Sức Bật Tinh Thần PDF EPUB

"Sức Bật Tinh Thần PDF EPUB 🔙 Quay lại trang tải sách pdf ebook Sức Bật Tinh Thần PDF EPUB Ebooks Nhóm Zalo HỘI MÊ SÁCH Tải eBooks miễn phí tại https://hoimesach.com Nhận eBooks miễn phí qua Zalo: https://zalo.hoimesach.com Group: https://facebook.com/groups/mesachhoi SUSAN KAHN Phùng Minh Ngọc dịch SỨC BẬT TINH THẦN FIRST NEWS NHÀ XUẤT BẢN DÂN TRÍ Số 9 - Ngõ 26 - Phố Hoàng Cầu - Q. Đống Đa - TP. Hà Nội VPGD: Số 347 Đội Cấn - Quận Ba Đình - TP. Hà Nội ĐT: (024). 66860751 - (024). 66860752 Email: nxbdantri@gmail.com Website: nxbdantri.com.vn Chịu trách nhiệm xuất bản: BÙI THỊ HƯƠNG Chịu trách nhiệm nội dung: LÊ QUANG KHÔI Biên tập : Vũ Thị Thu Ngân Trình bày & Bìa : Văn Đông Thực hiện liên kết: CÔNG TY TNHH VĂN HÓA SÁNG TẠO TRÍ VIỆT (First News) Địa chỉ: 11H Nguyễn Thị Minh Khai, Q. 1, TP. HCM In 4.000 cuốn, khổ 14,5 x 20.5 cm tại Công ty Cổ phần In Gia Định (9D Nơ Trang Long, Phường 7, Q. Bình Thạnh, TP. HCM). Xác nhận đăng ký xuất bản số: 1307-2021/CXBIPH/7-39/DT ngày 16/4/2021 - QĐXB số: 751/QĐXB/NXBDT cấp ngày 26/04/2021. ISBN: 978-604- 331-104-4. In xong và nộp lưu chiểu quý II/2021. LỜI KHEN DÀNH CHO SỨC BẬT TINH THẦN “Susan Kahn đã can đảm lựa chọn một chủ đề tuyệt vời đồng thời đưa ra những giải pháp táo bạo. Ai cũng có thất bại. Điều quan trọng là chúng ta đối mặt với thất bại như thế nào và làm gì sau đó. Tôi vẫn sẽ có lúc vấp ngã, nhưng sau khi đọc quyển sách xuất sắc này, tôi biết mình luôn có thể đứng dậy. Và nếu có thể tự tin hơn khi đối mặt với thất bại, tôi sẽ có cơ hội thành công cao hơn.” Daniel Finkelstein, Phóng viên của tạp chí Times “Sức bật tinh thần là quyển sách cần có trên giá sách của mọi doanh nhân. Tác phẩm của Susan Kahn chứa đầy những lời khuyên và công cụ thực tế dành cho bất kỳ ai muốn hiểu hơn về bản thân, muốn trở thành một nhà lãnh đạo, một đồng nghiệp tốt hơn, hay muốn có cuộc sống cân bằng hơn. Đây không phải quyển sách đơn thuần để đọc, mà là một quyển cẩm nang hướng dẫn đem đến cho độc giả không gian để tự suy ngẫm và chiêm nghiệm.” Courtney Carlsson, Nhà đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty công nghệ & phần mềm Paradym “Trong Sức bật tinh thần, Susan Kahn mang đến những khám phá toàn diện về tính kiên cường của chúng ta cả trong công việc lẫn đời sống cá nhân. Susan khéo léo áp dụng những hiểu biết về thần kinh học, phân tâm học và tâm lý học tích cực để đưa ra hướng dẫn thiết thực giúp độc giả xây dựng những hành vi có “sức bật” hơn. Quyển sách này cũng tìm hiểu những vấn đề liên quan đến mục đích sống của con người - với sự trợ giúp của Aristotle, Frankl, triết lý Ikigai của người Nhật cũng như những khái niệm then chốt trong nghệ thuật lãnh đạo (và tinh thần của người lãnh đạo) - để xem xét những khó khăn khi làm việc trong thế giới ngày nay dưới lăng kính của sự tử tế và lòng trắc ẩn. Mỗi chương sách đều khép lại bằng các bài tập hữu ích và thực tế mà độc giả có thể thực hành tức thì. Nói ngắn gọn, đây là một quyển sách thú vị, được viết thông qua sự nghiên cứu kỹ lưỡng, cực kỳ thiết thực - quyển sách mà bạn nên đọc khi cảm thấy bấp bênh.” Raul Aparici, Chuyên viên khai vấn, cố vấn và hỗ trợ,Trưởng khoa tại The School of Life “Thông thường, những quyển sách như thế này thường rơi vào hai dạng: hoặc quá phức tạp và thiên về tâm lý học, hoặc quá “mì ăn liền” và đơn giản. Tiến sĩ Susan Kahn đã phá vỡ vòng lẩn quẩn đó bằng cách cho ra đời một quyển sách hữu ích, pha trộn những hiểu biết sâu sắc với các lời khuyên thực tế. Bạn sẽ khó mà tìm được quyển nào nói về sức bật tinh thần hay hơn quyển sách này.” Derek Draper, Giám đốc điều hành Công ty tư vấn CDP Leadership Consultants,tác giả quyển Create Space “Quyển sách tuyệt vời của Tiến sĩ Susan Kahn tập trung vào điều mà nhiều người tin rằng chính là bí quyết thành công trong công việc, đó là tâm lý vững vàng và khả năng cưỡi con sóng lớn thay vì gục ngã trong một môi trường biến động. Trong Sức bật tinh thần, Kahn đề cập nhiều nguồn thông tin, từ cổ xưa đến hiện đại, nhưng được viết lại theo cách dễ hiểu, khiến người đọc cảm nhận được sự hỗ trợ của bà trong vai trò một người dẫn dắt tận tâm, luôn sát cánh để giúp chúng ta vượt qua những thử thách tại công sở ngày nay. Mặc dù được hướng đến đối tượng cá nhân, với rất nhiều bài tập sâu sắc và giàu thông tin, quyển sách này cũng hữu ích với các đội nhóm và tổ chức, vì nó có thể giúp các tổ chức nâng cao kế hoạch chăm lo sức khỏe nhân viên và thúc đẩy thắng lợi kinh doanh.” Kate Davies, Giám đốc điều hành của Hiệp hội nhà ở Notting Hill Genesis “Tiến sĩ Susan Kahn viết về hai cực đối lập nhất của con người: quyết tâm thành công và nỗi sợ thất bại. Trong quyển sách này, bà đề cập đến sức bật tinh thần, không phải như một kiểu yếu tố cứng nhắc, mà như một thứ có khả năng uốn nắn, thích nghi, linh hoạt và (quan trọng hơn) là thứ mà chúng ta có thể học và phát triển. Các bài tập đặc sắc giúp quyển sách trở nên thú vị và khai thác được những hiểu biết sâu hơn. Sức bật tinh thần là một tác phẩm chứa đầy sự cảm thông và lạc quan. Quyển sách này nhắc đến rất nhiều nhà tư tưởng - từ Seneca tới Emerson, Dickens tới Freud, Aristotle tới Nietzsche - đồng thời đề cập đến những vấn đề lớn như mục đích sống, chúng ta là ai và làm thế nào để tỏa sáng. Trong một thế giới mà những kỳ vọng của chúng ta về nơi làm việc, đồng nghiệp, cấu trúc, công nghệ, giao tiếp, công việc, độ khả dụng và kỹ năng đều thay đổi, chúng ta rất cần sự hướng dẫn và định hướng - những điều mà quyển sách này sẽ mang lại.” Giáo sư, Tiến sĩ Andreas Liefooghe, Giám đốc tổ chức Centaur, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của Tập đoàn công nghệ Shrink Technologies Dành cho tất cả những người dễ bị tổn thương trong công việc: các bạn có thể bật dậy và mạnh mẽ hơn. LỜI MỞ ĐẦU Đây là một quyển sách đáp ứng nhu cầu của thế giới hiện tại. Công việc của chúng ta đang thay đổi nhanh chóng; rất nhiều sự phát triển thú vị và giàu tiềm năng đang mở ra trước mắt. Khả năng thay đổi, thích ứng với nhu cầu của khách hàng và các bên liên quan là một thách thức, đồng thời cũng là động lực. Tuy nhiên, vẫn còn đó nỗi sợ thử nghiệm điều mới mẻ, sợ thất bại hay thậm chí là sợ học hỏi. Bất kể vị trí công việc của bạn là gì, bạn cũng sẽ đối mặt với khó khăn, bạn sẽ cảm thấy lưỡng lự, nhưng đồng thời bạn cũng sẽ có cơ hội tìm thấy sự can đảm và sức mạnh để đối phó với những điều không lường trước. Kiên cường là một phẩm chất thiết yếu trong công việc. Đối với những người cảm thấy cuộc sống không dễ dàng hay dễ chịu hơn theo thời gian, Sức bật tinh thần sẽ giúp bạn định hướng tác động của thất bại, khó khăn và sự thay đổi. Quyển sách này sẽ mang lại những công cụ giúp bạn thành công trong công việc, xem xét kỹ càng mối liên hệ của bạn với sự thất bại và đào sâu tìm hiểu xem điều gì đang kìm hãm bạn. Nuôi dưỡng và sử dụng sức bật tinh thần không phải là khả năng chỉ có ở những người sở hữu một số kỹ năng thiên bẩm. Bạn sẽ tìm thấy trong quyển sách này vô số lời khuyên và ví dụ giúp bạn hiểu rõ cách trau dồi sức bật tinh thần cũng như xây dựng tiềm lực nền tảng cho mình. Dù là nhà lãnh đạo hay nhân viên, đang trong giai đoạn gián đoạn hay ổn định, khi trải qua tổn thất hay khi phát triển sản phẩm mới, mối quan hệ mới hay một đội nhóm mới, bạn đều sẽ gặp nhiều thử thách và cảm thấy dễ bị tổn thương. Như Susan viết: Công việc nào cũng vậy, sẽ có những lúc ta thấy hài lòng, thử thách và thỏa mãn. Công việc có thể đem lại cho ta sự hỗ trợ, tình bạn, sự thấu hiểu, sự học hỏi và phát triển. Nhưng công việc cũng có thể khiến ta cảm thấy kiệt sức, nghi ngờ về khả năng vượt khó của bản thân, cảm thấy mình không đủ giỏi, cảm thấy tổn thương và muốn gục ngã. Vì vậy, khả năng tự vực dậy là yếu tố thiết yếu trong công việc; và chúng ta cần hiểu được bản chất của thất bại, nhanh chóng phản ứng với nó và xây dựng cho bản thân tính kiên cường. Nhưng điều mang lại sự đột phá chính là cách chúng ta lý giải và vận dụng tinh thần lạc quan cũng như khả năng vươn lên - thứ được giải phóng bởi sự tự tin mà sức bật tinh thần mang lại. Từ những khó khăn trong quá trình vận hành, cho đến cách đối phó với những quyết định có thể đảo ngược tình thế; từ việc chuẩn bị để thách thức những quan niệm cũ, cho đến việc quản lý con tàu lượn công nghệ, sẵn sàng để đổi mới, để xoay vòng, để tạo ra sự thay đổi và gánh vác trọng trách. Một trong những câu thần chú hữu ích với tôi trong kinh doanh là câu hỏi mà tôi đặt ra cho những người mình làm việc cùng: “Bạn sẽ làm gì nếu không sợ hãi?”. Đó là lời khích lệ dành cho việc thách thức những gì chính thống. Đừng bao giờ nói bạn không thể làm được việc gì đó, hoặc việc đó là bất khả thi hay không thể hoàn thành, bất kể nó có vẻ khiến bạn nản chí và mệt mỏi đến mức nào. Suy nghĩ của chúng ta mới là điều kìm hãm chúng ta, và lúc này, sức bật tinh thần sẽ giúp chúng ta tự phác họa nên thực tại của mình. Đó là một thực tại mà bạn đối mặt với tương lai bằng sự hứng khởi và nguồn năng lượng dồi dào, có thể vượt qua bất kỳ giới hạn nào mà bạn tự áp đặt cho mình, đồng thời thúc đẩy những cơ hội được tạo ra bởi sức mạnh của suy nghĩ thông suốt. Quyển sách này sẽ tác động sâu sắc đến những ai đọc và ngẫm nghĩ về thông điệp của nó. Đây là một quyển sách không chỉ bàn đến cách ứng phó, mà còn cả cách phát triển; một quyển sách không chỉ bàn về quản lý rủi ro mà còn cả sáng tạo không giới hạn. Công việc trong tương lai đòi hỏi chúng ta phải nhìn nhận rằng nếu chỉ làm những gì mình luôn làm, chúng ta sẽ nhận được những kết quả như chúng ta luôn có trước đây. Chính trong công việc, mỗi cá nhân có thể tìm thấy cách thức để trang bị cho nền kinh tế hiện đại những nhà lãnh đạo mà nó cần. - Nicola Mendelsohn Phó Chủ tịch Facebook, phụ trách khu vực châu Âu,Trung Đông và châu Phi GIỚI THIỆU Công việc nào cũng vậy, sẽ có những lúc ta thấy hài lòng, thử thách và thỏa mãn. Công việc có thể đem lại cho ta sự hỗ trợ, tình bạn, sự thấu hiểu, sự học hỏi và phát triển. Nhưng công việc cũng có thể khiến ta cảm thấy kiệt sức, nghi ngờ về khả năng vượt khó của bản thân, cảm thấy mình không đủ giỏi, cảm thấy tổn thương và muốn gục ngã. Vì vậy, khả năng tự vực dậy là yếu tố thiết yếu trong công việc; và chúng ta cần hiểu được bản chất của thất bại, nhanh chóng phản ứng với nó và xây dựng cho bản thân tính kiên cường. Tính kiên cường, khả năng phục hồi, hay khả năng tự vực dậy có thể được hiểu theo nhiều cách. Một cái cây oằn mình trong cơn bão có thể ngả nghiêng trước sức mạnh của trận cuồng phong, nhưng sau đó nó sẽ trở lại tư thế thẳng đứng khi bão tan, đó chính là hình ảnh kiên cường. Hay như trong khoa học, một số vật liệu có thể trở lại trạng thái ban đầu sau khi bị kéo dãn hoặc uốn cong. Ngoài ra, khả năng tự vực dậy còn được thể hiện theo nhiều cách khác trên phương diện thể chất, cảm xúc và tâm lý. Đó là khái niệm được thể hiện qua cách một quốc gia ứng phó với thảm họa tự nhiên; khả năng xoay xở của một tổ chức trong quá trình sáp nhập; cách một đội ngũ phản ứng khi người lãnh đạo của họ qua đời; cách một cá nhân làm quen với công việc mới khi không có những đồng nghiệp đáng tin cậy bên cạnh, hoặc khi họ phải vừa hoàn thành công việc vừa đương đầu với những khó khăn trong cuộc sống riêng. Điểm chung của tất cả những biểu hiện khác nhau nói trên của khả năng tự vực dậy là năng lực thích ứng và thay đổi hoàn cảnh. Theo Darwin, loài sống sót không nhất thiết là loài mạnh nhất hay thông minh nhất, mà là loài có khả năng thích nghi cao và sẵn sàng thay đổi. Với cá nhân tôi, khả năng phục hồi rất quan trọng, trong cả đời sống lẫn công việc. Thuở nhỏ, tôi là một đứa trẻ cực kỳ nhút nhát và dễ ngượng ngùng. Chỉ cần có ai đó nhìn tôi, chứ chưa cần nói chuyện, tôi sẽ đỏ hết cả mặt. Những khi đó, tôi cảm thấy vô cùng chán ghét bản thân vì không thể tự tin và bình tĩnh. Tôi dè dặt thái quá và luôn cố làm người khác vui lòng. Tôi đã dành nhiều năm để quan sát con người và các mối quan hệ, cũng như phát triển khả năng đương đầu với khó khăn. Tôi tìm kiếm sự giúp đỡ, thiết lập những mối quan hệ bạn bè cũng như các cố vấn đáng tin cậy, và tôi bắt đầu làm được những việc mà bản thân tôi khi còn nhỏ luôn cho là bất khả thi. Giờ đây tôi tự tin làm công việc cố vấn, giảng dạy, đào tạo và hòa giải, nhưng tôi luôn ý thức về sự dễ tổn thương tiềm ẩn trong bản thân mình và người khác. Tôi thất bại thường xuyên và khả năng phục hồi của tôi liên tục được thử thách - nhưng tôi luôn bật dậy. Sức bật tinh thần không phải là một khả năng bẩm sinh hay một đặc điểm tính cách đơn thuần. Bạn có sức bật tinh thần và có thể xây dựng sức bật tinh thần - tất cả chúng ta đều có khả năng này. Không ai có thể tránh được những thử thách, nỗi đau hay khó khăn trong cuộc sống lẫn trong công việc. Chúng ta đều có thể phát triển sức bật tinh thần và năng lực đương đầu với khó khăn, sự mất mát và thay đổi. Sức bật tinh thần trong công việc Trong công việc, chúng ta có thể được yêu cầu làm thêm giờ hoặc sử dụng công nghệ mới. Chúng ta có thể phải điều chỉnh cách làm việc cho phù hợp với quy định mới, hoặc phải làm việc trong môi trường quốc tế. Chúng ta có thể phải đối mặt với trở ngại, những lời chê bai, hoặc phải làm việc với những người ưa bắt bẻ. Chúng ta có thể bị giới hạn về nguồn lực và cần phải làm việc linh hoạt hơn với tốc độ nhanh hơn. Chúng ta có thể phải ứng phó hoặc đối mặt với việc cắt giảm nhân sự. Nếu kiên cường, chúng ta có thể đương đầu với những thử thách này bằng thái độ tích cực và chủ động. Chúng ta có thể duy trì sự lạc quan, mạnh mẽ và nhanh chóng phục hồi sau những lần vấp ngã trong đời. Tuy nhiên, thường thì sẽ có những lúc chúng ta thấy lòng tự tin của mình vỡ vụn khi đối mặt với phong ba bão táp, còn bản thân chúng ta thì nhạy cảm và yếu ớt hơn bình thường. Hãy nhớ lại hình ảnh “Một cọng rơm làm gãy lưng lạc đà” hoặc “Giọt nước làm tràn ly”. Lạc đà là loài động vật mạnh mẽ, có khả năng sinh tồn trong điều kiện khắc nghiệt của sa mạc và có thể đi quãng đường dài mà không cần nước. Thế nhưng ngay cả lạc đà cũng có thể ngã quỵ khi chở thêm vài cọng rơm. Ai cũng có thể sụp đổ khi gặp phải một loạt những điều gây khó chịu, cản trở, thất vọng và phá hoại. Tất cả chúng ta đều có lúc tuyệt vọng, suy sụp và đánh mất sức bật tinh thần. Thuật ngữ “Sức bật tinh thần” Tựa đề của quyển sách này bắt nguồn từ từ resilio trong tiếng Latin, có nghĩa là “sức bật” - khả năng đương đầu với những tình huống khó khăn đồng thời phục hồi, phản ứng và trở lại đường đua. Cuộc sống luôn chứa đầy những thử thách, thất vọng và tổn thương mà từ đó, chúng ta cần hồi phục và quay trở lại với công việc (cũng như cuộc sống). Tự vực dậy tinh thần không phải là quên đi những khó khăn mà chúng ta đã đối mặt hay phớt lờ nghịch cảnh; những trải nghiệm và khó khăn đó sẽ thay đổi chúng ta và tác động đến cảm xúc cũng như phản ứng của chúng ta trước những khủng hoảng trong tương lai. Tuy nhiên, mấu chốt của sức bật tinh thần là giúp chúng ta có thể suy nghĩ trong những lúc khó khăn, cân nhắc các phản ứng về mặt hành vi và cảm xúc của bản thân cho dù đang đối mặt với thử thách nào đi nữa. Nói cách khác, sức bật tinh thần giúp chúng ta ứng phó với tình huống một cách tích cực, chủ động và sáng tạo. Với sức bật tinh thần, chúng ta có thể biến thách thức thành cơ hội, học hỏi từ nghịch cảnh và xây dựng các chiến lược để đảm bảo tình trạng thể chất và tinh thần luôn ở mức có thể kiểm soát. Hãy hình dung con lật đật - cho dù bị ngã bao nhiêu lần, nó sẽ luôn bật dậy - với một nụ cười trên môi. Con lật đật lắc lư nhưng nó không đổ. Sẽ thật tuyệt vời nếu chúng ta có thể áp dụng khả năng hồi phục này khi đối mặt với những biến cố không thể tránh khỏi trong công việc lẫn cuộc sống cá nhân. Quyển sách này được viết để giúp bạn vực dậy bản thân - mang lại cho bạn sức bật để đương đầu với những thất bại, va vấp và những sự thất vọng không thể tránh khỏi - dẫu cho cuộc sống có vẻ tuyệt diệu đến mức nào. Sức bật tinh thần có thể giúp chúng ta biến khó khăn và thử thách thành những bài học phát triển kỹ năng và sự hiểu biết. Khi đối mặt với nghịch cảnh, cảm giác đau khổ hoặc tức giận là điều dễ hiểu, tuy nhiên, người kiên cường có thể vượt qua và tiếp tục tiến lên - cả về mặt thể chất lẫn tinh thần. Cho dù làm việc ở đâu và giữ vai trò gì, chúng ta đều có năng lực trở nên kiên cường hơn, để thay đổi cách tư duy và phản ứng trước thất bại. Chúng ta sẽ có những lúc chùn chân, chúng ta sẽ bị thách thức, chúng ta sẽ thất vọng, nhưng nhờ nội lực, chúng ta có thể phục hồi. Sức bật tinh thần là một khả năng có thể được phát triển, nâng cao và rèn giũa. Tôi tin rằng mỗi chúng ta đều có khả năng phát triển sức bật tinh thần. Sức bật tinh thần sẽ giúp bạn trên hành trình này. Để “Sức bật tinh thần” hỗ trợ bạn tốt nhất Quyển sách này xem xét sức bật tinh thần dưới nhiều góc độ mới. Mỗi chương sách đều có nội dung độc lập với nhau, bạn có thể đọc và áp dụng theo từng chủ đề một. Tuy nhiên, nếu đọc theo thứ tự từ đầu đến cuối, bạn sẽ xây dựng được nền tảng cho sức bật tinh thần - từ thế giới nội tâm đến thế giới bên ngoài, trong vai trò người lãnh đạo hoặc nhân viên, trong giai đoạn biến động hay giai đoạn chịu nhiều tổn thất, trong lúc hiệp lực và đoàn kết nhóm hay lúc bất đồng và lũng đoạn. Phần Giới thiệu nêu ra bối cảnh và giới thiệu các khái niệm sẽ được phát triển và khám phá trong Sức bật tinh thần. Chương 1 tìm hiểu mối liên hệ giữa chúng ta và sự thất bại, lý do mối liên hệ này có thể trói chân một số người và cản trở quá trình học hỏi của chúng ta - gồm cả việc thử một điều gì đó không chắc chắn. “Thất bại nhanh” không khuyến khích hành động liều lĩnh, thay vào đó, nó mang đến cho bạn một khuôn khổ mà ở đó bạn được phép mắc sai lầm - không phải theo kiểu dại dột hay thiếu thận trọng - để bạn phát triển và tiến bộ trong công việc. Chương 2 nói về não bộ, cơ thể và mối liên hệ giữa chúng với khả năng phục hồi. Mặc dù trong quyển sách này, chúng ta nhắc rất nhiều đến khả năng phục hồi về mặt tâm lý, nhưng tác động thể chất của cơ thể và khả năng thay đổi vượt trội của bộ não mới là nền tảng để phát triển sức bật tinh thần. Chương 3 khai thác vấn đề ở mức độ sâu sắc hơn. Phần lớn bản chất của chúng ta và cách chúng ta tiếp cận cuộc sống được hình thành không chỉ trong những năm gần đây mà chính là trong những năm đầu đời, và thậm chí từ trước đó nữa: trong bụng mẹ. Chương này xem xét các yếu tố khó tiếp cận hơn trong mỗi người, những phần không dễ thấy nhưng định hình cách hành xử của chúng ta. Chương 4 xem xét tính tất yếu của sự thay đổi và sự xáo trộn trong công việc. Những điều này có thể gây ra trở ngại, khiến ta lo lắng và căng thẳng. Chúng ta cần sức bật tinh thần để đương đầu với sự thay đổi và những tổn thất. Chương này đánh giá cách chúng ta ứng phó với thay đổi, đồng thời cung cấp cho chúng ta sự hiểu biết và công cụ để đối phó với những tổn thất khó tránh khỏi trong công việc. Chương 5 đề cập đến thuật lãnh đạo. Dù bạn là nhà lãnh đạo hay nhân viên, bạn sẽ luôn đối mặt với thử thách. Khi được nâng lên vị trí lãnh đạo, chúng ta chuyển từ vai trò thành viên trong nhóm sang một vai trò khác, với những áp lực, trách nhiệm và nhiều yêu cầu khác. Chúng ta cần chuẩn bị như thế nào cho sự chuyển tiếp này? Và làm sao để chúng ta, trong vai trò nhân viên, đáp ứng những yêu cầu của nhà lãnh đạo? Chương 6 sẽ giúp chúng ta tìm hiểu về xung đột, thứ có thể gây ra trở ngại cho chúng ta vào lúc này hoặc lúc khác. Về bản chất, xung đột trong công việc đòi hỏi chúng ta phải tách hành vi ra khỏi người thực hiện, tách kết quả ra khỏi mục đích và tách quá khứ khỏi tương lai. Những bất đồng, sự công kích và hành vi bắt nạt có thể khiến chúng ta phân tâm và đi lệch hướng trong công việc. Chương này nghiên cứu những vấn đề nói trên và cung cấp một số công cụ hữu hiệu để giúp bạn phát triển sức bật tinh thần khi ứng phó với xung đột. Chương 7 nói về mục đích: Điều gì tiếp thêm năng lượng và tạo động lực để bạn nỗ lực làm việc? Chúng ta sẽ khám phá mối liên hệ giữa cảm giác sống có mục tiêu và sức bật tinh thần, cũng như xem xét tầm quan trọng của mối liên hệ đó trong việc đương đầu với khó khăn. Chương này cũng đưa ra một số bài tập để bạn suy ngẫm về mục tiêu của mình: Điều gì thôi thúc bạn đi làm mỗi ngày? Mỗi người sẽ có một câu trả lời khác nhau. Chương cuối cùng sẽ liên kết các nội dung chính trong quyển sách này lại với nhau và gợi ý một số phương pháp để bạn tiếp tục bồi đắp sức bật tinh thần trong công việc. Bạn sẽ được hướng dẫn cách đánh giá các ý tưởng một cách cụ thể hơn. Không chỉ ở chương cuối, mà mỗi chương trong quyển sách này đều có một hoặc một vài bài tập giúp bạn trau dồi nhận thức và kiến thức. Bạn có thể làm các bài tập này nhiều lần. Một số bài tập cần bạn dành ra vài phút; một số khác, chẳng hạn như bài tập Tự đánh giá sức bật tinh thần của bản thân, có thể khiến bạn tốn nhiều thời gian hơn vì bạn sẽ đào sâu vào những vấn đề đáng được cân nhắc kỹ càng. Việc làm bài tập Tự đánh giá sức bật tinh thần của bản thânkhi bắt đầu đọc và sau khi đọc xong quyển sách sẽ cho bạn thước đo để đánh giá xem sức bật tinh thần của mình phát triển như thế nào. Nhà tâm lý học người Pháp Boris Cyrulnik là người đầu tiên đưa ra khái niệm khả năng phục hồi tâm lý. Những tổn thương và mất mát cá nhân đã giúp ông xây dựng giả thuyết rằng điều quyết định số phận của chúng ta không phải những trải nghiệm này, mà là cách chúng ta phản ứng với các tổn thương và sự đau đớn. Ông viết về nguồn sức mạnh nội tại sẵn có ở mỗi người mà ai cũng có thể dùng để giải phóng bản thân, và về việc chúng ta có thể làm được nhiều hơn mình nghĩ. Cyrulnik nói về ngọc trai, biểu tượng của sự phục hồi kiên cường. Ngọc trai là kết quả của một hạt cát bị mắc kẹt trong con trai; hạt cát đó khiến con trai khó chịu, và để tự vệ, con trai sản sinh ra chất xà cừ bao bọc lấy hạt cát đó. Sau cùng, hạt cát được bọc xà cừ sẽ trở thành một hạt ngọc cứng cáp, sáng bóng và quý giá mà chúng ta gọi là hạt ngọc trai. Cho dù sức bật tinh thần hiện tại của bạn như thế nào, bạn đều có thể phát triển nó. Bạn có thể xây dựng tiềm lực phục hồi tâm lý, đối mặt với tương lai bằng nhiệt huyết và năng lượng tràn đầy. Dĩ nhiên thất bại, khó khăn và sự thay đổi sẽ ảnh hưởng đến bạn, nhưng bạn có thể đứng dậy, bạn có thể mài giũa khả năng phục hồi. Bài tập Tự đánh giá sức bật tinh thần của bản thân Khi xem xét sức bật tinh thần của bản thân, chúng ta thường nhận ra cách chúng ta nhìn nhận sức bật tinh thần của mình khác với cách người khác đánh giá về chúng ta. Có thể chúng ta dễ bị tổn thương hơn nhiều so với những gì người khác nhận định…, hoặc có lẽ vì chúng ta thường im lặng nên dễ bị đánh giá là kém mạnh mẽ. Chúng ta sẽ phải đối mặt với nhiều tình huống khác nhau, và sức bật tinh thần của chúng ta cũng có thể rất khác nhau trong các hoàn cảnh đó. Hãy suy ngẫm về bản thân trong công việc và đánh giá xem sức bật tinh thần của mình ở mức độ nào. Hãy dùng thang điểm từ 1 tới 10, với 10 là mức kiên cường nhất. Người khác sẽ đánh giá sức bật của bạn như thế nào? Hãy nhờ một vài người (được gợi ý bên dưới) chấm điểm cho bạn. Những câu hỏi này không có đáp án đúng hay sai; mục đích của phần này là giúp bạn dừng lại và xem xét bản thân kỹ hơn một chút. Theo thang điểm từ 1 đến 10: • Bạn đánh giá sức bật tinh thần của bản thân ở mức nào? • Cộng sự của bạn cho bạn bao nhiêu điểm? • Đồng nghiệp đánh giá bạn ra sao? • Cố vấn/huấn luyện viên của bạn (nếu có) chấm cho bạn bao nhiêu điểm? • Sếp trực tiếp của bạn cho bạn bao nhiêu điểm? • Bạn bè cho bạn bao nhiêu điểm? Hãy nhìn những điểm số này và suy ngẫm về ý nghĩa của chúng. Có sự chênh lệch nào không? Lưu ý: Khi tìm hiểu về cách bạn tự đánh giá và cách người khác nhìn nhận bạn, hãy cân nhắc mức độ lạc quan hoặc bi quan của bản thân. Hãy xem lại cách bạn hành động khi vấp ngã trong quá khứ. Bạn dễ dàng vượt qua và đi tiếp, hay bạn để những trải nghiệm này đeo bám? Tự nhận thức về sức bật tinh thần của bản thân Hãy dành thời gian trả lời các câu hỏi bên dưới. Hãy nghiền ngẫm từng vấn đề, và việc này sẽ giúp bạn hiểu mối quan hệ giữa bạn và sức bật tinh thần hiện tại của mình. Cần nhớ rằng đây không phải một mối quan hệ bất biến. Nó có thể thay đổi theo thời gian và hoàn cảnh. Có thể bạn cần mất một ít thời gian để hoàn thành bài tập này, vì bạn phải chiêm nghiệm những trải nghiệm của mình. Đừng vội trả lời hết các câu hỏi; hãy dành thời gian để hiểu được các nền tảng tạo nên con người bạn, và mối quan hệ giữa các nền tảng này tác động đến sức bật tinh thần của bạn như thế nào. Bài tập này có thể giúp bạn nhìn ra những “điểm mù” trong nhận thức về bản thân. 1. Cuộc sống gia đình của bạn có ổn định không? 2. Hồi nhỏ bạn có gặp phải cú sốc tâm lý hay sự thay đổi đặc biệt nào không? 3. Bạn có phải đối mặt với nhiều thử thách trong đời chưa? 4. Bạn đương đầu với nghịch cảnh như thế nào, bao gồm những thử thách lớn lẫn những trở ngại nhỏ? 5. Bạn có tự nhận mình là người bi quan không? 6. Hay bạn là một người lạc quan? 7. Bạn vượt qua trở ngại và nỗi thất vọng nhanh đến mức nào? 8. Đồng nghiệp mô tả cách bạn đối phó với trở ngại và nỗi thất vọng như thế nào? 9. Bạn đã rút được điều gì về bản thân khi đối phó với sự thất vọng? 10. Bạn đã nhận được sự hỗ trợ nào từ người khác? 11. Bạn đã giúp bản thân vượt qua khó khăn như thế nào? Lý do để kiên cường Hãy đánh dấu vào những câu đúng với bạn. Tôi muốn trở nên kiên cường hơn để: 1. Cảm thấy tự tin hơn. 2. Trở thành một người quản lý giỏi hơn. 3. Hỗ trợ những người xung quanh. 4. Có thể vượt qua… 5. Bớt hồi hộp. 6. Bớt lo lắng. 7. Dám nói từ chối. 8. Cân bằng công việc - cuộc sống tốt hơn. 9. Đạt được nhiều thành tựu hơn. 10. Bớt lãng phí thời gian nghi ngờ bản thân. 11. Tận hưởng thành công của mình. 12. Thăng tiến. Để nâng cao khả năng tự nhận thức, hãy xếp các câu trên theo thứ tự ưu tiên từ 1 đến 10, với 1 là mức độ quan trọng cao nhất. Tôi muốn trở nên kiên cường hơn để: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. Thước đo sự kiên cường Hãy xác định vị trí của bạn trên trục kiên cường bên dưới. Một đầu là hoàn toàn không có chút kiên cường nào; bạn kiệt sức và không nghĩ được bất kỳ triển vọng nào trong tương lai. Đầu bên kia là trạng thái phấn chấn, hào hứng và sẵn sàng giải quyết mọi vấn đề. Vị trí của bạn là ở đâu? Lưu ý: Đây không phải một lựa chọn tuyệt đối và bạn không bị giới hạn bởi thời gian. Bạn có thể thay đổi vị trí trên trục này sau khi hoàn thành một công việc, một dự án, hay thậm chí là sau một ngày! Yếu ←-------------------→ Cực kỳ mạnh mẽ Chương 1 THẤT BẠI NHANH Thất bại thường được hiểu là không thành công; những từ ngữ gắn liền với thất bại rất nặng nề và liên quan đến sự thua cuộc. Nhu cầu thành công ngay từ lần đầu tiên và lúc nào cũng phải thành công đã ăn sâu vào văn hóa làm việc. Tuy nhiên, thất bại không nhất thiết phải bị coi là kết thúc hay không đạt được kết quả gì. Thất bại có thể đồng nghĩa với thất vọng, chậm trễ hay vỡ mộng - nhưng điều đó cũng có nghĩa là chúng ta đang khám phá sức mạnh của bản thân, hiểu hơn về thị trường, biết mình nên tin vào ai hay cái gì. Nói cách khác, chúng ta học hỏi từ thất bại. Trên thực tế, trong thời đại của sự đổi mới và khởi nghiệp, bạn sẽ không được coi trọng nếu chưa trải qua một chuỗi thất bại. Không thất bại có thể đồng nghĩa với việc bạn thiếu trí tưởng tượng, thiếu năng lực tư duy mở rộng, thiếu khả năng cải thiện và sáng tạo. Trong bối cảnh này, thuật ngữ “thất bại nhanh” trở thành mô-típ của tinh thần tiến bộ và phát kiến thông qua việc chấp nhận rủi ro, học hỏi từ thất bại và nhanh chóng chuyển sang thử thách hoặc giai đoạn phát triển tiếp theo. Công việc đem đến rất nhiều cơ hội để thay đổi và phát triển: trong thế giới công việc, chúng ta sắp sửa bước vào cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư. Cho đến nay, nhân loại đã trải qua giai đoạn của động cơ hơi nước vào thế kỷ 18 và sự ra đời của máy dệt, một phát minh đã thay đổi đáng kể cách thức sản xuất hàng hóa. Thế kỷ 19 mang đến cho chúng ta điện năng và khả năng sản xuất số lượng lớn; và từ những năm 1970 trở đi, công việc được cách mạng hóa nhờ phát kiến điện toán. Ngày nay, chúng ta càng có nhiều bước phát triển và chuyển đổi nhờ các doanh nghiệp, những tổ chức mang lại các nền tảng công nghệ vật lý và kỹ thuật số làm thay đổi cách chúng ta làm việc và sinh sống theo cấp số nhân. IoT, the Internet of Things (Internet vạn vật), cho phép chúng ta thay đổi cách giao tiếp, trao đổi và tương tác. Trí tuệ nhân tạo, rô-bốt và trợ lý kỹ thuật số nơi công sở sẽ sớm trở nên phổ biến. Chúng ta đang giao tiếp theo những cách khác nhau, chúng ta có thể liên lạc hai mươi bốn giờ mỗi ngày, kết nối xuyên quốc gia, xuyên văn hóa, đồng thời cần phải theo kịp tốc độ công