảng cách từ tâm tới tiêu điểm là c = √(49 − 16) = √33 ≈ 5,74, khớp con số ghi trên hình ở đầu bài. Độ lệch tâm e = c : a = 5,74 : 7 ≈ 0,82, tức elip khá dẹt. Để so sánh, quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời có e khoảng 0,017, gần như tròn.

Lỗi hay gặp với elip

  • Nhân thẳng độ dài cả trục. Ở ví dụ 1, nếu tính π × 14 × 8 ≈ 351,86 m² thì ra gấp 4 lần đáp án đúng 87,96 m². Đề cho chiều dài và chiều rộng của cả hình thì phải chia đôi.
  • Lẫn đơn vị. Bán trục lớn tính bằng mét, bán trục nhỏ tính bằng xăng-ti-mét thì đổi cùng đơn vị trước khi nhân.
  • Dùng π × a × a cho mọi elip. Cách này chỉ đúng khi a = b. Với a = 7, b = 4 thì π × 7 × 7 = 49π, lớn hơn đáp án 28π.
  • Quên bình phương đơn vị: diện tích ghi cm² hay m², không ghi cm hay m.

Bài tập tự luyện

Đề bài Đáp án
Elip có bán trục lớn 12 cm, bán trục nhỏ 5 cm. Tính diện tích. S = π × 12 × 5 = 60π ≈ 188,50 cm²
Gương treo tường hình elip, rộng 1,2 m, cao 0,8 m. Tính diện tích mặt gương. a = 0,6 m, b = 0,4 m, S = 0,24π ≈ 0,75 m²
Elip có diện tích 30π cm², bán trục nhỏ 3 cm. Tìm bán trục lớn. a = 30π : (π × 3) = 10 cm

Xem thêm

Câu hỏi thường gặp

Elip dài 20 cm, rộng 10 cm thì diện tích bao nhiêu?

Bán trục lớn a = 20 : 2 = 10 cm, bán trục nhỏ b = 10 : 2 = 5 cm. Diện tích S = π × 10 × 5 = 50π ≈ 157,08 cm².

Diện tích hình elip tính bằng đơn vị nào?

Bằng đơn vị bình phương của đơn vị đo hai bán trục. Bán trục đo bằng mét thì diện tích ra mét vuông (m²), đo bằng xăng-ti-mét thì ra xăng-ti-mét vuông (cm²).

Hình bầu dục có tính bằng công thức này không?

Được nếu hình có hai trục đối xứng vuông góc, như mặt bàn bầu dục hay đường chạy: đo hai trục rồi lấy một nửa làm a và b. Hình quả trứng một đầu to một đầu nhỏ không đối xứng qua trục ngắn nên công thức này chỉ cho giá trị gần đúng.

Biết tiêu cự và bán trục lớn thì tính diện tích thế nào?

Tìm b từ b² = a² − c², rồi lấy S = π × a × b. Ví dụ a = 13 và c = 12 thì b = √(169 − 144) = 5, diện tích S = π × 13 × 5 = 65π ≈ 204,20.

Nên lấy π bằng bao nhiêu khi tính?

Làm theo yêu cầu của đề. Đề không nói gì thì giữ nguyên dạng nπ hoặc bấm phím π trên máy tính. Với 28π, lấy π = 3,14 ra 87,92, còn dùng phím π ra 87,96.

Làm sao kiểm nhanh kết quả diện tích elip?

Elip nằm giữa hình tròn bán kính b và hình tròn bán kính a, nên diện tích phải nằm giữa π × b² và π × a². Với a = 7, b = 4, kết quả 28π phải nằm giữa 16π ≈ 50,27 và 49π ≈ 153,94.