Trang chủ » Kiến Thức » Toán học » Cách Tìm Ước Chung Lớn Nhất (ƯCLN): 4 Cách Và Ví Dụ

Cách Tìm Ước Chung Lớn Nhất (ƯCLN): 4 Cách Và Ví Dụ

Cách Tìm Ước Chung Lớn Nhất (ƯCLN): 4 Cách Và Ví Dụ

Muốn tìm ước chung lớn nhất (ƯCLN) của hai hay nhiều số, phân tích mỗi số ra thừa số nguyên tố, chọn các thừa số chung, mỗi thừa số lấy với số mũ nhỏ nhất rồi nhân lại. Ví dụ 180 = 2² · 3² · 5 và 252 = 2² · 3² · 7, thừa số chung là 2² và 3², nên ƯCLN(180, 252) = 2² · 3² = 36.

Ước chung lớn nhất là gì

Ước chung của hai số là số mà cả hai số cùng chia hết cho nó. Trong các ước chung đó, số lớn nhất gọi là ước chung lớn nhất, viết tắt ƯCLN (tiếng Anh là GCD hoặc GCF). Ký hiệu ƯC(a, b) chỉ cả tập hợp các ước chung, còn ƯCLN(a, b) chỉ một số duy nhất trong tập hợp đó.

ƯCLN của các số nguyên dương luôn là số nguyên dương. Hai số có ƯCLN bằng 1 gọi là hai số nguyên tố cùng nhau, ví dụ 14 và 25: cả hai đều là hợp số nhưng không có thừa số nguyên tố nào chung.

Cách tìm ước chung lớn nhất bằng liệt kê ước

Cách này hợp với số nhỏ, ít ước. Viết tất cả các ước của từng số, lấy các số có mặt ở cả hai danh sách, rồi chọn số lớn nhất.

Ví dụ 1: tìm ƯCLN(28, 42).

  • Ư(28) = {1, 2, 4, 7, 14, 28}.
  • Ư(42) = {1, 2, 3, 6, 7, 14, 21, 42}.
  • Các số có ở cả hai danh sách: ƯC(28, 42) = {1, 2, 7, 14}.
  • Số lớn nhất trong đó là 14, vậy ƯCLN(28, 42) = 14.
Sơ đồ hai vòng tròn giao nhau: vòng trái là các ước của 28, vòng phải là các ước của 42, phần giao gồm 1, 2, 7 và 14
Phần giao của hai vòng là các ước chung của 28 và 42, số lớn nhất trong phần giao là ƯCLN.

Gặp số lớn thì chuyển sang phân tích thừa số nguyên tố, vì danh sách ước dài và dễ sót.

Tìm ƯCLN bằng phân tích ra thừa số nguyên tố

Đây là cách dùng được cho cả số lớn lẫn ba số trở lên. Làm theo ba bước:

  1. Phân tích mỗi số ra thừa số nguyên tố.
  2. Chọn các thừa số nguyên tố chung của mọi số.
  3. Lập tích các thừa số đó, mỗi thừa số lấy với số mũ nhỏ nhất của nó. Tích này là ƯCLN.

Ví dụ 2: tìm ƯCLN(180, 252).

  • 180 = 2² · 3² · 5.
  • 252 = 2² · 3² · 7.
  • Thừa số chung là 2 và 3. Số mũ nhỏ nhất của 2 là 2, của 3 cũng là 2. Thừa số 5 chỉ có ở 180 và thừa số 7 chỉ có ở 252 nên bỏ cả hai.
  • ƯCLN(180, 252) = 2² · 3² = 4 · 9 = 36.
Hai cây phân tích: 180 thành 2, 2, 3, 3, 5 và 252 thành 2, 2, 3, 3, 7, các thừa số chung 2, 2, 3, 3 tô màu cam
Các thừa số tô cam xuất hiện ở cả hai cây, nhân chúng lại được 2 × 2 × 3 × 3 = 36.

Vẽ cây như trên chỉ để dễ nhìn. Khi làm bài có thể chia liên tiếp cho các số nguyên tố nhỏ 2, 3, 5, 7 rồi viết kết quả dưới dạng lũy thừa.

Tìm ƯCLN bằng thuật toán Euclid

Thuật toán Euclid không cần phân tích thừa số nguyên tố nên hợp với số lớn, khó phân tích. Chia số lớn cho số nhỏ, rồi lấy số chia chia cho số dư, cứ thế lặp lại đến khi số dư bằng 0. Số chia ở phép chia cuối cùng là ƯCLN.

Cách này đúng vì mọi ước chung của a và b cũng chia hết số dư r = a − q · b, nên ƯCLN(a, b) = ƯCLN(b, r). Sau mỗi bước, cặp số nhỏ đi và cuối cùng còn lại một cặp mà số lớn chia hết cho số nhỏ.

Ví dụ 3: tìm ƯCLN(1989, 867).

  • 1989 = 2 · 867 + 255.
  • 867 = 3 · 255 + 102.
  • 255 = 2 · 102 + 51.
  • 102 = 2 · 51 + 0.