việc. Sợ thất bại là chuyện bình thường Mỗi sự thay đổi trong cách làm việc đều đi kèm với những thử thách và cơ hội mới, và chúng ta có thể sẵn sàng đón nhận những thay đổi này hơn nếu cho phép bản thân được thất bại trên con đường xây dựng thành công. Nhưng nói thì dễ hơn làm. Chúng ta thận trọng trước thất bại là điều dễ hiểu, bởi chúng ta đang sống trong thời đại của sự thành công và ca tụng. Hầu hết các nội dung truyền thông phổ biến đều tập trung vào câu chuyện thành công của các doanh nhân, rất ít nội dung thật sự nói về thất bại của họ và cách các tổ chức cũng như cá nhân đối phó với hậu quả khi giấc mơ của họ không thành hiện thực. Sự thất bại qua các thời đại Tại Hy Lạp vào năm 800 trước Công nguyên, các thương nhân thất bại trong việc làm ăn bị buộc phải ngồi ở chợ và úp giỏ lên đầu. Họ không nhìn thấy người khác nhưng bị người khác nhìn thấy, họ bị chế giễu vì mắc sai lầm và phải chịu đựng “nghi thức” lăng mạ vì đã không thành công trên con đường thương mại do chính họ chọn lựa. Tại Italy vào thời cận đại, những chủ doanh nghiệp thất bại và mắc nợ phải trần truồng diễu hành đến quảng trường thị trấn trong sự giễu cợt của đám đông. Tại Pháp vào thế kỷ 17, các chủ doanh nghiệp phá sản bị đưa đến trung tâm thị trấn, nơi sự thất bại của họ bị công bố công khai. Để không bị bỏ tù, họ phải đội mũ bê-rê màu xanh lá cây - biểu tượng của sự thất bại. Những ví dụ trên cho thấy trong lịch sử, sự thất bại đã bị đối xử khắc nghiệt như thế nào. Có thể thấy trong thời nào cũng vậy, vì thất bại đi kèm với sự nhục nhã nên người ta sợ thất bại là điều rất dễ hiểu. Ngày nay, các doanh nhân non trẻ có nguy cơ bị chỉ trích trên báo chí và các bài xã luận, chưa kể đến việc bị chế giễu trên mạng. Tuy nhiên, những người đã thất bại và đứng dậy - như Richard Branson, Steve Jobs và J. K. Rowling - lại rất được thế giới yêu mến. Đây có phải là một tín hiệu cho thấy dòng chảy đã đổi chiều? Có phải chúng ta, trong tư cách một xã hội, đã bắt đầu thừa nhận rằng thành công ngay lập tức là điều rất khó, ngay cả với những cá nhân tài năng nhất? Dù là giả định hay trên thực tế, những hậu quả mà một cá nhân hay một tổ chức phải nhận lãnh khi thất bại đều có thể kìm hãm sự đổi mới và sáng tạo trong kinh doanh - không khác gì hậu quả do chính nỗi đau thất bại mang lại. Đó không phải là thứ dễ khắc phục hay vượt qua. Chúng ta có thể cần thời gian, lời khuyên hữu ích và một mức độ can đảm nhất định để đứng dậy và bắt đầu lại. Nhưng đối với bất kỳ doanh nghiệp, tổ chức, hoạt động sáng tạo hay công việc kinh doanh nào, thất bại luôn là một phương án lựa chọn. Ở một mức độ nào đó, có thể nói thất bại là khó tránh khỏi nếu bạn cân nhắc đến tất cả các khả năng. Chúng ta không thể may mắn mãi, mọi việc không phải lúc nào cũng suôn sẻ, con người hành xử theo những cách khó lường trước, nguồn lực của chúng ta cạn kiệt, chúng ta kiệt sức. Do đó, việc trù tính cho thất bại cũng quan trọng như việc lên kế hoạch để thành công. Thất bại trong những bối cảnh công việc khác nhau Chương này không đi vào lý do thất bại. Có rất nhiều lý do khiến các doanh nghiệp, tổ chức hoặc nơi làm việc nào đó sụp đổ: chiến tranh, suy thoái, thuế, lãi suất dao động, sự thay đổi các quy tắc, các quyết định quản lý yếu kém. Bậc thầy quản lý Peter Drucker cho rằng hai lý do quan trọng nhất khiến các doanh nghiệp lao đao là không trả lời được câu hỏi mấu chốt “Chúng ta kinh doanh cái gì?” và tiếp tục quản lý bằng một chiến lược không hiệu quả hoặc thiếu quan tâm đến sản phẩm hay dịch vụ. Nhưng dĩ nhiên, cũng có lúc các tổ chức đối mặt với những biến cố mang tính thảm họa khác - hỏa hoạn, mất nhân sự, sự kiện bất khả kháng. Ngoài ra, các dự án kinh doanh thất bại cũng gây ra sự thất vọng tràn trề, đặc biệt là khi doanh nghiệp đã đổ công sức cho chúng suốt nhiều năm. Và dĩ nhiên, không phải chỉ có doanh nghiệp phá sản mới bị coi là thất bại. Chính chúng ta cũng phải đối mặt với nỗi thất vọng và thất bại thường xuyên trong công việc: chúng ta không có cơ hội thể hiện, không được chọn tham gia hội nghị hoặc bỏ lỡ cơ hội làm việc với người cố vấn mình ngưỡng mộ. Chúng ta không có cơ hội làm những việc mà ta cảm thấy sẵn sàng, muốn làm và có khả năng làm. Chúng ta không có được công việc mà bấy lâu nay ta mong ước - và càng khó khăn hơn khi phải chứng kiến một nhân viên mới hào hứng nhận được công việc đó. Dự án chúng ta đang phụ trách không thành công. Bài thuyết trình mà chúng ta lấy làm tự hào không đem lại hợp đồng như ý. Sản phẩm hay dịch vụ mới ra mắt của chúng ta không được khách hàng chọn lựa. Chúng ta không được tăng lương. Bài viết của chúng ta không được tòa soạn sử dụng. Mọi ngành công nghiệp, mọi ngành nghề và tổ chức đều hưởng lợi từ việc rút kinh nghiệm sau thất bại, cho dù hậu quả của thất bại đó liên quan đến sự sống còn của tổ chức. Thất bại không chỉ xảy đến với những người kém thông minh hay kém tài giỏi, mà những cá nhân và tổ chức tài năng nhất, thông thái và đạt nhiều thành tựu nhất cũng có thể thất bại. Denis Waitley, nhà tâm lý học kiêm chuyên gia nghiên cứu về lòng tự trọng, chia sẻ: Thất bại là bài học chứ không phải sự kết thúc; là sự trì hoãn chứ không phải kết cục; là một đường vòng tạm thời chứ không phải là ngõ cụt; là thứ mà chúng ta chỉ có thể tránh được nếu không nói gì, không làm gì và không là ai cả. Theo Waitley, nếu thành công là một cái cây thì thất bại chính là phân bón giúp cây tươi tốt. Nói cách khác, chúng ta cần hiểu đúng về thất bại để đảm bảo cho chiến thắng trong tương lai. Henry Marsh, tác giả quyển Do No Harm (tạm dịch: Không gây hại) là một bác sĩ phẫu thuật thần kinh, người đã đấu tranh cho nhu cầu thừa nhận thất bại, kể cả với những bác sĩ phẫu thuật có thâm niên và đáng kính. Ông đề cao những bài học quan trọng được rút ra khi các sai lầm xuất hiện trong một lĩnh vực đòi hỏi tay nghề cao và nhiều thử thách như phẫu thuật thần kinh. Ông cho rằng việc những người ở vị trí cấp cao lên tiếng là rất quan trọng, ngay cả khi danh tiếng của họ có nguy cơ bị tổn hại, bởi chỉ khi dám thừa nhận thất bại trong bất kỳ vai trò nào thì chúng ta mới có thể can đảm và dám chấp nhận rủi ro vì điều lớn lao và tốt đẹp nhất. Nếu chỉ dám hành động khi khả năng thất bại là 0%, chúng ta sẽ chậm tiến bộ, thậm chí có thể bị trì trệ hoặc trở nên sa sút. Lĩnh vực thể thao cho thấy một bằng chứng khác về tầm quan trọng của việc dám thất bại. Siêu sao bóng rổ Michael Jordan đã nói về giá trị của những thất bại mà anh đã nếm trải đối với thành tựu rực rỡ mà anh đạt được trong đời: Tôi đã ném trượt hơn chín ngàn lần trong sự nghiệp. Tôi đã thua gần ba trăm trận đấu. Có hai mươi sáu lần tôi được tin tưởng sẽ thành công với cú ném quyết định nhưng lại ném trượt. Tôi đã thất bại hết lần này đến lần khác. Và đó là lý do tôi thành công. Trong giới học thuật, những cá nhân tài năng và thông minh cũng thường xuyên bị từ chối. Để được phê duyệt một khoản tài trợ nghiên cứu hoặc xuất bản một bài báo, các học giả phải đối mặt với một quá trình đăng ký và xét duyệt khắt khe, với rất nhiều cảm xúc mỏi mệt và giận dữ. Giáo sư Dame Jane Francis cho biết: Đến bây giờ thì mỗi khi bị từ chối tôi vẫn cảm thấy tức giận và nản lòng vì nỗ lực của mình trở thành công cốc. Và dù rất đau lòng nhưng bạn vẫn cần nghĩ xem mình có thể làm gì khác đi trong lần kế tiếp. Thừa nhận tính cạnh tranh trong lĩnh vực học thuật, mà thật ra là trong bất kỳ hoạt động kinh doanh nào, có thể giúp chúng ta nhận ra những thử thách mình phải đối mặt và chấp nhận rằng sự từ chối là thứ đôi khi nằm ngoài tầm kiểm soát của bản thân; dù nỗ lực hết sức, chúng ta vẫn có thể thất bại. Chúng ta sẽ thấy đôi khi những người thông minh và tài giỏi cũng thất bại, và đôi lúc họ phạm phải sai lầm nghiêm trọng. Dịch vụ truyền phát video theo yêu cầu từng là một khái niệm khá mới vào năm 2000, khi các giám đốc điều hành của Blockbuster từ chối cơ hội mua lại Netflix với giá chỉ bằng một phần nhỏ giá trị hiện nay của nó. J. K. Rowling, một trong những tác giả nổi tiếng và thành công nhất thế giới, ban đầu cũng bị nhiều nhà xuất bản từ chối. Karl Lagerfeld từng cho rằng bán lẻ trực tuyến thời trang cao cấp là không hiệu quả và sẽ không ai chi nhiều tiền cho những bộ trang phục mà họ không được nhìn tận mắt trước khi mua. Và hiện tại chúng ta đều thấy tiềm năng và thành công đáng kinh ngạc của Netflix, Harry Potter và Net-a-Porter. Dẫu vậy, chúng ta có thể học được gì từ những sai lầm này? Và làm thế nào để biến thua thành thắng? Thất bại có thể ngăn chúng ta áp dụng tư duy phản biện vào cơ hội kinh doanh tiềm năng kế tiếp, bằng cách khiến chúng ta tê liệt trong những sai lầm và nỗi thất vọng của mình. Làm thế nào để duy trì hy vọng sau một quyết định sai lầm hay một thất bại trong công việc? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về sự lạc quan, niềm hy vọng và sự kiên cường khi đối mặt với thất bại. Tinh thần lạc quan, niềm hy vọng và sức bật tinh thần Những khả năng này đều có ý nghĩa tích cực đồng thời mang giả định cơ bản rằng cả sự lạc quan lẫn sức bật tinh thần đều có tác động lớn và tốt đẹp đến năng suất và thái độ làm việc của nhà lãnh đạo, quản lý hoặc nhân viên. Sự lạc quan giúp một cá nhân diễn giải các sự kiện theo hướng tích cực thay vì tiêu cực. Điều này không chỉ đúng với những thất bại trong công việc và biến cố trong đời sống cá nhân, mà còn đúng với các sự kiện và tình huống bên ngoài. Vì vậy, thay vì dồn nén mọi thứ vào trong và tự trách mình, những cá nhân lạc quan sẽ lý giải các khó khăn theo bối cảnh tình huống mà họ gặp phải. Đây là mô hình tâm lý tích cực được phổ biến rộng rãi bởi Martin Seligman. Nhà tâm lý học này đã giới thiệu khái niệm bất lực tập nhiễm (chúng ta sẽ bàn về khái niệm này ở các chương sau) và tác động của tâm lý tích cực đến trạng thái vui khỏe. Sản phẩm phụ của thái độ lạc quan này là cảm giác không tội lỗi, thứ mà chúng ta vui vẻ đón nhận. Sự lạc quan này thể hiện như thế nào ở nơi làm việc? Hãy xem ví dụ về một người quản lý bị yêu cầu chuyển sang một bộ phận khác: Một người quản lý bất ngờ bị điều sang bộ phận khác. Thay vì nghi ngờ năng lực của mình ở vị trí hiện tại, người này xem xét các yếu tố khách quan - chẳng hạn như bộ phận hiện tại đang thừa nhân lực, nền kinh tế đang lao đao, anh được xem là người linh hoạt và có thể thích nghi với sự thay đổi. Anh diễn giải tình hình theo hướng tích cực: chắc hẳn công ty cần người thật sự tài giỏi, và đó là lý do họ chuyển anh sang bộ phận kia. Sự thay đổi này là một cơ hội, mở ra tiềm năng thay đổi và phát triển xa hơn nữa. Người quản lý này có khả năng bật dậy từ một sự phân công công việc mà bản thân anh không mong muốn, và anh tận dụng nó như cơ hội để phát triển, tạo dựng mối quan hệ và học hỏi. Cũng trong tình huống này nhưng có người sẽ cho rằng mình bị bỏ rơi, bị cho ra rìa, bị xem thường. Tất cả những cảm giác này là nền tảng tiêu cực cho trải nghiệm thuyên chuyển công tác mà người này nhận được. Sự lạc quan giúp chúng ta có cơ hội tốt nhất để đón nhận sự thay đổi tích cực. Niềm hy vọng lại đem đến một góc nhìn khác, đó là sự nhen nhóm quyết tâm và ý chí hướng tới thành công ngay cả khi gặp thử thách và trở ngại. Quá trình hy vọng giúp các cá nhân coi khó khăn hoặc rắc rối là cơ hội để học hỏi, hoặc là một thử thách mới. Sự hy vọng chú trọng vào khả năng tự định hướng. Tuy nhiên, sự hy vọng và lạc quan khác với sự kiên cường, hay sức bật tinh thần. Việc hướng đến tương lai với niềm hy vọng và sự lạc quan cho phép chúng ta xem xét các tình huống, nguyên nhân khả thi, các mối đe dọa và cơ hội với một kế hoạch tích cực. Sự kiên cường là điều thiết yếu khi kế hoạch tích cực đó thất bại - khi có sự thay đổi, thiếu chắc chắn và chúng ta cần có sự linh hoạt, thích ứng hoặc cải biến. Sức bật tinh thần không dừng lại ở sự thành bại của một dự án hay hoạt động nhất định mà nó tìm kiếm ý nghĩa bất chấp khó khăn, trong những tình huống không dễ dàng lý giải hay dự kiến. Những người có sức bật tinh thần nhận thức được sự cần thiết của việc vừa chủ động chuẩn bị (với niềm hy vọng và sự lạc quan) vừa thực hiện các biện pháp nhất định để ứng phó với khó khăn và trở ngại. Sức bật tinh thần giúp những cá nhân này nhận ra rằng sự thất bại, những biến cố lớn, dù tích cực hay tiêu cực, có thể hủy hoại cả những người vui vẻ và lạc quan nhất. Trong công việc, mọi người cần phục hồi từ những biến cố và tổn thương - họ cần bật dậy. Trong trường hợp này, thất bại có thể là bàn đạp cho sự phát triển. Người kiên cường biết rằng việc này không thể được thực hiện một cách nhanh chóng và dễ dàng. Ai cũng hiểu rằng người bị ảnh hưởng bởi những trải nghiệm trên sẽ cần thời gian và năng lượng để phục hồi và bật dậy, để trở lại vạch xuất phát mà từ đó họ có thể tiếp tục tiến lên. Ở góc độ này, sức bật tinh thần có thể mang lại một giá trị tích cực độc đáo cho những tình huống và rủi ro mà nếu không có khả năng này, người ta có thể xem những tình huống đó là cực kỳ tiêu cực. Không chỉ doanh nhân mới thất bại Mọi người thường nói về những thất bại liên quan đến hoạt động kinh doanh. Nhưng tất nhiên chúng ta có thể mạo hiểm, đi những con đường mới và thử những cách làm việc khác mà không cần phải mở một công ty. Chúng ta có thể đơn giản là bị thôi thúc bởi mong muốn tự cải thiện bản thân, đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng hoặc phản ứng với sự thay đổi liên tục của nhu cầu thị trường hay công nghệ. Tuy nhiên, khi đã đầu tư tất cả - tài chính, sức lực và tâm trí - vào một mục tiêu mới, chúng ta sẽ rất khó chấp nhận thất bại, đặc biệt khi chúng ta vẫn dồn nhiều cảm xúc và niềm tin vào triển vọng của nó. Một số nhà tư tưởng, nhà văn, doanh nhân thành công nhất coi thất bại là cơ hội để tự do thử mọi thứ một lần nữa - để tiếp tục, điều chỉnh và tái phát triển. Thomas Edison từng tuyên bố: “Tôi không thất bại. Tôi chỉ tìm ra 10.000 cách không hiệu quả”. Có thể bạn sẽ cảm thấy xấu hổ. Có thể bạn sẽ thất vọng và bị tổn thất tài chính. Nhưng bạn cũng có sự tự do và cơ hội để bắt đầu lại theo một cách mới. Dần dần, chúng ta bắt đầu ca ngợi những người dám mạo hiểm. Không phải những người khinh suất bỏ mặc con người và hoạt động kinh doanh, mà là những người tỉnh táo nhận ra đây là lúc dừng lại, xem xét những bài học kinh nghiệm có được, từ bỏ con đường cũ để tiến lên cùng vốn hiểu biết sâu sắc hơn, đồng thời nhận ra rằng sẽ còn những cơ hội khác cho họ theo đuổi. Nếu chưa từng thất bại trong sự nghiệp, kinh doanh hay cuộc sống cá nhân, chúng ta có thể chỉ có được những trải nghiệm một chiều, thậm chí là những trải nghiệm nhạt nhẽo. Nếu không thử thì chúng ta sẽ không biết cái gì là hiệu quả, do đó chúng ta cần phát triển lối tư duy giúp chúng ta biết rằng mình có thể cố gắng hoàn thành mục tiêu, và nếu nỗ lực đó không thành công và chúng ta thất bại thì chúng ta có thể thử lại lần nữa... Thất bại nhanh chóng đồng nghĩa với học hỏi nhanh chóng. Nếu may mắn được làm việc trong một môi trường khuyến khích sự mạo hiểm, chúng ta sẽ gặt hái được nhiều điều. Không phải ai cũng phản ứng với thất bại của chúng ta theo cách khích lệ và động viên - một số người sẽ thất vọng và giận dữ. Chúng ta cần học cách chấp nhận những người thấu hiểu cũng như những người nổi giận, để có thể hiểu rõ khả năng vực dậy tinh thần và làm lại từ đầu của chính mình, để rút kinh nghiệm từ thất bại và áp dụng kinh nghiệm đó vào lần mạo hiểm tiếp theo. Lấy ví dụ về một giám đốc điều hành đang nỗ lực vươn lên vị trí lãnh đạo cao hơn tại một nhà xuất bản hàng đầu. Cô kể về một lần mạo hiểm không mang lại kết quả như ý trong con đường sự nghiệp của mình, nhưng cô không hối hận với lựa chọn đó, vì nó đã đem đến cho cô một cơ hội học hỏi tuyệt vời. Vị giám đốc giỏi giang và đầy tham vọng này đã đảm nhiệm vị trí lãnh đạo ở một lĩnh vực mới, trong vai trò là biên tập viên tạp chí, và cô chợt nhận ra mình đang dấn thân vào một môi trường hoàn toàn xa lạ với thời gian biểu mới, những ưu tiên mới và các giá trị mới. Cô kể lại sự vất vả trong sáu tháng đầu tiên khi bắt đầu công việc mới, và khi vừa bắt đầu quen với công việc thì cô lại bị sa thải - đây là một việc vừa khiến cô cảm thấy bẽ mặt vừa cảm thấy như được giải thoát. Thất bại này đã cho cô biết mình thật sự muốn gì trong công việc, mình muốn làm việc trong môi trường nào và giá trị nào là quan trọng nhất. Cô cho rằng học hỏi từ thất bại là rất quan trọng: “Bạn cần đi đến cùng và rút kinh nghiệm từ những việc không suôn sẻ”. Thất bại nhanh, học hỏi nhanh Tại sao cần thất bại nhanh? Khái niệm hệ thống thất bại nhanh xuất phát từ lĩnh vực thiết kế hệ thống vận hành chương trình. Công nghệ này sẽ lập tức báo cáo khi phát hiện vấn đề có thể gây ra sự cố và dừng hoạt động thay vì tiếp tục chạy một chương trình lỗi. Ngày nay, các doanh nghiệp sử dụng thuật ngữ “thất bại nhanh” để khuyến khích hành động táo bạo nhằm xác định khả năng sống sót của một chiến lược dài hạn hoặc một sản phẩm, tránh việc mất nhiều năm đầu tư và bỏ công sức vào một phương pháp không hiệu quả. Nắm bắt lối tư duy này là một bước tiến giúp chúng ta trở nên thoải mái hơn với những gì thiếu chắc chắn và học cách xử lý thất bại. Khi thất bại, chúng ta không nên chìm trong nỗi thất vọng mà hãy xem xét vấn đề nằm ở đâu, rút kinh nghiệm và nghĩ cách để vận dụng kinh nghiệm đó một cách nhanh chóng và hiệu quả. Đây chính là phương pháp khuyến khích chúng ta “trở lại yên ngựa” sau khi ngã và học được rằng lần sau chúng ta nên tránh chướng ngại vật đã khiến mình ngã ngựa. Như đã đề cập, ai cũng có xu hướng né tránh thất bại. Nhưng để tránh thất bại, bạn sẽ phải tránh làm những điều mới mẻ, và việc lặp đi lặp lại những hành động cũ có thể đồng nghĩa với việc bạn ngừng tạo ra kết quả tốt nhất, vì bạn không được thử thách hay cảm thấy hào hứng với công việc bạn đang làm. Có thể bạn đang làm việc mà mình giỏi, nhưng nó sẽ không thể khiến bạn háo hức hay thúc đẩy bạn. Khi đối mặt với thử thách, kinh nghiệm và chuyên môn là thứ tạo nên bản lĩnh và năng lực của bạn. Chính điều này và nỗi sợ thất bại (có thể thông cảm được) khiến bạn dè dặt không muốn bước ra khỏi vùng an toàn - có thể đồng nghiệp và cấp trên cũng đánh giá cao kỹ năng và năng lực của bạn và muốn bạn tiếp tục làm công việc hiện tại. Tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến sự trì trệ và dần dần làm giảm hiệu quả công việc, bởi bạn sẽ dần dần trì độn. Việc thử thách bản thân làm những điều thú vị hơn có thể đem lại tiềm năng to lớn, nhưng dĩ nhiên, bạn sẽ chưa thể thành thạo công việc mới này bằng công việc cũ - vì thế, bạn càng sớm thử, thất bại sẽ càng bớt nặng nề. Bạn sẽ gạt bỏ được nỗi sợ, thu được thông tin đáng giá mới, và khi đó, bạn sẽ ít có nguy cơ thất bại hơn ở lần sau. Bạn làm được Khi Bobbi Brown rời bỏ thương hiệu mỹ phẩm đình đám của mình, bà vừa cảm thấy phấn khích, vừa cảm thấy buồn bã và mất mát. Tại một bữa tiệc, bà tình cờ gặp một đầu bếp và nhận được lời động viên: “Này, cô sẽ làm được mà”. Sau này, bà sử dụng khẩu hiệu “Tôi làm được!” như một lời nhắc nhở và động lực tiến lên. VUCA Sự đổi mới luôn đi kèm với những thay đổi lớn. Quy luật và tính nhất quán đem lại kết quả an toàn nhưng lại thiếu sự thay đổi hay đổi mới. Do đó, sự thay đổi triệt để tất yếu sẽ đi kèm với sự thất bại, sai sót và thử thách. Học cách xóa bỏ những bài học cũ và đón nhận cách hoạt động mới là rất cần thiết để tạo ra đột phá trong công nghệ, phát kiến hay phát triển sáng tạo trong bất kỳ lĩnh vực nào. Một môi trường không chấp nhận sai sót dưới bất kỳ hình thức nào cũng là một môi trường tự quay lưng với những tiềm năng thay đổi tích cực. Theo Sunnie Giles, tác giả quyển The New Science of Radical Innovation (tạm dịch: Khoa học mới của phát kiến cấp tiến), chúng ta cần khuyến khích người khác thất bại nhanh và an toàn. Sau đó, chúng ta cần rút kinh nghiệm và nhanh chóng phổ biến kinh nghiệm đó. Giles đưa ra từ viết tắt VUCA để tóm tắt thế giới công việc của thế kỷ 21 - theo bà, đây là giai đoạn chứa đầy Volatility (sự bất ổn), Uncertainty (sự thiếu chắc chắn), Complexity (sự phức tạp) và Ambiguity (sự mơ hồ). Trong bối cảnh đó, thất bại là điều không tránh được - mà thất bại nên được chào đón như một phương tiện để học hỏi, một cơ hội để tái khởi động và thay đổi phương hướng. Bà đưa ra một số hướng dẫn cho các nhà lãnh đạo có mong muốn đổi mới triệt để: 1. Tạo điều kiện để nhân viên có thể thử nghiệm và đưa ra ý tưởng. 2. Mang đến cho nhân viên những thử thách phù hợp, không quá dễ hay quá khó, nhằm khuyến khích họ nghĩ ra giải pháp sáng tạo. 3. Chấp nhận - chứ không chỉ chịu đựng - thất bại như một điều thiết yếu để đổi mới triệt để. 4. Cuối cùng, trang bị một phương thức thất bại nhanh chóng và an toàn. Sau đây là một ví dụ thực tế. Dame Inga Beale, nữ giám đốc điều hành đầu tiên của công ty bảo hiểm Lloyd’s of London, mô tả một ngày vất vả khi điều hành một công ty tái bảo hiểm Thụy Sĩ. Tôi được bổ nhiệm để xoay chuyển tình thế của công ty, nhưng sau đó công ty bị đối thủ tiếp quản. Tôi đã rất tuyệt vọng - như thể bị mất đi đứa con của mình vậy. Sau khi nghe hung tin, tôi bị kích động gần như cả đêm, nhưng sau đó tôi đã đứng dậy, trang điểm, đi đến văn phòng và nói: “Được rồi, chúng ta sẽ chiến đấu”. Tôi để mình hoàn toàn đắm chìm trong cú sốc, sau đó tôi vực dậy tinh thần và vượt qua, và tôi đã không rơi thêm một giọt nước mắt nào nữa. Bà cũng chỉ ra một gánh nặng khác của nhà lãnh đạo khi ứng phó với cơn thảm họa tiềm tàng. Việc ứng phó và vực dậy tinh thần là rất quan trọng đối với những người xung quanh bạn, những người luôn quan sát kỹ hành động của bạn và lấy bạn làm gương. Bà đã làm được việc này vì đã cho bản thân thời gian để chấp nhận và phản ứng với việc đã xảy ra - chứ không phải phớt lờ, sợ hãi hay né tránh cơ hội thất bại bằng cách từ chối nhiệm vụ khó khăn. Thất bại nhanh không hề dễ dàng Thất bại nhanh không phải để giảm thiểu tổn thất tinh thần của việc thất bại. Bất kỳ ai từng phải thông báo với nhân viên rằng dự án đã thất bại, hay phải báo cáo với cấp trên hoặc các bên có liên quan rằng họ chưa đạt được mục tiêu, chắc chắn là người đầu tiên bị tổn thương bởi nỗi thất vọng và các hệ quả của sự thất bại đó. Phải một thời gian sau thì họ mới có thể xem đây là một cơ hội tuyệt vời để rút kinh nghiệm. Ban đầu, việc đối mặt với thất bại có thể rất khó khăn. Do đó, một mặt chúng ta không nên chế giễu những người thất bại trong kinh doanh, và mặt khác, chúng ta cũng không nên cho rằng thất bại nhanh là một chuyện lúc nào cũng tốt hay dễ dàng. Chấp nhận thất bại là điều quan trọng với bất cứ ai tại nơi làm việc, bởi như chúng ta đã biết, thất bại là điều không thể tránh khỏi. Nhưng chúng ta nên cố gắng thất bại trong chánh niệm - tức là nhận thức rõ tác động của thất bại và trách nhiệm chia sẻ những bài học kinh nghiệm mà mình có được. Mọi thứ đang dần thay đổi. Một số tổ chức đã có những buổi trò chuyện về sự thất bại. Mọi người được khuyến khích chia sẻ về sai lầm và thất bại của mình, để rút ra bài học và không còn xem đó là một vết nhơ. Thậm chí chúng ta còn có cả một viện nghiên cứu mang tên Viện Thất Bại (www.thefailureinstitute.com); tổ chức này cũng ủng hộ hoạt động nói về thất bại. Viện ra đời vì tình trạng thiếu các nghiên cứu về thất bại trong kinh doanh, trái ngược với những tài liệu đa dạng nói về thành công. Mục đích của Viện Thất Bại là khuyến khích nghiên cứu về chủ đề này cũng như lợi ích của việc nghiên cứu thất bại đối với việc ra quyết định, chính sách và các bước phát triển kinh doanh trong tương lai. Những điều mà trước nay không thể đề cập đều được nêu ra, và mọi người được tự do chia sẻ câu chuyện thất bại của mình. Tất cả những điều này hoàn toàn không có nghĩa là văn hóa khởi nghiệp hay sự chào đón thất bại trở nên dễ dàng; đó là một việc khó khăn nhưng cũng là một phần của thế giới công việc, và chúng ta phải học cách chấp nhận nó. Nghĩ theo chủ nghĩa khắc kỷ: Điều gì có thể tồi tệ hơn? Khi đối mặt với thất bại hoặc nỗi thất vọng, chúng ta có thể suy nghĩ như những người khắc kỷ (Stoic). Hãy nghĩ xem điều gì khác tồi tệ hơn có thể xảy ra. Có ai thiệt mạng không? Chúng ta có phá hoại hòa bình thế giới không? Đây có phải tận thế không? Thông điệp chính của lối suy nghĩ này là chúng ta không kiểm soát và không thể dựa vào các sự kiện khách quan; chúng ta chỉ có thể chắc chắn về bản thân và phản ứng của bản thân, những điều mà chúng ta có thể tác động và kiểm soát. Chủ nghĩa Stoic dạy chúng ta rằng thế giới rất khó lường, cuộc sống rất ngắn ngủi, chúng ta nên phấn đấu trở nên mạnh mẽ và kiểm soát bản thân. Nó khuyến khích chúng ta vượt qua cảm xúc tiêu cực và suy ngẫm về những công việc và hành động mà chúng ta nên làm thay vì tranh luận. Một trong những phương pháp của Stoic là làm quen với bất hạnh. Triết gia Montaigne sống ở thế kỷ 16 đã đưa ra một số lời khuyên vẫn còn thông dụng đến ngày nay. Ông kêu gọi chúng ta hãy sống hết mình ngay lúc này, bởi khi chúng ta qua đời thì mọi lựa chọn đều mất đi. Vì vậy, chúng ta nên nghĩ đến mọi tình huống xấu nhất mà mình lo ngại - cắt giảm nhân lực, sự bẽ mặt, cắt giảm lương, không được công nhận và tưởng thưởng - như một cách kiểm soát nỗi sợ hãi và lo lắng. Để khi không phải tất cả những điều trên đều xảy ra, chúng ta sẽ cảm thấy biết ơn vì hầu hết những khó khăn đều là tạm thời hoặc có thể xoay chuyển được. Chúng ta cũng có thể tự rèn luyện để tránh suy nghĩ về chuyện tốt và chuyện xấu. Những người khắc kỷ thường sử dụng một bài tập có tên “Xoay chuyển trở ngại”, trong đó họ định hình lại một vấn đề sao cho tình huống khó chịu, khó khăn hay “xấu” trở thành một tình huống tốt. Ví dụ, bạn đang giúp đồng nghiệp giải quyết một nhiệm vụ mà họ đang vất vả thực hiện, nhưng họ đáp lại bạn bằng thái độ nóng nảy, vô ơn và thô lỗ. Họ tỏ ra bất hợp tác và không muốn bạn giúp đỡ. “Xoay chuyển trở ngại” sẽ đòi hỏi bạn nghĩ về những phẩm chất mới mà đồng nghiệp này đang giúp bạn rèn luyện, chẳng hạn như tính kiên nhẫn, thấu hiểu hoặc cảm thông. Đây chính là tư duy đằng sau thuật ngữ “những cơ hội học hỏi” mà Barack Obama vẫn thường đề cập. Trong quá trình tranh cử để trở thành tổng thống, Obama từng gặp rất nhiều trở ngại, nhưng ông đã đối mặt với nó, đặt tâm điểm tranh cử vào việc giải quyết tình huống và biến tình huống tiêu cực thành cơ hội giải quyết các vấn đề khó khăn. Đây chính là việc mà các doanh nhân rất thành thạo: tận dụng cơ hội - không phải theo nghĩa thông thường, mà là biến hoàn cảnh khó khăn thành cơ hội để cung cấp sản phẩm và dịch vụ mới. Chẳng hạn, sau trận động đất và sóng thần tại Nhật Bản vào năm 2011, những người trẻ tuổi và những nhà cải cách đã tham gia tích cực vào quá trình khôi phục bằng cách nhanh chóng tái xây dựng và đổi mới. Hay như ở Greenburg, một thành phố ở Kansas, Hoa Kỳ - sau khi bị bão tàn phá gần như hoàn toàn, nơi này đã gạt đi những suy nghĩ truyền thống để tái xây dựng một thành phố dẫn đầu thế giới về mức độ thân thiện với môi trường. Người theo chủ nghĩa Stoic biến mọi trở ngại thành cơ hội. Với họ, không có gì là tốt hay xấu, quan trọng là cách chúng ta nhìn nhận tình huống, và chúng ta hoàn toàn kiểm soát được cách nhìn nhận của mình. Tự cảm thông Chúng ta đã nghe nhiều về những câu chuyện thành công, chiến thắng nghịch cảnh, chinh phục thị trường, giành được học bổng, đắc cử hoặc những phát kiến được tung ra thị trường. Người ta mặc định rằng nếu bạn tài giỏi, thông minh và chăm chỉ, bạn sẽ thành công. Nhưng dĩ nhiên, chúng ta đều biết điều đó không phải là cách thế giới công việc vận hành. Người giỏi bị xem nhẹ, sản phẩm gặp vấn đề trong sản xuất, chúng ta có một ngày tồi tệ, chúng ta phạm sai lầm. Tự cảm thông không có nghĩa là viện cớ để biện hộ cho sai lầm, mà là cho phép bản thân tìm hiểu xem sai lầm nằm ở đâu. Có phải chúng ta đã quá mệt mỏi hoặc làm quá nhiều việc hay không? Trong gia đình có đang có vấn đề nào khiến ta phân tâm không? Có phải chúng ta chọn làm việc gì đó vì muốn người khác hài lòng hay không? “Đừng để tâm lời người khác” là chuyện nói thì dễ nhưng làm thì khó. Chúng ta là những sinh vật dễ bị tổn thương hơn vẻ bề ngoài, nhất là khi thất bại xảy đến vào lúc cuộc sống chúng ta đang có những khó khăn và nỗi buồn khác. Trong những phần sau của quyển sách, chúng ta sẽ khám phá sự mất mát, thay đổi và mối quan hệ của chúng với sức bật tinh thần. Còn trong phần này, quan trọng là hãy thừa nhận rằng có điều gì đó đã mất, một điều mà bạn đã dành rất nhiều hy vọng và ước mơ vào nó nhưng lại không có được kết quả như kỳ vọng. Hãy nhẹ nhàng với bản thân Hãy làm theo lời khuyên mà bạn thường dùng để động viên bạn bè. Thất bại một vài lần cũng không sao, bạn không cần nghĩ ngợi quá nhiều và phán xét bản thân. Mạo hiểm luôn đồng nghĩa với thất bại tiềm ẩn; nhưng nếu không mạo hiểm thì sẽ chẳng có gì thay đổi. Dĩ nhiên, thất bại không phải là chuyện vui vẻ; thật đáng buồn khi biết điều mà bạn tin tưởng lại không đem lại kết quả như mong đợi. Rất khó để chào đón chuyện đau buồn, nhưng sau khi nhìn lại và chiêm nghiệm về những trải nghiệm thất bại đó, bạn có thể thông suốt hơn và học được rất nhiều điều hữu ích. Hãy nhớ rằng bạn không phải là người cô độc trên hành trình này; tất cả chúng ta đều gặp thất bại. Như nội dung chương này nhấn mạnh, bất kể sức mạnh trí tuệ, địa vị, ngành nghề, độ tuổi hay giới tính của chúng ta thế nào đi nữa, chúng ta đều có thể gặp thất bại và bị từ chối. Chúng ta sẽ phải đương đầu với nỗi thất vọng và những việc không như kỳ vọng. Khi chuyện này xảy ra, ta vẫn có lựa chọn. Ta sẽ tuyệt vọng và quyết định không bao giờ đón nhận bất kỳ thử thách nào nữa, hay ta quyết định sẽ thôi ủ dột để tiếp tục hành trình và hiểu rằng không nên lãng phí sức lực vào những việc nằm ngoài tầm kiểm soát? Chúng ta đang sống trong một thế giới công việc phức tạp và đầy tính cạnh tranh, vì vậy nếu ta bao dung với chính mình, biết chấp nhận và rút kinh nghiệm từ những sai lầm và thất bại của bản thân, ta sẽ sống mà không hối tiếc. Có thể xem thất bại là điều kiện tiên quyết để thành công… Vì vậy nếu bạn muốn thành công nhanh chóng, hãy nhân đôi tốc độ thất bại. Bài tập Quyền được thất bại Chúng ta thường bị kìm hãm bởi nỗi sợ thất bại. Chúng ta không thử những điều mới, không bắt tay vào công việc làm ăn mới, học kỹ năng mới,... vì chúng ta yêu cầu bản thân phải thành công trong mọi thứ mình làm và mọi điều mình thử. