
Muốn tìm ước chung lớn nhất (ƯCLN) của hai hay nhiều số, phân tích mỗi số ra thừa số nguyên tố, chọn các thừa số chung, mỗi thừa số lấy với số mũ nhỏ nhất rồi nhân lại. Ví dụ 180 = 2² · 3² · 5 và 252 = 2² · 3² · 7, thừa số chung là 2² và 3², nên ƯCLN(180, 252) = 2² · 3² = 36.
Ước chung của hai số là số mà cả hai số cùng chia hết cho nó. Trong các ước chung đó, số lớn nhất gọi là ước chung lớn nhất, viết tắt ƯCLN (tiếng Anh là GCD hoặc GCF). Ký hiệu ƯC(a, b) chỉ cả tập hợp các ước chung, còn ƯCLN(a, b) chỉ một số duy nhất trong tập hợp đó.
ƯCLN của các số nguyên dương luôn là số nguyên dương. Hai số có ƯCLN bằng 1 gọi là hai số nguyên tố cùng nhau, ví dụ 14 và 25: cả hai đều là hợp số nhưng không có thừa số nguyên tố nào chung.
Cách này hợp với số nhỏ, ít ước. Viết tất cả các ước của từng số, lấy các số có mặt ở cả hai danh sách, rồi chọn số lớn nhất.
Ví dụ 1: tìm ƯCLN(28, 42).

Gặp số lớn thì chuyển sang phân tích thừa số nguyên tố, vì danh sách ước dài và dễ sót.
Đây là cách dùng được cho cả số lớn lẫn ba số trở lên. Làm theo ba bước:
Ví dụ 2: tìm ƯCLN(180, 252).

Vẽ cây như trên chỉ để dễ nhìn. Khi làm bài có thể chia liên tiếp cho các số nguyên tố nhỏ 2, 3, 5, 7 rồi viết kết quả dưới dạng lũy thừa.
Thuật toán Euclid không cần phân tích thừa số nguyên tố nên hợp với số lớn, khó phân tích. Chia số lớn cho số nhỏ, rồi lấy số chia chia cho số dư, cứ thế lặp lại đến khi số dư bằng 0. Số chia ở phép chia cuối cùng là ƯCLN.
Cách này đúng vì mọi ước chung của a và b cũng chia hết số dư r = a − q · b, nên ƯCLN(a, b) = ƯCLN(b, r). Sau mỗi bước, cặp số nhỏ đi và cuối cùng còn lại một cặp mà số lớn chia hết cho số nhỏ.
Ví dụ 3: tìm ƯCLN(1989, 867).
Số dư bằng 0 ở phép chia cuối, số chia lúc đó là 51, vậy ƯCLN(1989, 867) = 51. Đối chiếu bằng thừa số nguyên tố: 1989 = 3² · 13 · 17 và 867 = 3 · 17², thừa số chung là 3 và 17, tích 3 · 17 = 51, khớp kết quả.
Với hai số a và b, tích của ƯCLN và BCNN bằng tích hai số: ƯCLN(a, b) · BCNN(a, b) = a · b. Nếu đã tính BCNN thì ƯCLN(a, b) = a · b ÷ BCNN(a, b).
Ví dụ 4: tìm ƯCLN(45, 75). Có 45 = 3² · 5 và 75 = 3 · 5², nên BCNN(45, 75) = 3² · 5² = 225. Tích hai số là 45 · 75 = 3375, và 3375 ÷ 225 = 15. Vậy ƯCLN(45, 75) = 15.
Công thức này chỉ dùng cho hai số. Với ba số trở lên, tích ba số không bằng tích ƯCLN và BCNN nên không áp dụng được.
Cách thừa số nguyên tố mở rộng thẳng cho nhiều số: chỉ lấy thừa số có mặt ở mọi số, mỗi thừa số lấy số mũ nhỏ nhất.
Ví dụ 5: tìm ƯCLN(126, 198, 270).
Có thể làm từng cặp: ƯCLN(126, 198) = 18, rồi ƯCLN(18, 270) = 18. Hai cách cho cùng một kết quả.
Các tình huống đọc ra ƯCLN ngay mà không cần tính:
Mọi ước chung của các số đều là ước của ƯCLN, nên ƯC(a, b) = Ư(ƯCLN(a, b)). Có ƯCLN rồi thì chỉ cần liệt kê ước của một số duy nhất.
Ví dụ 6: tìm ƯC(48, 72). Có 48 = 2⁴ · 3 và 72 = 2³ · 3², nên ƯCLN(48, 72) = 2³ · 3 = 24. Các ước của 24 là 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24, vậy ƯC(48, 72) = {1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24}.
Đề bài thường không nhắc đến ƯCLN. Các cụm “lớn nhất”, “dài nhất”, “nhiều nhất”, “không thừa” là dấu hiệu cần tìm ƯCLN. Ba dạng dưới đây là rút gọn phân số, chia đều và cắt thành các phần bằng nhau.
Chia cả tử và mẫu cho ƯCLN thì được phân số tối giản ngay trong một bước. Với 91/143: 91 = 7 · 13 và 143 = 11 · 13, ƯCLN = 13, nên 91/143 = (91 ÷ 13)/(143 ÷ 13) = 7/11.
Bài toán: Có 66 cái bánh và 99 viên kẹo, chia thành các phần quà giống hệt nhau, không thừa cái nào. Chia được nhiều nhất bao nhiêu phần, mỗi phần có mấy bánh, mấy kẹo?
Số phần quà phải là ước chung của 66 và 99, và để nhiều nhất thì lấy ƯCLN. Có 66 = 2 · 3 · 11 và 99 = 3² · 11 nên ƯCLN(66, 99) = 3 · 11 = 33. Chia được nhiều nhất 33 phần, mỗi phần có 66 ÷ 33 = 2 cái bánh và 99 ÷ 33 = 3 viên kẹo.
Bài toán: Một tấm bìa hình chữ nhật dài 96 cm, rộng 60 cm được cắt thành các ô vuông bằng nhau, không thừa mảnh nào. Cạnh ô vuông dài nhất là bao nhiêu và cắt được mấy ô?
Cạnh ô vuông phải chia hết cho cả 96 và 60, và dài nhất nên bằng ƯCLN(96, 60). Có 96 = 2⁵ · 3 và 60 = 2² · 3 · 5 nên ƯCLN = 2² · 3 = 12. Cạnh dài nhất là 12 cm. Theo chiều dài cắt được 96 ÷ 12 = 8 ô, theo chiều rộng cắt được 60 ÷ 12 = 5 ô, tổng cộng 8 · 5 = 40 ô.

Cạnh 12 cm là lớn nhất. Cạnh 6 cm cũng chia hết 96 và 60 nhưng ngắn hơn 12 cm, nên không đáp ứng yêu cầu dài nhất; với cạnh 6 cm phải lát 16 · 10 = 160 ô.
Nhìn các số trước khi làm; bảng dưới xếp theo tình huống.
| Tình huống | Cách nên dùng | Ví dụ trong bài |
|---|---|---|
| Hai số nhỏ, ít ước | Liệt kê ước | ƯCLN(28, 42) = 14 |
| Số vừa, dễ phân tích | Thừa số nguyên tố | ƯCLN(180, 252) = 36 |
| Số lớn, khó phân tích | Thuật toán Euclid | ƯCLN(1989, 867) = 51 |
| Đã biết BCNN của hai số | Công thức a · b ÷ BCNN | ƯCLN(45, 75) = 15 |
| Ba số trở lên | Thừa số nguyên tố, hoặc lấy ƯCLN từng cặp | ƯCLN(126, 198, 270) = 18 |
Muốn kiểm tra, lấy từng số ban đầu chia cho kết quả, các phép chia phải đều chia hết. Với ƯCLN(180, 252) = 36: 180 ÷ 36 = 5 và 252 ÷ 36 = 7, đều là số nguyên. Hai thương này không còn ước chung lớn hơn 1, đúng như tính chất của ƯCLN.
Không. ƯCLN luôn là số nguyên dương. Với số âm, lấy giá trị tuyệt đối trước: ƯCLN(−12, 18) = ƯCLN(12, 18) = 6.
Hai số nguyên tố khác nhau chỉ có ước chung là 1 nên ƯCLN bằng 1, ví dụ ƯCLN(7, 13) = 1. Nếu hai số nguyên tố giống nhau thì ƯCLN là chính số đó: ƯCLN(7, 7) = 7.
Luôn bằng 1. Một ước chung của n và n + 1 phải chia hết hiệu của chúng là 1, nên ước chung duy nhất là 1. Ví dụ ƯCLN(99, 100) = 1.
Kết quả giống nhau, chỉ khác số bước. Với 54/126: chia cho 2 được 27/63, chia tiếp cho 9 được 3/7. Hoặc tìm ƯCLN(54, 126) = 18 rồi chia một lần: 54 ÷ 18 = 3 và 126 ÷ 18 = 7.
Đúng, GCD là viết tắt của greatest common divisor, còn GCF là greatest common factor. Cả hai đều là tên tiếng Anh của ước chung lớn nhất.
Lớp 6, trong môn Toán, ở phần tính chia hết trong tập hợp các số tự nhiên. Kiến thức này dùng lại khi rút gọn phân số và giải bài toán chia đều.