Số dư bằng 0 ở phép chia cuối, số chia lúc đó là 51, vậy ƯCLN(1989, 867) = 51. Đối chiếu bằng thừa số nguyên tố: 1989 = 3² · 13 · 17 và 867 = 3 · 17², thừa số chung là 3 và 17, tích 3 · 17 = 51, khớp kết quả.

Tìm ƯCLN từ bội chung nhỏ nhất

Với hai số a và b, tích của ƯCLN và BCNN bằng tích hai số: ƯCLN(a, b) · BCNN(a, b) = a · b. Nếu đã tính BCNN thì ƯCLN(a, b) = a · b ÷ BCNN(a, b).

Ví dụ 4: tìm ƯCLN(45, 75). Có 45 = 3² · 5 và 75 = 3 · 5², nên BCNN(45, 75) = 3² · 5² = 225. Tích hai số là 45 · 75 = 3375, và 3375 ÷ 225 = 15. Vậy ƯCLN(45, 75) = 15.

Công thức này chỉ dùng cho hai số. Với ba số trở lên, tích ba số không bằng tích ƯCLN và BCNN nên không áp dụng được.

Tìm ƯCLN của ba số trở lên

Cách thừa số nguyên tố mở rộng thẳng cho nhiều số: chỉ lấy thừa số có mặt ở mọi số, mỗi thừa số lấy số mũ nhỏ nhất.

Ví dụ 5: tìm ƯCLN(126, 198, 270).

  • 126 = 2 · 3² · 7.
  • 198 = 2 · 3² · 11.
  • 270 = 2 · 3³ · 5.
  • Thừa số có ở cả ba số là 2 và 3. Số mũ nhỏ nhất của 2 là 1, của 3 là 2.
  • ƯCLN(126, 198, 270) = 2 · 3² = 18.

Có thể làm từng cặp: ƯCLN(126, 198) = 18, rồi ƯCLN(18, 270) = 18. Hai cách cho cùng một kết quả.

Các trường hợp tính nhanh

Các tình huống đọc ra ƯCLN ngay mà không cần tính:

  • Số nhỏ nhất là ước của các số còn lại. Khi đó ƯCLN chính là số nhỏ nhất. Với 17, 51 và 102: 51 = 3 · 17 và 102 = 6 · 17, nên ƯCLN(17, 51, 102) = 17.
  • Trong các số có số 1. ƯCLN bằng 1. Ví dụ ƯCLN(1, 64, 90) = 1.
  • Các số không có thừa số nguyên tố chung. ƯCLN bằng 1 và các số đó nguyên tố cùng nhau. Ví dụ 14 = 2 · 7 và 25 = 5² không có thừa số chung, nên ƯCLN(14, 25) = 1.

Từ ƯCLN suy ra tất cả ước chung

Mọi ước chung của các số đều là ước của ƯCLN, nên ƯC(a, b) = Ư(ƯCLN(a, b)). Có ƯCLN rồi thì chỉ cần liệt kê ước của một số duy nhất.

Ví dụ 6: tìm ƯC(48, 72). Có 48 = 2⁴ · 3 và 72 = 2³ · 3², nên ƯCLN(48, 72) = 2³ · 3 = 24. Các ước của 24 là 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24, vậy ƯC(48, 72) = {1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24}.

Dùng ƯCLN để giải bài toán có lời văn

Đề bài thường không nhắc đến ƯCLN. Các cụm “lớn nhất”, “dài nhất”, “nhiều nhất”, “không thừa” là dấu hiệu cần tìm ƯCLN. Ba dạng dưới đây là rút gọn phân số, chia đều và cắt thành các phần bằng nhau.

Rút gọn phân số

Chia cả tử và mẫu cho ƯCLN thì được phân số tối giản ngay trong một bước. Với 91/143: 91 = 7 · 13 và 143 = 11 · 13, ƯCLN = 13, nên 91/143 = (91 ÷ 13)/(143 ÷ 13) = 7/11.

Chia đều thành nhiều nhóm nhất

Bài toán: Có 66 cái bánh và 99 viên kẹo, chia thành các phần quà giống hệt nhau, không thừa cái nào. Chia được nhiều nhất bao nhiêu phần, mỗi phần có mấy bánh, mấy kẹo?

Số phần quà phải là ước chung của 66 và 99, và để nhiều nhất thì lấy ƯCLN. Có 66 = 2 · 3 · 11 và 99 = 3² · 11 nên ƯCLN(66, 99) = 3 · 11 = 33. Chia được nhiều nhất 33 phần, mỗi phần có 66 ÷ 33 = 2 cái bánh và 99 ÷ 33 = 3 viên kẹo.

Cắt thành các ô vuông bằng nhau

Bài toán: Một tấm bìa hình chữ nhật dài 96 cm, rộng 60 cm được cắt thành các ô vuông bằng nhau, không thừa mảnh nào. Cạnh ô vuông dài nhất là bao nhiêu và cắt được mấy ô?