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu yêu cầu đó được gạt bỏ và bạn cho phép mình thất bại? Hãy dành thời gian suy nghĩ về việc bạn sẽ làm nếu biết mình không thể thất bại. Bạn sẽ thử điều gì, bạn sẽ đón nhận trải nghiệm mới nào? 1. Bạn sẽ làm gì nếu biết mình không thể thất bại? 2. Liệt kê những việc bạn muốn làm nếu chắc chắn bạn sẽ thành công. 3. Điều gì đang kìm hãm bạn? 4. Bạn sợ hãi điều gì? Tiềm lực phục hồi Chúng ta đều có nguồn lực dự trữ để sử dụng khi gặp thất bại, có thể những nguồn lực đó được đúc kết qua những trải nghiệm trước đây, thứ đã dạy chúng ta biết rằng cho dù có thất vọng hay bị chế giễu như thế nào đi nữa thì chúng ta vẫn có khả năng ứng phó với thất bại. Mỗi người có một tiềm lực phục hồi khác nhau, và bạn sẽ có cách ứng phó của riêng mình. Tiềm lực phục hồi của bạn là gì? • Hy vọng - Bạn có duy trì được hy vọng không? • Lạc quan - Cho dù gặp thất bại, bạn có tin vào năng lực của bản thân không? • Cơ chế tự vệ - Bạn có bảo vệ bản thân khỏi thất bại bằng cách phủ nhận sự liên quan của mình hoặc đổ lỗi cho người khác không? (Đây không phải câu hỏi mẹo. Cơ chế tự vệ không phải lúc nào cũng vô dụng hoặc tiêu cực - cơ thế này có thể bảo vệ chúng ta khi cần thiết. Chúng ta sẽ tìm hiểu sâu hơn về điều này ở Chương 3.) • Sức khỏe thể chất - Bạn có chăm sóc cơ thể mình để duy trì năng lượng và sức mạnh ngay cả trong lúc thất vọng và thất bại nặng nề không? • Sức mạnh tinh thần - Bạn có thể phân tích trải nghiệm và nhận ra các lựa chọn cho tương lai để giữ vững giá trị và tiềm năng của mình không? • Thời gian để phục hồi - Bạn có tử tế với bản thân không? Bạn có cho mình thời gian để vượt qua những lần thất bại không? • Kỹ năng giải quyết vấn đề - Bạn có khả năng suy ngẫm về tình huống thất bại và nghĩ cách để phòng tránh hay có hướng giải quyết khác vào lần sau không? • Sự hỗ trợ từ xã hội - Bạn có ai để dựa vào và hỗ trợ bạn trong khoảng thời gian khó khăn không? Thú nhận Tất cả chúng ta đều thất bại theo một cách nào đó, vào một thời điểm nào đó. Có thể có những bài kiểm tra chúng ta không vượt qua được, có những sở thích chúng ta không thể theo đuổi, có những cuộc thi chúng ta không chiến thắng. Cuộc sống không có thất bại là cuộc sống vô cùng hạn hẹp. Nó cho thấy chúng ta đã luôn hành xử và trải nghiệm cuộc sống trong một phạm vi vô cùng an toàn và nhỏ hẹp. • Câu chuyện thất bại của bạn là gì? (Chúng ta đều có một câu chuyện như vậy.) • Điều gì khiến bạn cảm thấy xấu hổ khi chia sẻ? • Hãy viết ra chi tiết mọi thứ liên quan đến thất bại đó. Học hỏi từ thất bại Đâu là những cơ hội học hỏi của bạn? Bạn đã học hỏi được gì từ những lần thất bại để có thể xoay xở tốt hơn trong tương lai? Dành thời gian để suy ngẫm về thất bại có thể là việc khó đối với một số người. Có thể bạn sẽ không muốn nghĩ về những lúc mọi chuyện không suôn sẻ. Tuy nhiên, khi làm được điều đó, chúng ta có thể rút ra những bài học kinh nghiệm đáng giá. Chúng ta có thể học hỏi cho bản thân và cho những người mà chúng ta làm việc cùng. 1. Hãy suy nghĩ về một thất bại bạn đã trải qua. 2. Bạn đã học được điều gì từ đó? 3. Bạn muốn chia sẻ bài học nào từ thất bại này? 4. Bạn sẽ phản ứng như thế nào nếu gặp chuyện tương tự trong tương lai? Suy ngẫm trước Việc tập hình dung ra viễn cảnh tiêu cực nghe có vẻ khác thường. Chúng ta thường được khuyến khích suy nghĩ tích cực và lạc quan. Tuy nhiên, việc hình dung những viễn cảnh xấu có thể mang lại nhiều lợi ích chứ không phải chỉ là một hành động tiêu cực có tính chất phá hoại. Tưởng tượng tất cả những tình huống xấu, những mất mát và hình dung chúng ta sẽ trông ngốc nghếch đến mức nào có thể giúp chúng ta chuẩn bị cho những thất bại không thể tránh khỏi. Và hiếm khi toàn bộ những viễn cảnh tiêu cực trong tưởng tượng này đều trở thành hiện thực. Bài tập này được những người khắc kỷ coi là một phương tiện để xây dựng khả năng phục hồi và sức mạnh. Việc lên kế hoạch và suy nghĩ theo cách này giúp bạn chuẩn bị cho mọi tình huống. 1. Nghĩ về điều đang khiến bạn lo lắng. 2. Liệt kê tất cả những việc xấu có thể xảy ra. 3. Điều gì có thể ngăn cản việc xấu xảy ra? 4. Ai có thể phá vỡ kế hoạch của bạn? 5. Hành động nào của bạn có thể phá hoại sự thành công của hoạt động hay sự kiện này? Bỏ qua và mỉm cười Khi đối mặt với nỗi thất vọng hay thất bại, chúng ta có thể bị đắm chìm trong cảm giác thất bại đó. Nó có thể khiến chúng ta lo lắng và buồn bã. Chúng ta có thể nhớ đi nhớ lại chuỗi sự kiện dẫn đến cái kết đáng thất vọng đó. Chúng ta có thể ôm mặt xấu hổ hoặc tránh né những người biết về sự việc. Tuy nhiên, những điều này không giúp chúng ta rút kinh nghiệm và vượt qua, vậy nên thay vào đó, chúng ta cần cảm thông với bản thân và chấp nhận thất bại. Mỉm cười có thể làm thư giãn hàng trăm cơ bắp trên khuôn mặt chúng ta. Mỉm cười còn giúp xoa dịu hệ thần kinh. Khi cười, chúng ta có thể tử tế và cảm thông với chính mình. Hãy thử bài tập sau đây: 1. Kể tên thất bại mà bạn đang nghĩ tới. 2. Thừa nhận rằng đây là một nỗi thất vọng khiến bạn không vui. 3. Không đổ lỗi mà hãy gia tăng sự thấu hiểu về trải nghiệm thất bại đó. 4. Cảm thông cho bản thân. 5. Bỏ thất bại lại phía sau. 6. Mang theo bài học kinh nghiệm. 7. Mỉm cười. Rút kinh nghiệm từ những sai lầm Khi phạm sai lầm, chúng ta có thể cảm thấy vô cùng tồi tệ. Chúng ta có thể giày vò bản thân và không khoan dung với chính mình. Tuy nhiên, sai lầm hay thất bại đó có thể giúp chúng ta học được một bài học quan trọng, thứ sẽ vô cùng có giá trị trong tương lai. Khi bạn phạm sai lầm, hãy liệt kê ra giấy tất cả những điều khiến bạn căng thẳng. Hãy nhìn thật kỹ danh sách này và tự hỏi: Bạn học được gì từ chúng? Lần sau bạn sẽ hành động khác đi như thế nào? Sau đó hãy xé tờ giấy và vứt bỏ. Bạn đã học được điều cần học, và đó mới chính là điều bạn nên lưu giữ - chứ không phải cảm giác căng thẳng vì mắc sai lầm. Chương 2 NÃO BỘ VÀ CƠ THỂ Trong chương này, chúng ta sẽ tìm hiểu về thế giới bên trong, bộ não, tâm trí và cơ thể của chúng ta, để có thể hiểu được vai trò của chúng đối với khả năng phục hồi tinh thần của mỗi người. Chúng ta cũng sẽ xem xét những mối quan hệ mà ta có từ giai đoạn đầu đời và cách mà sự phát triển của não bộ ảnh hưởng đến sức bật tinh thần. Ngoài giai đoạn đầu đời, chúng ta còn xem xét cả sự tiến hóa của con người và tác động của bản năng sinh tồn đến cách chúng ta đối phó với áp lực công việc trong thế giới ngày nay. Quyển sách này không bàn về lối sống, chế độ ăn hay tập luyện. Tuy nhiên, khi khám phá chức năng của não bộ và mối liên hệ của nó với sức bật tinh thần, chúng ta không thể bỏ qua cơ thể. Cách chúng ta chăm sóc bản thân một cách toàn diện, bao gồm cả giấc ngủ, sẽ ảnh hưởng đến trạng thái khỏe mạnh của thể chất lẫn tinh thần và cả khả năng phục hồi tâm lý. Trở lại giai đoạn đầu đời Những mối quan hệ đầu đời định hình hệ thống thần kinh của chúng ta, và các nghiên cứu đã chỉ ra rằng giữa sự phát triển của não bộ và sức khỏe tinh thần có một mối liên hệ mạnh mẽ. Có được một nền tảng tốt trong những năm đầu đời là rất cần thiết để phát triển trí não khỏe mạnh - do đó, những tương tác ở giai đoạn đầu giữa trẻ sơ sinh và người chăm sóc tạo ra tác động lâu dài và đáng kể. Có thể bạn sẽ lo lắng khi tính cách, những kỹ năng liên quan đến cảm xúc và khả năng chịu đựng của chúng ta được định hình từ quá sớm như vậy - chỉ trong vài năm đầu tiên của cuộc đời. Tuy nhiên, những khám phá gần đây về chức năng của não bộ cho thấy chúng ta có rất nhiều cách để tiếp tục phát triển và điều chỉnh chức năng của não bộ trong những năm sau đó, nói đúng hơn là vào bất kỳ giai đoạn nào trong đời. Chúng ta đang sống trong một thời kỳ có nhiều kiến thức và hiểu biết đột phá về sự phát triển của não bộ và hoạt động cảm xúc. Các lĩnh vực khác nhau cũng được các chuyên gia thảo luận và tổng hợp nhằm giúp chúng ta thấu hiểu đời sống cảm xúc một cách toàn diện hơn. Bộ não Não bộ từng được xem là một cơ quan cố định, một bộ phận có số lượng tế bào nhất định và những tế bào não đó không thể phục hồi nếu chúng bị tổn thương. Nhờ những kết quả nghiên cứu mới vẫn đang được tiếp tục tiến hành, giờ đây chúng ta biết rằng bộ não con người thật sự có thể tự thay đổi; hơn nữa, những thay đổi này có thể diễn ra mà không cần đến thuốc, phẫu thuật hay sự can thiệp vật lý. Việc não bộ có thể tự làm mới chứ không chỉ suy yếu dần theo thời gian là một phát hiện mang tính cách mạng, bởi sự thoái hóa dần của bộ não là điều chúng ta đã thừa nhận suốt hàng trăm năm. Nội dung chương này đề cập một cách thận trọng và thừa nhận rằng người ta thường thích đơn giản hóa sự phức tạp của các nghiên cứu khoa học thần kinh, thứ mà các nhà khoa học gọi là “chất kích thích cho bộ não”. Những đánh giá về khả năng lãnh đạo, thái độ hay hoạt động chính trị thông qua nghiên cứu não bộ còn chưa được xác thực. Nhưng điều mà tôi muốn bàn ở đây là tiềm năng thay đổi, thích nghi và phản ứng của bộ não. Điều này có liên quan gì đến khả năng phục hồi tinh thần? Khả năng cải thiện chức năng não bộ tác động như thế nào đến việc chúng ta trở nên kiên cường hơn, có nhiều khả năng đứng dậy sau khó khăn và thất vọng? Chúng ta sẽ thấy sức ảnh hưởng đó là rất lớn. Các phương pháp điều trị thần kinh đã từng giúp con người phục hồi sau đột quỵ, cải thiện khả năng ghi nhớ, kiểm soát nỗi ám ảnh, đối phó với tổn thương và sự suy thoái các giác quan. Khoa học thần kinh giúp chúng ta nghiên cứu não bộ, và đặc biệt là tách riêng chức năng gắn với cảm xúc của bộ não - ngày nay chúng ta có thể chứng kiến những đường dẫn truyền thần kinh mới tác động đến cách chúng ta hoạt động như thế nào. Công nghệ hiện đại cùng với những dữ liệu thu được từ chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) được sử dụng như công cụ cơ bản của khoa học thần kinh. Không chỉ quan sát được bộ não để xem nó hoạt động như thế nào, được kích hoạt ở đâu,... chúng ta còn đồng thời lý giải được lý do xuất hiện những thay đổi nói trên. Tính khả biến thần kinh và khả năng tự thay đổi đáng kinh ngạc của não bộ là chủ đề được nghiên cứu rộng rãi và mang đến nhiều kết quả gây hứng thú trong những thập niên gần đây. Thuật ngữ “tính khả biến thần kinh” đề cập đến sự kết hợp giữa các tế bào thần kinh trong não bộ, hệ thống thần kinh và đặc tính dễ thay đổi, dễ rèn giũa và cải biến. Bộ não có thể tự tái tổ chức; con người có thể lập trình lại bộ não để ứng phó với sự lo lắng, nỗi ám ảnh và tổn thương. Một cơ quan từng bị coi là sẽ suy giảm chức năng, không có khả năng thay đổi và thích ứng, giờ đây lại được công nhận là thay đổi không ngừng, có khả năng biến đổi và tự đổi mới đáng kể, có khả năng hình thành những đường dẫn truyền thần kinh mới đã đặt ra những thách thức mới đối với cách hoạt động cũ của chúng ta đồng thời mở ra nhiều cơ hội để chúng ta tư duy và làm việc khác đi. Tái xây dựng vùng não cảm xúc Vùng vỏ não trước trán là nơi quyết định hành vi xã hội phức tạp; chúng ta sử dụng vùng não này để điều tiết và điều chỉnh hành vi. Những thói quen đầu đời thường rất ổn định vì chúng là một phần của những đường dẫn truyền và mạng lưới thần kinh đầu đời, và do đó chúng trở thành những thói quen cảm tính. Tuy nhiên, não bộ linh hoạt và dễ thích nghi hơn những gì trước đây chúng ta từng nghĩ, vậy nên nó có thể tự thay đổi. Khái niệm bộ não tự thay đổi là một biểu tượng của hy vọng, nó cho thấy khả năng thay đổi - nhưng dĩ nhiên, tính linh hoạt này cũng có thể gây ra các chứng rối loạn khó chữa và cả những hành vi vô bổ. Trong phạm vi quyển sách này, chúng ta sẽ tập trung vào tác động tích cực của tính khả biến trong việc tái xây dựng suy nghĩ của chúng ta về mối quan hệ giữa chúng ta và khả năng phục hồi tinh thần. Áp lực và căng thẳng Làm việc dưới áp lực giúp bộ não tăng cường sản xuất kích thích tố adrenalin. Chất này giúp chúng ta tập trung, hun đúc khát vọng thành công và ý thức tối ưu hóa sức lực cũng như năng suất. Trong trạng thái căng thẳng này, chúng ta có thể “tận hưởng những yêu cầu được đặt ra cho mình”. Chúng ta suy nghĩ thông suốt, sáng tạo và cực kỳ tập trung. Mặc dù đang rất căng thẳng, chúng ta có thể ra quyết định nhanh chóng và dứt khoát; chúng ta đạt năng suất tối ưu. Tuy nhiên, khi làm việc dưới áp lực, sức tập trung của chúng ta giảm sút và bị thu hẹp thay vì được mở rộng. Chúng ta cũng dễ phân tâm và bộ não bị quá tải. Khi căng thẳng, thay vì cảm thấy kích thích và sáng tạo, nhiều khả năng chúng ta sẽ trở nên lo lắng, suy nghĩ tiêu cực, chìm đắm trong cảm giác nghi ngờ bản thân, và sau cùng là cảm thấy mất tự tin. Trong thập niên qua đã có một khám phá thú vị về khoa học thần kinh, đó là não bộ không bao giờ nghỉ ngơi. Não luôn hoạt động ngay cả khi bạn cảm thấy mình đang xao nhãng. Tạp chí Harvard Business Review gọi đây là hệ thống “mặc định”. Trong thời gian này, bộ não xử lý những kiến thức hiện có. Điều thú vị ở đây là não bộ có một khả năng vượt ra khỏi phạm vi năm giác quan, đó là khả năng hoạt động trong tình trạng siêu việt. Nói cách khác, não bộ có thể suy nghĩ những thứ thuộc về một tư duy khác, không gian hoặc quan điểm khác. Điều này cho thấy những lúc não bộ không được giao nhiệm vụ có thể sẽ đem đến cho chúng ta thời gian để đột phá. Thế giới công việc đã nhận ra triển vọng của khoảng thời gian sáng tạo này. Google cho các kỹ sư của mình một ngày mỗi tuần để làm bất cứ điều gì họ muốn; Twitter thì có Hack Week, khoảng thời gian các nhân viên được gác lại công việc thường nhật để thử nghiệm và vui chơi - và nhiều công ty khác cũng học theo mô hình này. Bằng cách này, họ thừa nhận giá trị của việc giải phóng nhân viên và bộ não của nhân viên, để khám phá và mở rộng mà không bị giới hạn. Chắc chắn còn nhiều cách khác để giải phóng tâm trí của nhân viên, nhưng trong môi trường làm việc, những sáng kiến này thường nằm trong cấu trúc công việc. Tuy nhiên, đối với các cá nhân, thiền định là một công cụ hiệu quả để giải phóng tâm trí. Một khám phá hoặc một khoảnh khắc “ơ rê-ka” khi bạn đang không làm việc, khi bạn đang dắt chó đi dạo hoặc nấu ăn, cũng có thể giúp tạo ra đột phá. Và dĩ nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với cơ hội phát triển sức bật tinh thần mạnh mẽ hơn. Phát triển tư duy cầu tiến Carol Dweck nổi tiếng với nghiên cứu về đặc điểm tâm lý tư duy. Nghiên cứu của bà bắt đầu từ việc khám phá thái độ của các học sinh khi gặp thất bại, sự khác biệt giữa những học sinh gục ngã trước những thất bại và trở ngại nhỏ với những học sinh biết đứng dậy. Sau khi nghiên cứu hàng nghìn trẻ em, Dweck đưa ra thuật ngữ “tư duy cố định” và “tư duy cầu tiến” để mô tả niềm tin cốt lõi về học tập và trí thông minh. Nếu tin rằng mình có thể nỗ lực để trở nên thông minh, các học sinh sẽ đầu tư thêm thời gian và công sức, và nhờ đó họ đạt được thành công và thành tích cao hơn. Dweck tin rằng việc phát triển tư duy cầu tiến có thể giúp chúng ta tạo ra những thay đổi lớn trong cuộc sống, và niềm tin này có liên quan chặt chẽ đến việc phát triển sức bật tinh thần trong công việc. Do đó, quan trọng không phải là thứ bạn đang có, mà là những gì bạn có thể phát triển, đạt được và tìm thấy để hỗ trợ bản thân ứng phó với sự thay đổi và thử thách. Đó là tư duy cầu tiến. Tư duy cố định cho rằng chúng ta có một kho kỹ năng được thiết lập sẵn và kho này sẽ không thay đổi nhiều một khi chúng ta trưởng thành. Tư duy cầu tiến không chỉ giới hạn trong lớp học mà chúng ta có thể áp dụng tư duy này vào công việc. Nếu tin rằng bản thân có thể thành công, rằng chúng ta có thể nghĩ khác đi, rằng bộ não của chúng ta có khả năng hỗ trợ sự thay đổi đó, và rằng ta có thể đương đầu với khó khăn và trở ngại, thì nhiều khả năng chúng ta sẽ làm được như vậy. Điều này liên quan đến tính khả biến của não bộ. Như đã nói, bộ não dễ thay đổi và thích nghi hơn chúng ta tưởng; những kết nối giữa các tế bào thần kinh có thể thay đổi nhờ quá trình trải nghiệm và thực hành của chúng ta. Mạng lưới nơ-ron mới có thể hình thành và những đường dẫn truyền thần kinh sẵn có có thể được củng cố. Nghiên cứu về khoa học thần kinh đã củng cố mối liên hệ giữa việc nhận thức khả năng thay đổi của bộ não, tư duy với thành tựu. Do đó, chúng ta có thể xây dựng tư duy cầu tiến. Dweck xem xét các khía cạnh sau: • Kỹ năng Tư duy cố định cho rằng bạn được sinh ra với một số kỹ năng nhất định và điều này khó có thể thay đổi. Tư duy cầu tiến cho rằng chúng ta có thể phát triển những kỹ năng này nhờ nỗ lực. • Thử thách Tư duy cố định nhìn nhận những thử thách một cách thận trọng và chỉ đón nhận những thử thách mà chắc chắn sẽ mang đến thành công. Tư duy cầu tiến coi thử thách là cơ hội phát triển, cho dù ban đầu bạn chưa thành công. • Nỗ lực Tư duy cố định coi nỗ lực là một đặc tính tiêu cực; nếu một việc khiến bạn phải nỗ lực và phải làm việc thì nó có đáng làm không? Tư duy cầu tiến coi trọng nỗ lực; học hỏi, phát triển và nâng cao kỹ năng là phần thưởng cho sự nỗ lực. • Phản hồi Tư duy cố định khó đón nhận sự phản hồi; những lời nhận xét có tính chất phản hồi bị coi là lời phê bình và có ý nghĩa tiêu cực. Đối với tư duy cầu tiến, phản hồi rất có ích và là cơ hội để học hỏi và phát triển. • Thất bại Đối với tư duy cố định, thất bại là lý do để nản lòng và đổ lỗi cho người khác. Đối với tư duy cầu tiến, thất bại là lời kêu gọi thay đổi, là cơ hội để thử một hướng khác, để nỗ lực hoặc làm gì đó khác đi. Tư duy cầu tiến tin rằng con người có thể thay đổi và phát triển theo thời gian. Tư duy cố định thì ngược lại, nó cho rằng bản chất chúng ta đã được định sẵn và không thể thay đổi hay phát triển. Tư duy cầu tiến là điều kiện tiên quyết để đánh giá hành vi - chúng ta không xem người khác là bất biến và không thể thay đổi, chúng ta nhìn nhận khả năng thay đổi và phát triển. Sức khỏe tâm thần trong công việc Khi suy nghĩ, sinh vật có tri giác như chúng ta đều dễ lo âu và sợ hãi. Năng lực trí tuệ - thứ giúp chúng ta duy trì nòi giống, lên kế hoạch và thực hiện những ý tưởng - cũng chính là thứ khiến chúng ta lo âu, bi kịch hóa và tưởng tượng rằng mọi chuyện sẽ vô cùng tồi tệ. Trong công việc cũng tương tự; chúng ta có thể liên tục bất an hoặc gặp phải những vấn đề đáng lo lắng, nhưng chúng ta hy vọng mình có thể đối mặt với chúng và vượt qua - để sang trang và bắt đầu lại từ đầu. Tất cả chúng ta đều cần chăm lo cho sức khỏe tâm thần của mình ở trong và ngoài nơi làm việc. Khi khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần, chúng ta sẽ mạnh mẽ, làm việc hiệu quả và có thể toàn tâm cho công việc và cuộc sống. Một điều đáng lưu ý là môi trường làm việc ảnh hưởng rất lớn đối với sức khỏe tâm thần của chúng ta. Sự ảnh hưởng này là rất tích cực nếu chúng ta được làm việc trong một môi trường linh hoạt và thân thiện, mọi người sẵn sàng hỗ trợ và khích lệ nhau. Ngược lại, nếu chúng ta làm việc ở một nơi khiến mình thường xuyên cảm thấy căng thẳng, áp lực, không nhận được sự hỗ trợ phù hợp thì sức khỏe tâm thần của chúng ta sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bệnh tâm thần mãn tính Con người chúng ta có khả năng làm việc dưới một mức độ lo âu và sợ hãi nhất định. Tuy nhiên, có một số người mắc các bệnh mãn tính, chẳng hạn như người mắc chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), hoảng loạn, rối loạn âu lo hay rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD). Với những người này, việc phát triển “cơ bắp phục hồi” gần như không phải là giải pháp cho sức khỏe tâm thần của họ. Trong trường hợp đó, họ rất cần các biện pháp can thiệp y tế cũng như các liệu pháp điều trị hợp lý. Quyển sách này không đề cập đến các bệnh mãn tính đó. Vì vậy, nếu bạn nghĩ mình có thể đang mắc các bệnh tâm thần nói trên, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ từ bác sĩ. Công việc đóng vai trò quan trọng đối với trạng thái hạnh phúc của chúng ta. Công việc có thể cho chúng ta mục tiêu và cơ hội để phát triển và tiến bộ, qua đó nâng cao sức bật tinh thần và năng lực của bản thân. Tuy nhiên, nếu chúng ta có sẵn một bệnh trạng nào đó về sức khỏe tâm thần, nó có thể bị kích thích bởi các trải nghiệm công việc tiêu cực - đặc biệt là sự căng thẳng cực độ, bị bắt nạt hay môi trường độc hại. Chúng ta mang toàn bộ con người mình đến nơi làm việc, do đó, nếu chúng ta có chuyện phiền lòng ở nhà - ví dụ như một mất mát nào đó, một mối quan hệ đổ vỡ, lo lắng vì tiền bạc hoặc vì chăm sóc cho người thân cao tuổi, hay bất kỳ mối lo nào khác - thì những căng thẳng đó sẽ theo chúng ta đến nơi làm việc. Mỗi người là một cá thể riêng biệt và có thể đối phó với căng thẳng theo những cách khác nhau. Chúng ta cũng không tĩnh tại và tinh thần của chúng ta có thể dao động, tương tự như những dao động về sức khỏe thể chất. Hãy chăm lo sức khỏe tâm thần và thừa nhận rằng nó cũng quan trọng như thể chất - đây là một điều cần thiết chứ không phải một lựa chọn. Việc tìm ai đó để trò chuyện tại nơi làm việc sẽ giúp bạn cảm thấy được hỗ trợ và không cô đơn. Sức khỏe tâm thần trong công việc: gợi ý hành động tích cực Tạo ra một môi trường mà trong đó mọi người thoải mái nói về sức khỏe tâm thần của họ là một phương thức quan trọng để xóa bỏ sự kỳ thị về các trở ngại trong sức khỏe tâm thần. Bạn có thể là người tạo ra sự thay đổi trong nhóm, hoặc hãy đưa ra các gợi ý dưới đây nhằm tạo ra môi trường làm việc thân thiện hơn: • Góp ý với các nhà lãnh đạo về việc cam kết chăm sóc sức khỏe tâm thần tại nơi làm việc bằng cách tổ chức các khóa đào tạo về chủ đề này, chẳng hạn như khóa Huấn luyện sơ cứu sức khỏe tâm thần. • Hãy nghĩ về không gian xung quanh mình. Bạn có ánh sáng tự nhiên không? Bạn có nơi để trò chuyện với đồng nghiệp không? Bạn có nhìn thấy bên ngoài không? Bạn có thể mang thiên nhiên vào trong không, chẳng hạn như đặt một chậu cây nhỏ trên bàn làm việc? • Bạn có thể sắp xếp các lựa chọn làm việc linh hoạt/mau chóng cho bản thân hay nhóm của mình không? • Nơi làm việc của bạn có chương trình hỗ trợ nhân viên hoặc phương pháp nào khác để hỗ trợ nhân viên hay không? Nâng cao sức bật tinh thần sẽ giúp bạn đương đầu với áp lực tại nơi làm việc, nhưng để làm được việc này, bạn cần khỏe mạnh. Và để khỏe mạnh, hãy chăm sóc tốt cho bản thân. Ngôn ngữ của bộ não Bạn có biết một số thuật ngữ dùng để nói về não bộ và cách não bộ hoạt động không? Sau đây là một vài từ khóa và định nghĩa khái quát. Cơ thể Chăm sóc cơ thể để nó sản sinh ra các chất hóa học thần kinh thiết yếu là việc cần thiết để chúng ta tạo ra sự cân bằng, kiểm soát căng thẳng và khỏe mạnh. Tập thể dục thường xuyên, dù nhẹ nhàng, có thể kích thích sản sinh endorphin, đem lại cho chúng ta sức bật tinh thần và trạng thái lạc quan cần thiết để đối mặt với khó khăn. Bên cạnh các lợi ích về thể chất, các hoạt động thể chất vừa phải, chẳng hạn như đi bộ năm ngày một tuần, còn kích thích sản xuất “hoóc-môn hạnh phúc”. Chế độ ăn uống cân bằng, lành mạnh và giấc ngủ ngon sẽ là nền tảng cho khả năng phục hồi tinh thần của chúng ta. Kiểm soát lượng caffeine nạp vào cơ thể, cố gắng bỏ hút thuốc, hạn chế tiêu thụ đồ uống có cồn và uống nhiều nước đều là những hành động có lợi cho quá trình này. Sức mạnh của giấc ngủ Nếu có một sản phẩm giúp bạn đưa cơ thể và não trạng về trạng thái “khỏe mạnh”, một sản phẩm có thể sử dụng hằng ngày, phù hợp với mọi người, có thể sử dụng trên toàn cầu và quan trọng hơn hết là miễn phí, bạn có thể hình dung ra nó sẽ được ưa chuộng khắp thế giới và hoàn toàn thống trị thị trường như thế nào. Các nghiên cứu cho thấy một giấc ngủ ngon chính là cách hiệu quả nhất để điều chỉnh lại và đưa cơ thể cũng như não bộ về trạng thái khỏe mạnh, và đó là việc chúng ta có thể thực hiện miễn phí hằng ngày. Giấc ngủ có vẻ là một loại thần dược! Đã có hàng nghìn báo cáo khoa học chứng minh giá trị của giấc ngủ đối với con người. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới cho biết các nước công nghiệp đang gặp phải “bệnh dịch” mất ngủ, đồng thời nhấn mạnh rằng làm việc ca đêm liên tục là yếu tố có thể gây ung thư. Nếu bạn từng phải trải qua những đêm dài không ngủ để làm việc, sau đó lại đi làm vào sáng hôm sau, bạn sẽ hiểu rõ ảnh hưởng của việc thiếu ngủ đối với khả năng thực hiện nhiệm vụ phức tạp, khả năng ghi nhớ và tiếp nhận thông tin mới của bạn. Thiếu ngủ cũng ảnh hưởng đến sức bật tinh thần; nếu không ngủ đủ giấc, tinh thần và cảm xúc của chúng ta sẽ trở nên nhạy cảm và dễ bị tổn thương hơn. Thiếu ngủ còn ảnh hưởng đến khả năng ra quyết định và sự ổn định về mặt cảm xúc. Khi trẻ sơ sinh hoặc trẻ em khóc, chúng ta thường nghe những người chăm sóc giải thích rằng “chúng đang mệt”; là người lớn, chúng ta không la hét như trẻ con, nhưng chúng ta cũng chịu ảnh hưởng tương tự. Matthew Walker, nhà thần kinh học nổi tiếng thế giới, đã đưa ra một luận điểm khoa học thuyết phục về giấc ngủ và giấc mơ trong quyển Why We Sleep (tạm dịch: Vì sao chúng ta cần ngủ). Ông kêu gọi mỗi chúng ta hãy quay lại với thói quen ngủ đủ giấc hằng đêm và đừng cảm thấy xấu hổ hay ngượng ngùng vì điều đó. Việc phục hồi hoạt động quan trọng này của cuộc sống chắc chắn sẽ khiến đầu óc chúng ta tỉnh táo hơn, tinh thần phấn chấn và mạnh mẽ hơn. Vùng thoải mái Khi đi học, chúng ta được khuyến khích bước ra khỏi vùng thoải mái của mình, nghĩ ra những ý tưởng mới và thử thách bản thân ở một môi trường mới. Tuy nhiên, đúng như tên gọi của nó, có rất nhiều thứ giữ chân chúng ta ở lại vùng an toàn của mình. Có thể chúng ta sẽ chần chừ khi bước vào một thử thách lớn hơn hay một công việc mà chúng ta không chắc sẽ thành công. Hoặc có thể trong công việc, chúng ta không dám lên tiếng vì sợ người khác đánh giá mình ngớ ngẩn, hoặc sợ để lộ điểm yếu của bản thân. Chúng ta trở nên sợ hãi những điều chúng ta không biết, và nỗi sợ đó thậm chí còn có thể dẫn đến chứng hoang tưởng. Trong quá trình chúng ta tiến hóa, hệ thống thần kinh đã phát triển để nhận ra những hiểm nguy tiềm tàng. Chúng ta có hai lựa chọn tiến hóa. Hoặc cảnh giác với những động vật hoang dã đang ẩn nấp và sẵn sàng tấn công chúng ta dù ta không nhìn thấy chúng; hoặc tin rằng không có động vật nguy hiểm nào ngay cả khi đang có rất nhiều hiểm nguy rình rập. Chúng ta là những người đã tạo ra nhóm đầu tiên. Chúng ta đã phát triển khả năng lo lắng quá mức cần thiết, nhưng nhờ vậy chúng ta đã sống sót. Những sinh vật thuộc nhóm thứ hai, những sinh vật không sợ nguy hiểm rình rập đến từ thú dữ, đã phải đối mặt với cái chết. Do vậy, chứng hoang tưởng của chúng ta là hành vi thích nghi. Chúng ta đánh giá cao quá mức những hiểm nguy tiềm ẩn của nhiều thứ, nhưng đồng thời lại đánh giá thấp khả năng xử lý mối đe dọa của mình. Do đó, hệ thống thần kinh của chúng ta hoạt động theo hai cách. Hệ thống thần kinh phó giao cảm giúp chúng ta ổn định và bình tĩnh, nghỉ ngơi và suy nghĩ kỹ càng. Việc này giúp ngăn chặn hưng phấn (bất kỳ hưng phấn thể chất nào chứ không chỉ riêng hưng phấn tình dục), và về cơ bản là làm chậm mọi thứ. Nó giúp cơ thể chúng ta thư giãn. Ngược lại, hệ thống thần kinh giao cảm chịu trách nhiệm cho phản ứng sinh tồn đánh-hay-chạy và nó chịu trách nhiệm cho sự hưng phấn. Một cách hiệu quả để phân biệt cách hoạt động của hệ thống thần kinh là quan sát hơi thở: khi hít sâu, chúng ta kích hoạt hệ thống thần kinh giao cảm; khi thở ra, chúng ta kích hoạt hệ thống thần kinh phó giao