Cạnh ô vuông phải chia hết cho cả 96 và 60, và dài nhất nên bằng ƯCLN(96, 60). Có 96 = 2⁵ · 3 và 60 = 2² · 3 · 5 nên ƯCLN = 2² · 3 = 12. Cạnh dài nhất là 12 cm. Theo chiều dài cắt được 96 ÷ 12 = 8 ô, theo chiều rộng cắt được 60 ÷ 12 = 5 ô, tổng cộng 8 · 5 = 40 ô.

Tấm hình chữ nhật 96 cm nhân 60 cm chia thành lưới 8 cột 5 hàng, mỗi ô vuông cạnh 12 cm
Tấm bìa 96 cm × 60 cm chia vừa khít thành 8 × 5 = 40 ô vuông cạnh 12 cm.

Cạnh 12 cm là lớn nhất. Cạnh 6 cm cũng chia hết 96 và 60 nhưng ngắn hơn 12 cm, nên không đáp ứng yêu cầu dài nhất; với cạnh 6 cm phải lát 16 · 10 = 160 ô.

Chọn cách tìm ƯCLN nào cho nhanh

Nhìn các số trước khi làm; bảng dưới xếp theo tình huống.

Tình huống Cách nên dùng Ví dụ trong bài
Hai số nhỏ, ít ước Liệt kê ước ƯCLN(28, 42) = 14
Số vừa, dễ phân tích Thừa số nguyên tố ƯCLN(180, 252) = 36
Số lớn, khó phân tích Thuật toán Euclid ƯCLN(1989, 867) = 51
Đã biết BCNN của hai số Công thức a · b ÷ BCNN ƯCLN(45, 75) = 15
Ba số trở lên Thừa số nguyên tố, hoặc lấy ƯCLN từng cặp ƯCLN(126, 198, 270) = 18

Kiểm tra kết quả và lỗi hay gặp

Muốn kiểm tra, lấy từng số ban đầu chia cho kết quả, các phép chia phải đều chia hết. Với ƯCLN(180, 252) = 36: 180 ÷ 36 = 5 và 252 ÷ 36 = 7, đều là số nguyên. Hai thương này không còn ước chung lớn hơn 1, đúng như tính chất của ƯCLN.

  • Lấy số mũ lớn nhất thay vì nhỏ nhất. Với 180 và 252, lấy mũ lớn nhất của mọi thừa số được 2² · 3² · 5 · 7 = 1260, đó là bội chung nhỏ nhất. ƯCLN chỉ lấy thừa số chung và mũ nhỏ nhất.
  • Lấy cả thừa số riêng. Thừa số 5 chỉ có ở 180, thừa số 7 chỉ có ở 252, hai thừa số này không có trong ƯCLN.
  • Dừng thuật toán Euclid sớm. Phải chia đến khi số dư bằng 0. Ở ví dụ 1989 và 867, dừng ở số dư 102 hay 255 đều cho kết quả sai.
  • Phân tích thừa số nguyên tố chưa hết. Nếu còn một thừa số là hợp số, tích chung sẽ thiếu. Mỗi thừa số trong phân tích phải là số nguyên tố.
  • Nhầm ƯC với ƯCLN. ƯC là cả tập hợp, ƯCLN chỉ là phần tử lớn nhất. Đề yêu cầu tìm các ước chung thì liệt kê đủ tất cả.

Câu hỏi thường gặp

ƯCLN có thể là số âm không?

Không. ƯCLN luôn là số nguyên dương. Với số âm, lấy giá trị tuyệt đối trước: ƯCLN(−12, 18) = ƯCLN(12, 18) = 6.

ƯCLN của hai số nguyên tố là bao nhiêu?

Hai số nguyên tố khác nhau chỉ có ước chung là 1 nên ƯCLN bằng 1, ví dụ ƯCLN(7, 13) = 1. Nếu hai số nguyên tố giống nhau thì ƯCLN là chính số đó: ƯCLN(7, 7) = 7.

ƯCLN của hai số tự nhiên liên tiếp là bao nhiêu?

Luôn bằng 1. Một ước chung của n và n + 1 phải chia hết hiệu của chúng là 1, nên ước chung duy nhất là 1. Ví dụ ƯCLN(99, 100) = 1.

Rút gọn phân số bằng cách chia dần cho ước chung có khác chia một lần cho ƯCLN không?

Kết quả giống nhau, chỉ khác số bước. Với 54/126: chia cho 2 được 27/63, chia tiếp cho 9 được 3/7. Hoặc tìm ƯCLN(54, 126) = 18 rồi chia một lần: 54 ÷ 18 = 3 và 126 ÷ 18 = 7.

ƯCLN và GCD có phải là một không?

Đúng, GCD là viết tắt của greatest common divisor, còn GCF là greatest common factor. Cả hai đều là tên tiếng Anh của ước chung lớn nhất.

Ước chung lớn nhất học ở lớp mấy?

Lớp 6, trong môn Toán, ở phần tính chia hết trong tập hợp các số tự nhiên. Kiến thức này dùng lại khi rút gọn phân số và giải bài toán chia đều.