cảm. Đây là lý do khi thực hiện các bài tập tĩnh tâm, chúng ta nên thở ra lâu hơn hít vào để kích hoạt cơ chế bình tĩnh và thư giãn. Kích thích cảm xúc Người ta thường nói các dịp lễ lạc, cá nhân, sự kiện và thậm chí cả mùi hương có thể kích thích cảm giác đau buồn hoặc lo lắng. Ở đây chúng ta không bàn đến những kích thích đặc thù của những người gặp sang chấn tâm lý sau tổn thương (PTSD), mà là những kích thích gây ra cảm xúc tiêu cực thông thường trong cuộc sống thường ngày. Ví dụ, bạn từng có một cuộc phỏng vấn xin việc khó khăn, và sau đó, bạn luôn tưởng tượng mỗi cuộc phỏng vấn xin việc đều sẽ trở thành thảm họa hệt như trải nghiệm đầu tiên kia. Trong trường hợp này, nếu bạn không xử lý hiệu quả trải nghiệm phỏng vấn đó thì về sau, ngay cả việc đề cập tới hai từ “phỏng vấn” cũng sẽ khiến bạn lo lắng, bất an hoặc tuyệt vọng. Việc bị kích thích bởi những điều tiêu cực có thể ảnh hưởng lớn đến sức bật tinh thần của chúng ta - không nhất thiết do bản thân kích thích đó, mà do cách chúng ta xử lý nó. Nếu né tránh những sự kiện căng thẳng, chẳng hạn như không bao giờ đi phỏng vấn lần nữa, chúng ta sẽ đánh mất nhiều cơ hội và tưởng tượng ra những nguy cơ cũng như áp lực không có thật, khiến kinh nghiệm làm việc của chúng ta bị hạn chế. Trong ví dụ này, người bị ám ảnh bởi cuộc phỏng vấn tiêu cực kia sẽ không bao giờ có được một công việc tốt hơn hay có cơ hội thăng tiến trong sự nghiệp, chưa kể hiệu quả công việc cũng như hạnh phúc của họ sẽ bị ảnh hưởng mỗi khi có ai đó nhắc đến phỏng vấn (mà đây lại là chuyện thường diễn ra trong môi trường công việc). Sau đây là một ví dụ khác. Bạn gặp một đồng nghiệp có vẻ tự tin, rạng rỡ và đa tài - và bạn thấy bản thân thua kém người đó. Có thể cảm giác thua kém này được kích hoạt từ ý nghĩ bạn không bao giờ giỏi bằng anh chị em của mình, hoặc vì hồi nhỏ bạn từng bị chê bai khi không đáp ứng được kỳ vọng của người lớn. Sự kích thích cảm xúc không chỉ khiến chúng ta nghi ngờ bản thân, mà chúng còn khiến chúng ta giận dữ và hung hăng. Chúng ta có thể mất bình tĩnh vì giọng điệu trong câu hỏi của ai đó, hoặc nổi nóng hay cảm thấy bị coi thường chỉ bởi một cử chỉ nhỏ. Khi bạn trải nghiệm chuyện này, hãy nhớ rằng việc nổi giận sẽ luôn để lại hậu quả. Những lời đã nói ra sẽ không thể rút lại và bạn sẽ phải trả giá. Hãy nghĩ xem sự giận dữ của bạn đang che đậy điều gì: bạn có bị tổn thương không? Hay là hành động kích thích kia khiến bạn cảm thấy đặc biệt dễ tổn thương? Khi người khác nổi giận, bạn hãy nhớ rằng có thể họ cũng đang che giấu sự yếu đuối hoặc tổn thương. Lấy ví dụ về một người quản lý mới được thăng chức và đang chủ trì buổi họp nhóm đầu tiên. Anh bước vào phòng họp trong tâm trạng hồi hộp và lo lắng. Anh cũng tự nhận thức được điều đó và muốn tỏ ra bình tĩnh thay vì sợ hãi. Trong tâm trí của người quản lý có nỗi sợ bị công kích, bị nghi ngờ về năng lực và sự hồi hộp của người mới. Những suy nghĩ này cần được phá bỏ. Trong ví dụ này, người quản lý có thể liên tục trấn an bản thân: mình sẽ ổn thôi, mình đã giành được vị trí này, mình được chọn là ứng cử viên phù hợp. Có thể mình không hoàn hảo, nhưng mình sẽ học hỏi, mọi việc đều ổn thỏa. Đối với người quản lý mới nhậm chức này, việc buông bỏ nỗi sợ và nhận ra mình không cần lo lắng đến vậy sẽ giúp anh thể hiện tốt hơn. Nếu bạn gặp tình huống tương tự, hãy hiểu rằng những nỗi bất an được kích thích đó có thể hữu ích, bởi nó giúp bạn lường trước và chuẩn bị những công cụ trấn an và củng cố lòng tự tin cần thiết. Hoặc một tình huống khác: bạn đã làm việc cật lực để nghiên cứu một dự án và ở lại muộn để gửi các ý tưởng cho sếp. Thay vì đánh giá cao nỗ lực của bạn, sếp lại chỉ đọc lướt qua báo cáo và chỉ ra những lỗi sai. Bỗng nhiên bạn cảm thấy nổi giận. Cơn giận này có thể liên quan đến sự thất vọng của bạn trước phản ứng của sếp và việc sếp bạn không công nhận nỗ lực và sự tận tâm của bạn. Nếu bạn rơi vào tình huống này, hãy lưu ý phản ứng của mình và tìm hiểu căn nguyên của cảm xúc này là gì. Điều này hiệu quả hơn nhiều so với việc cứ mãi tức giận hoặc hung hăng phản ứng lại. Cuối chương này có một bài thực hành có thể giúp ích cho bạn trong vấn đề này. Hiểu về cơ thể Khi hệ thống thần kinh bị kích thích bất ngờ, cơ thể phản ứng lại bằng cách đột ngột gia tăng adrenaline để kích hoạt hệ thống phòng thủ tự nhiên của chúng ta, hay còn gọi là phản ứng đánh-hay-chạy. Nếu chúng ta liên tục gặp khủng hoảng và căng thẳng, khả năng ứng phó của chúng ta sẽ giảm sút. Tuy nhiên, chúng ta có thể củng cố vốn hiểu biết về cơ thể - đây chính là bí quyết để chúng ta xây dựng sức bật tâm lý và năng lực đối phó với nghịch cảnh. Về cơ bản, hiểu biết về cơ thể là khả năng hiểu cách thức cơ thể phản ứng với nguy hiểm và sử dụng kiến thức đó để biết chúng ta sẽ phản ứng như thế nào khi bị khủng hoảng; nói ngắn gọn là để xoa dịu hệ thống thần kinh của chúng ta. Có những dấu hiệu giúp chúng ta nhận ra mình bị rơi vào trạng thái kích thích bất ngờ này: đồng tử giãn ra, hệ thống miễn dịch bị vô hiệu hóa, tim đập nhanh, cơ bắp căng cứng; chúng ta có thể đổ mồ hôi, xúc động và thở gấp. Một dấu hiệu khó nhận ra hơn có thể là quá trình tiêu hóa bị giảm sút, gây ra chứng đau dạ dày hoặc khó tiêu. Nếu sự an toàn của bản thân bị đe dọa, phản ứng sinh tồn và khả năng ứng phó tức thời với áp lực có thể được kích hoạt, nhưng cơ thể của chúng ta sẽ nhanh chóng trở lại bình thường. Khi mở cửa và bất ngờ thấy ai đó đang lao về phía mình, chúng ta có thể giật mình nhảy dựng nhưng sau đó sẽ nhanh chóng bình tĩnh lại. Chúng ta cũng có thể gặp phải chứng căng thẳng kinh niên, nhưng ở mức độ nhẹ; chẳng hạn, chúng ta không giật bắn mình vì sợ hãi, nhưng cảm giác lo sợ sẽ lưu lại lâu hơn, và điều này khiến các loại độc tố tích tụ trong cơ thể. Những phản ứng mãn tính này có thể xảy ra khi chúng ta làm việc thời gian dài trong môi trường khắc nghiệt, có nhiều đòi hỏi nhưng lại ít sự hỗ trợ, khiến chúng ta thường xuyên thiếu ngủ và không đáp ứng tốt nhu cầu thể chất và tinh thần của bản thân. Có một khái niệm hữu ích giúp chúng ta sẵn sàng thay đổi trạng thái sinh lý để đương đầu với khủng hoảng hoặc thử thách. Khái niệm này được biết đến như sự “lót đường”, và nó đơn giản có nghĩa là cách chúng ta thiết lập cho bộ não cảm nhận theo một hướng nào đó. Đây là hoạt động mà chúng ta thực hiện trước một sự kiện để giúp chúng ta sẵn sàng với những gì sắp diễn ra, nhờ đó chúng ta có thể tự nhủ rằng cho dù có chuyện gì đi nữa thì chúng ta cũng sẽ giữ bình tĩnh. Chúng ta có thể tự nói những lời khẳng định tích cực trước khi bắt đầu cuộc họp với khách hàng, một sự kiện mà dù đã chuẩn bị kỹ lưỡng nhưng chúng ta vẫn lo lắng; chúng ta có thể tự nhủ “Mình đã chuẩn bị tốt”, “Mình là người phù hợp để tiến hành cuộc họp này”. Hành động lót đường này giúp giải phóng oxytocin trong bộ não và mang đến cho chúng ta cảm giác yên tâm trước bất kỳ sự kiện nào mà mình sắp đối mặt. Sinh vật lý trí và sinh vật cảm xúc Triết gia Descartes nổi tiếng với lời khẳng định “Tôi tư duy nên tôi tồn tại” - tức là trên hết, con người là những sinh vật lý trí. Tuy nhiên, có rất nhiều ý kiến ủng hộ quan điểm cho rằng chính cảm xúc mới là thứ thúc đẩy quá trình ra quyết định, dựa trên các khao khát và cảm giác của chúng ta. Trên thực tế, bộ não là một hệ thống kép. Tác phẩm Thinking, Fast and Slow (tạm dịch: Tư duy nhanh và chậm) đoạt giải Nobel của Kahneman và Tversky đã cho thấy bộ não chúng ta có một hệ thống hoạt động nhanh, tuân theo cảm xúc và bản năng, và một hệ thống hoạt động chậm, biết tính toán và cân nhắc. Hệ thống hoạt động nhanh của não cho phép chúng ta phản ứng tức thì với những tình huống nguy hiểm cận kề. Như đã đề cập, những phản ứng bản năng đã giúp tổ tiên chúng ta sinh tồn. Hệ thống hoạt động chậm của não giúp chúng ta suy nghĩ cẩn thận và thận trọng trước khi hành động. Trong môi trường công việc ngày nay, chúng ta có mối quan hệ mật thiết với đồng nghiệp, cũng như đồng hành và kết nối với những người dẫn dắt mình. Hệ thống tư duy có thể khiến chúng ta muốn phòng thủ và khao khát bảo vệ các mối quan hệ này theo bản năng. Nó cũng có thể khiến chúng ta cảm thấy căm ghét, ghen tị và thù hằn, vốn là những phản ứng tiêu cực nơi công sở. Trong công việc, khả năng tiếp nhận tư duy từ hệ thống thứ hai - thận trọng suy nghĩ và ngẫm nghĩ về hậu quả của hành động - là vô cùng quan trọng. Bộ não kiên cường và cơ thể kiên cường Đây là điểm mấu chốt: những người kiên cường có ý thức chăm sóc bộ não và cơ thể tốt hơn. Họ nhận ra khả năng phát triển và thay đổi nằm trong bộ não và cơ thể. Họ làm những gì có thể để đảm bảo mình được nghỉ ngơi và khỏe mạnh. Khi cảm thấy sức bật tinh thần bị giảm sút, chúng ta cần rèn luyện các thói quen giúp đối phó với những áp lực ngày càng gia tăng và giúp chúng ta nhận ra những lúc phản ứng của mình đang chuyển từ trạng thái căng thẳng lành mạnh sang căng thẳng kéo dài. Hãy xem các bài tập dưới đây - có bài tập nào giúp bạn chăm sóc bộ não và cơ thể tốt hơn để nâng cao sức bật tinh thần hay không? Bài tập Phát triển một cơ thể kiên cường Có những công cụ có sẵn giúp chúng ta phát triển một cơ thể khỏe mạnh và kiên cường hơn. Đó cũng là những công cụ mà đa số chúng ta có thể dễ dàng sử dụng. Tập thể dục thường xuyên, ngồi thiền và mát-xa là những phương pháp đã được nghiên cứu kỹ lưỡng và được chứng minh là có tác dụng làm giảm hoóc-môn căng thẳng. Do đó, mục đích của bài thực hành này là quan tâm đến nhu cầu thể chất của bạn. Ví dụ, bạn có thể dành ra mười lăm phút nghỉ trưa để đi bộ không? Thiền định - bạn có nơi nào để yên tĩnh suy ngẫm trong ngày không? Trên một băng ghế trong công viên chẳng hạn? Hoặc một nơi yên tĩnh để ngồi thiền mười phút? Mát-xa - bạn có nguồn lực/thời gian và tiền bạc để tận hưởng phương pháp làm giảm căng thẳng này không? Đáp ứng nhu cầu thể chất • Hãy chọn một trong các mục sau: - tập thể dục - điều chỉnh chế độ ăn uống - thiền định - mát-xa • Hãy viết ra một thay đổi mà bạn sẽ thực hiện trong hạng mục đã chọn. • Trong tháng này bạn cam kết thực hiện điều gì? • Tháng sau bạn có thể chọn một hạng mục khác không? Ví dụ về cam kết phát triển một cơ thể kiên cường • Tập thể dục: Tôi cam kết đi bộ mười lăm phút mỗi ngày. • Điều chỉnh chế độ ăn uống: Tôi cam kết uống tám ly nước mỗi ngày. • Thiền định: Tôi cam kết sẽ tải xuống một ứng dụng thiền định và ngồi thiền ba lần mỗi tuần, mỗi lần mười phút. • Mát xa: Tôi cam kết mát-xa cơ thể mỗi tháng một lần. Bạn có khả năng tự điều chỉnh cảm xúc bằng cách sử dụng một trong những phương pháp nói trên để chăm sóc bản thân. Nhưng quan trọng là sự kiên trì: nếu muốn tạo ra sự thay đổi hoặc điều chỉnh hành vi, chắc chắn việc thực hiện đều đặn và nhất quán là hiệu quả nhất. Hãy nhớ rằng để một mạng lưới nơ-ron mới được hình thành trong bộ não, chúng cần được hoạt động lặp đi lặp lại cho đến khi vững chắc và một trạng thái bình thường mới được hình thành. Bạn có tư duy cầu tiến hay tư duy cố định? Nghiên cứu về tư duy của Carol Dweck giúp chúng ta biết mình gặp khó khăn gì trong việc thay đổi. Hãy xem xét từng mục dưới đây và đánh giá quan điểm của bạn về kỹ năng, thử thách, nỗ lực, ý kiến phản hồi và thất bại. Tư duy cố định và tư duy cầu tiến Kỹ năng Tư duy cố định cho rằng bạn được sinh ra với một số kỹ năng nhất định và điều này khó có thể thay đổi. Tư duy cầu tiến cho rằng chúng ta có thể phát triển nhờ nỗ lực. Tư duy của tôi là… Thử thách Tư duy cố định nhìn nhận thử thách một cách thận trọng và chỉ đón nhận những thử thách mà chắc chắn sẽ mang đến thành công. Tư duy cầu tiến coi thử thách là cơ hội phát triển, cho dù ban đầu bạn chưa thành công. Tư duy của tôi là… Nỗ lực Tư duy cố định coi nỗ lực là tiêu cực; nếu bạn phải nỗ lực và gắng sức thực hiện một việc gì đó thì liệu bạn có nên làm nó hay không? Tư duy cầu tiến coi trọng nỗ lực; học hỏi, phát triển và nâng cao kỹ năng là phần thưởng cho sự nỗ lực của bạn. Tư duy của tôi là… Ý kiến phản hồi Tư duy cố định khó tiếp nhận ý kiến phản hồi; ý kiến phản hồi bị coi là lời phê bình và có ý nghĩa tiêu cực. Trong tư duy cầu tiến, ý kiến phản hồi là có ích và là cơ hội để học hỏi và phát triển. Tư duy của tôi là… Thất bại Trong tư duy cố định, thất bại là lý do khiến bạn nản lòng và đổ lỗi cho người khác. Trong tư duy cầu tiến, thất bại là dấu hiệu để thay đổi, là cơ hội để đi theo hướng khác, để nỗ lực hoặc làm gì đó khác đi. Tư duy của tôi là… Giải cứu bản thân bằng giấc ngủ Hãy thử áp dụng những thói quen ngủ lành mạnh và đơn giản sau đây. Nếu bạn không thể thường xuyên ngủ bảy tiếng đồng hồ một ngày, hãy thử thay đổi thói quen ngủ bằng những cách sau: • Tránh các chất kích thích như caffeine và nicotine. Cơ thể bạn có thể mất đến tám giờ mới hòa tan hết các chất này và điều này có thể khiến bạn khó ngủ. • Một ly rượu trước giờ ngủ nghe rất hấp dẫn, nhưng đồ uống có cồn có thể cướp đi giấc ngủ sâu của bạn. Nó có thể khiến bạn thư giãn nhưng không mang lại giấc ngủ sâu và thư thái nhất. • Ăn nhiều trước khi ngủ có thể khiến bạn khó tiêu và ngủ chập chờn. • Thư giãn trước khi ngủ; hãy cho bản thân thời gian để thư giãn và chuẩn bị cho giấc ngủ. Chẳng hạn, tắm nước nóng sẽ giúp bạn thư giãn và cảm thấy buồn ngủ. Bạn cũng có thể đọc sách hoặc viết nhật ký. • Để điện thoại và laptop bên ngoài phòng ngủ. Hãy cho phép bản thân “ngoài vùng phủ sóng” và không bị phân tâm. • Tạo thời gian biểu cho giấc ngủ. Con người là sinh vật hành động theo thói quen, do vậy, với giấc ngủ, hay bất kỳ thói quen lành mạnh nào khác, chúng ta nên thực hiện đều đặn. Việc này nghe có vẻ lạ thường nhưng hãy thử đặt báo thức để đi ngủ! • Hãy quan sát và ghi nhận sự cải thiện của sức khỏe sau khi có thói quen ngủ sâu và đủ giấc. Hãy lưu tâm đến giấc ngủ. Xoa dịu thần kinh Đôi khi sức bật tinh thần của chúng ta bị thử thách bởi sự lo lắng quá mức. Sự lo lắng này có thể xuất phát từ một bản đánh giá năng lực, hay thậm chí là một nhận xét mà chúng ta đoán là sẽ nhận được về năng lực của bản thân. Chúng ta bước vào phòng họp và thấy những người khác đều đang cầm xấp tài liệu mà mình chưa từng nhìn thấy. Hoặc chúng ta cảm thấy mọi người vượt trội hơn mình, hoặc mọi người đều quen biết nhau và chúng ta có phần đơn độc. Vì lý do nào đó - khác nhau tùy theo mỗi người - chúng ta có thể cảm thấy hoảng loạn và lo lắng trong công việc. Bài tập sau đây được chỉnh sửa lại từ một phương pháp của Linda Graham, nhà tâm lý trị liệu kiêm giáo viên dạy thiền. Xoa dịu nỗi bất an Hãy cố gắng tìm một không gian riêng tư và yên tĩnh hết mức có thể. • Đặt tay lên vị trí của trái tim. • Hít thở sâu. • Thở ra lâu hơn hít vào - bạn có thể đếm số nếu cần. • Từ từ đưa bản thân vào trạng thái yên tâm. • Giữ tay trên trái tim và nghĩ về một thời điểm bạn cảm thấy an toàn, được gắn kết và thoải mái. • Giữ nguyên tư thế này trong ba mươi giây. Bài tập đơn giản này sẽ giải phóng oxytocin, một hoóc-môn giúp chúng ta cảm thấy an toàn và bình tĩnh. Đó là “thuốc giải” cho cortisol, hoóc-môn được giải phóng khi chúng ta căng thẳng. Nếu không có không gian để thực hành phương pháp này, bạn có thể đơn giản xoa gáy của mình; hành động này cũng giải phóng oxytocin lên não và có thể thực hiện một cách kín đáo nhằm xoa dịu cảm giác căng thẳng. Chương 3 BÊN DƯỚI TẢNG BĂNG Có thể chúng ta muốn tưởng tượng mình sẽ trải nghiệm sự thẳng thắn, rõ ràng và minh bạch ở nơi làm việc. Tuy nhiên, con người có đầy điểm yếu và thiếu sót, và dĩ nhiên những điểm yếu này cũng hiện hữu trong công việc, cũng như trong đời sống gia đình và các mối quan hệ. Có vô số cảm xúc, động cơ, nỗi bất an và sự thôi thúc mà chúng ta không thể hiện với đồng nghiệp, thậm chí đôi khi là với chính mình. Chúng ta bị áp lực phải làm việc, thường là với nhịp độ nhanh trong khi phải thích nghi với công nghệ mới và sự thay đổi nhân sự. Những yêu cầu này có thể gây ra nhiều khó khăn khi chúng ta muốn kiểm soát bản chất con người của mình - trong việc hợp tác với đồng nghiệp và cộng sự, nếu chúng ta là nhà quản lý hay lãnh đạo; và trong việc phát triển mối quan hệ với khách hàng. Mục tiêu của chương này là nâng cao hiểu biết của bạn về những quá trình vô thức, nhằm giúp bạn quan sát cuộc sống hằng ngày tại công sở cũng như hành vi của chính bạn, và để suy ngẫm xem có điều gì khác đang diễn ra. Chúng ta sẽ xem xét một số ý tưởng cốt lõi - dựa trên nghiên cứu của Sigmund Freud - để tìm hiểu về những mảng chìm của công việc. Chúng ta sẽ xem xét các cơ chế phòng thủ vô thức và phần nội tâm của mình, thứ cần được nghiên cứu và xem xét kỹ lưỡng. Sự tự nhận thức và thấu hiểu ở mức độ cao hơn sẽ giúp chúng ta kiên cường hơn, hiểu được nguồn gốc của nỗi sợ và bất an, đồng thời tìm ra cách để vượt qua chúng. Sự vô thức trong công việc - điều gì khác đang diễn ra? Chúng ta rất dễ mặc định rằng những gì mình thấy chính là toàn bộ sự việc, rằng những thái độ và hành động mà chúng ta quan sát được chính là toàn bộ những gì diễn ra. Ví dụ, chúng ta thấy người quản lý thường phớt lờ đóng góp của một đồng nghiệp nào đó trong cuộc họp và thường chỉ lắng nghe ý kiến của một người nào đó khác, thế là chúng ta nhanh chóng cho rằng người quản lý này cư xử không phù hợp, hay “tồi tệ”, và không nêu gương tốt. Mặc dù suy nghĩ của chúng ta có thể đúng, nhưng cũng có thể người quản lý có nhiều lý do để hành động như vậy. Điều mà chúng ta không biết hay không hiểu chính là những động lực vô thức thôi thúc người quản lý. Có thể họ ghen tị với ý tưởng của đồng nghiệp, hoặc không chấp nhận lời đề xuất bởi nó khác thường và không như mong đợi. Hoặc có thể họ nghĩ rằng trong vai trò người quản lý, họ mới là người được đưa ra những ý tưởng “hay”. Khi là người “hứng chịu” những hành động vô thức này, chúng ta khó mà không cảm thấy tổn thương và đổ lỗi cho bản thân. Chúng ta có thể cho rằng mình chưa phát biểu rõ ràng, chưa có ý tưởng đủ hay, thậm chí ta có thể tự đưa ra nhiều lời tự đánh giá thấp khác về bản thân. Điều này khiến chúng ta căng thẳng và cảm thấy thua kém. Chúng ta nghi ngờ năng lực của mình. Thế giới bên trong và bên ngoài Tuy nhiên, có một lưu ý quan trọng cần nhớ, đó là thật ra chúng ta thể hiện rất ít về bản thân qua các tương tác, công việc và hoạt động giao tiếp. Phần lớn bản chất con người chúng ta được cất giấu bên dưới tảng băng, trong tiềm thức. Với thời gian và sự suy xét thận trọng, những phần bản chất này có thể được thấu hiểu và bộc lộ. Ngoài ra, được chôn sâu hơn nữa trong vô thức của con người là những giá trị và tiếng nói nội tâm, những yếu tố giúp xác định các mối quan hệ then chốt của chúng ta. Các yếu tố này được hình thành từ những mối quan hệ đầu đời và (theo Freud) chỉ được thể hiện sau khi chúng ta tìm hiểu tỉ mỉ và chú ý đến các giấc mơ của mình, những lời chúng ta buột miệng nói ra, và có lẽ là qua kết quả điều tra phân tâm học tỉ mỉ. Thuyết tâm động học Thuyết tâm động học - quan điểm cho rằng thế giới nội tâm tác động đến thế giới bên ngoài và ngược lại - xuất phát từ nghiên cứu của Sigmund Freud. Dù nghiên cứu của Freud có thời được ưa chuộng và có thời bị bác bỏ, cũng như từng bị phản bác vì phong cách lỗi thời và kẻ cả của ông, nhưng những hiểu biết của ông thật sự mang tính đột phá; sức ảnh hưởng của ông đến văn hóa và thế giới quan của chúng ta mang tính tiên phong và không thể chối bỏ. Lý thuyết tâm động học rất hữu ích trong việc khám phá động lực nhóm, khả năng lãnh đạo và các chuẩn mực hành vi. Nó có khả năng làm nổi bật hành vi ẩn và cung cấp những hiểu biết rất giá trị về công việc. Dĩ nhiên, Freud không phải là nhà tư tưởng duy nhất khuyến khích chúng ta kết nối với nội tâm. Nhưng ông là người tiên phong nghiên cứu về vô thức, do đó chúng ta không thể không nhắc đến ông. Từ nền tảng này, chúng ta sẽ tìm hiểu sự vô thức và các khái niệm như phòng thủ tâm lý, tức là những ý tưởng được rút ra từ phân tâm học và giúp chúng ta hiểu hơn về công việc. Mô hình tảng băng ý thức của con người Mô hình tảng băng ý thức của con người Mô hình trên cho thấy mức độ thể hiện bản thân của chúng ta qua tương tác thường nhật nhỏ như thế nào: Nếu xem hình tam giác là toàn bộ tính cách thì chỉ có phần đỉnh của “tảng băng trôi” (phần “Ý thức”) là những gì chúng ta nhận thức được và bộc lộ một cách có ý thức trong cuộc sống hằng ngày. Mô hình này cũng nhấn mạnh rằng tiềm thức khác với vô thức. Tiềm thức dễ tiếp cận hơn - bằng cách xem xét tỉ mỉ, chúng ta có thể tìm thấy những gì nằm ngay bên dưới “phần nổi” và hiểu điều gì có thể thúc đẩy hoặc khiến chúng ta trở nên đặc biệt xúc động. Tuy nhiên, phần vô thức lại hoàn toàn khác. Hình ảnh thường thấy về tảng băng trôi, với phần nổi là ý thức và phần chìm dưới nước là vô thức, thật sự mang đến nhiều thông tin. Phần tảng băng chìm lớn hơn phần nổi rất nhiều, và nó chính là nền tảng của những gì chúng ta hé lộ với thế giới. Hầu hết những điều được giữ trong vô thức là các đoạn ký ức ẩn bị chôn giấu từ thuở sơ sinh và thời thơ ấu. Những ký ức được “đóng gói” này không biến mất mà vẫn là một phần của chúng ta. Bởi vậy, nếu chúng ta cảm thấy bất an, ghen tị, bị bỏ rơi hoặc ruồng bỏ trong những năm tháng đầu đời, những trải nghiệm này sẽ đi theo chúng ta rất lâu sau đó, trong tình trạng bị chôn sâu trong vô thức. Sau này, khi những cảm xúc như bị từ chối hay bỏ rơi xuất hiện, chúng ta sẽ gắn trải nghiệm này vào những trải nghiệm thời nhỏ và tái hiện phản ứng cảm xúc mà chúng ta đã chôn sâu bên trong. Phân tâm học Phân tâm học xem xét khía cạnh vô thức của suy nghĩ, cảm xúc và hành động; và kiểu tư duy này không chỉ hữu ích trong bối cảnh trị liệu. Lý thuyết phân tâm học có thể giúp chúng ta hiểu thêm về cuộc sống thường nhật, bao gồm cả công việc. Phân tâm học mà tôi đề cập đến là gì và nó giúp ích như thế nào cho chúng ta trong quá trình tìm hiểu sức bật tinh thần? Phân tâm học vừa là lý thuyết vừa là thực tiễn. Lý thuyết của phân tâm học bắt nguồn từ các tác phẩm của Sigmund Freud. Nó giả định về sự tồn tại của một vô thức năng động. Thực tiễn của phân tâm học đề cập đến phương pháp trị liệu mà trong đó đối tượng được phân tích (người trải qua phân tích tâm lý) và nhà phân tâm học (nhà trị liệu) gặp nhau nhiều lần trong một khoảng thời gian dài. Đây cũng thường được nhắc đến như phương pháp “chữa bệnh bằng cách trò chuyện”. Có rất nhiều cách trị liệu tâm lý khác nhau, nhưng tất cả đều bắt nguồn từ nghiên cứu của Freud và dựa trên giả định rằng có những tư tưởng và suy nghĩ nằm ngoài ý thức: những ý tưởng và suy nghĩ được hé lộ thông qua các phương pháp phân tích tâm lý. Tại sao điều này có liên quan đến nội dung quyển sách? Như tôi đã đề cập trước đó, tư tưởng và đóng góp của phân tâm học có thể giúp chúng ta hiểu biết hơn về ý thức và vô thức, và về chính chúng ta trong những trạng thái đó. Đời sống công việc của chúng ta có cả phần vô thức lẫn ý thức, và giống như mọi phương diện khác trong cuộc sống, hai phần này song hành với nhau. Sự tương tác giữa hoạt động có ý thức và vô thức trong công việc có thể mang lại lợi thế cho chúng ta, giúp chúng ta làm việc năng suất và hiệu quả; hoặc ngược lại, những động lực này có thể gây ra sự căng thẳng, sợ hãi, lo lắng và khiến ta làm việc kém hiệu quả. Việc khám phá những động lực vô thức và thói quen hành xử - hiểu được ý thức và vô thức đang hỗ trợ hay chống lại chúng ta, và tại sao lại như vậy - có thể giúp chúng ta ứng phó tốt hơn và bao dung cho những nhược điểm của chính mình. Nói cách khác, điều này giúp chúng ta trở nên kiên cường hơn. Bản năng, Bản ngã và Siêu ngã Theo Freud, có ba yếu tố hình thành nên tính cách của chúng ta: Bản năng (Id), Bản ngã (Ego) và Siêu ngã (Superego): Bản năng là yếu tố tính cách đầu tiên được hình thành, và là nguồn gốc thôi thúc hành vi. Đây là yếu tố căn bản và nguyên thủy, bao gồm tất cả những thôi thúc và khát khao mà có thể xã hội sẽ không chấp nhận nếu chúng ta cứ hành động theo ý mình. Bản ngã được hình thành sau và có tác động điều tiết Bản năng. Bản ngã kiểm soát các động lực và buộc chúng ta phải điều chỉnh mong muốn của mình một cách thực tế hơn và phù hợp với chuẩn mực xã hội. Siêu ngã đại diện cho các quy tắc trong nội tâm, là quyển sổ tay cá nhân chứa những yêu cầu và giá trị được tiếp thu từ cha mẹ và nền văn hóa. Phần tính cách này thôi thúc chúng ta cư xử theo cách được xã hội chấp nhận. Đời sống vô thức của chúng ta Theo nghiên cứu của Freud, chúng ta có đời sống vô thức và chúng ảnh hưởng đến cách chúng ta làm việc. Freud sử dụng thuật ngữ vô thức theo nhiều cách khác nhau: như một trạng thái của ý tưởng hoặc cảm xúc, đồng thời cũng là một hệ thống, một nơi chứa những nội dung bị đè nén trong bộ não. Có những phần vô thức có thể tiếp cận được, nhưng cũng có những phần bị đè nén hoặc không thể tiếp cận. Về bản chất, góc nhìn của phân tâm học về công việc chịu ảnh hưởng bởi những định kiến bẩm sinh. Thuật ngữ này được đưa ra bởi nhà phân tâm học người Anh, Bion, cho rằng các mối quan hệ trong công việc, thái độ với đội nhóm và cuộc sống đoàn thể của chúng ta chịu ảnh hưởng từ những mối quan hệ đầu đời trong gia đình. Do đó, khi bị sa thải hoặc không được thăng chức như mong muốn, chúng ta không chỉ cảm nhận những trải nghiệm này ở bề nổi, mà còn cảm nhận chúng trong nội tâm mình. Để hiểu các trải nghiệm đầu đời ảnh hưởng như thế nào đến những mối quan hệ trong đời sống thường nhật hiện tại, đặc biệt là các mối quan hệ với những người có thẩm quyền đối với chúng ta, chúng ta cần lưu ý đến sự chuyển dịch và phóng chiếu. Sự chuyển dịch Chuyển dịch là một hiện tượng rất hữu ích. Sự chuyển dịch được nêu tên lần đầu trong quá trình trị liệu, và nó hiện diện trong mọi cuộc gặp gỡ cũng như các mối quan hệ. Sự chuyển dịch xuất hiện khi phản ứng của chúng ta đối với một cá nhân và một tình huống được quyết định dựa vào trải nghiệm và các cuộc gặp gỡ của chúng ta trong quá khứ. Chúng ta thực hiện việc này một cách vô thức, vậy nên rất khó để nhận ra sự chuyển dịch. Thông thường, chúng ta sẽ bị kích thích ở một mức độ nào đó bởi một cá nhân hay một trải nghiệm gợi nhớ một sự tương tác trong quá khứ - chẳng hạn như khi chúng ta tương tác với tình huống mới hoặc với những người có thẩm quyền đối với chúng ta. Những môi trường này có thể khiến chúng ta nhớ về trải nghiệm cũ, thứ mà sau đó chúng ta tái hiện trong quá trình chuyển dịch. Ví dụ, bạn đỏ mặt và bối rối trong cuộc họp ban giám đốc, một cuộc họp mà bạn đã chuẩn bị kỹ và đủ năng lực tham gia… nhưng cách người chủ trì nói chuyện với bạn khiến bạn nhớ lại trải nghiệm từng có với giáo viên chủ nhiệm hồi tiểu học, người (mà bạn nghĩ) đã khiến bạn vô cùng xấu hổ. Về mặt nhận thức, bạn cho rằng mình sẽ trải qua tổn thương tương tự trong phòng họp. Tuy nhiên, tin tốt là một khi xác định được chuyện gì đang diễn ra, bạn có thể chuẩn bị tốt hơn cho lần tương tác kế tiếp. Sự phóng chiếu Sự phóng chiếu xảy ra khi chúng ta gán những tư tưởng, cảm xúc và phản hồi của mình lên người khác, thế là những điều khiến chúng ta cảm thấy không thoải mái, tội lỗi hoặc tức giận có thể bị phóng chiếu sang người khác. Ví dụ: bạn ghét một đồng nghiệp (bất kể lý do là gì), nhưng bạn cảm thấy thái độ ghét bỏ này là không thể chấp nhận được; vì vậy, bạn giải quyết vấn đề nan giải này bằng cách cho rằng họ ghét bạn. Chúng ta có thể áp dụng mô hình quy kết này cho bất kỳ cảm xúc nào, bao gồm cả sự tức giận và nỗi buồn. Chúng ta cho rằng người khác đang tức giận trong khi bản thân chúng ta mới là người nổi nóng, hoặc chúng ta nói với ai đó rằng họ đang quá xúc động khi chính chúng ta đang tràn ngập cảm xúc. Sự phóng chiếu giúp chúng ta di dời sự khó chịu của bản thân và chuyển nó sang người khác. Phòng thủ tâm lý (cơ chế phòng thủ) Con người cần biết mình được bảo vệ và an toàn. Đó là một nhu cầu tâm lý cơ bản; cảm giác an toàn này là nền tảng cho khả năng phát triển của chúng ta và được hình thành vào những năm đầu đời, dựa trên mối quan hệ của chúng ta với cha mẹ/người chăm sóc. Khi cảm thấy sự an toàn của bản thân bị đe dọa - dù đó là cảm giác có ý thức hay trong vô thức, và bất kể mối đe dọa đó là về mặt thể chất, cảm xúc hay tinh thần, lý trí hay phi lý trí - thì chúng ta đều lo lắng. Chúng ta có nhiều cách để đối phó với nỗi bất an này; những cách này được gọi là biện pháp phòng thủ tâm lý hoặc cơ chế phòng thủ. Đó là cách chúng ta dùng để ứng phó, và chúng vốn dĩ không tốt cũng không xấu. Cơ chế phòng thủ giúp chúng ta thích ứng, tiếp tục gánh vác những công việc nhiều áp lực, hoàn thành kịp tiến độ và quản lý đội nhóm - và cơ chế này có thể rất hữu ích. Chúng có thể giúp ta giảm bớt lo lắng và cung cấp cho chúng ta những công cụ để ứng phó. Chúng ta rất cần lưu ý cách mình phản ứng với sự lo lắng và nhận ra mô thức hành vi của bản thân. Chúng ta có nguy cơ tạo ra “điểm mù” trong quá trình tự đánh giá bản thân. Ví dụ, nếu tôi đã quá quen với việc né tránh """