Kiểu Gõ Telex: Bảng Quy Tắc Và Cách Gõ Dấu Đầy Đủ

Kiểu gõ Telex là cách gõ tiếng Việt có dấu bằng chữ cái, không dùng phím số: gõ thêm s, f, r, x, j ở cuối chữ để ra dấu sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng; gõ lặp lại chữ cái gốc (aa, ee, oo) hoặc thêm w, d để ra ă, â, ê, ô, ơ, ư, đ. Đây là kiểu gõ mặc định của phần mềm Unikey, đồng thời được tích hợp sẵn trong Windows, macOS và hầu hết bàn phím điện thoại.

Bên dưới là bảng quy tắc đầy đủ, ví dụ minh hoạ, cách sửa khi gõ sai dấu, cách bật Telex trên từng thiết bị và điểm khác nhau giữa Telex với VNI.

Bảng quy tắc gõ Telex đầy đủ

Quy tắc gõ Telex chia làm 2 nhóm: dấu thanh (đặt ở cuối âm tiết, sau khi đã gõ hết chữ cái) và chữ đặc biệt (gõ ngay tại vị trí của chữ đó).

1. Bảng gõ dấu thanh

2. Bảng gõ chữ đặc biệt (ă, â, ê, ô, ơ, ư, đ)

Quy tắc quan trọng nhất khi gõ dấu thanh: luôn gõ dấu ở cuối âm tiết, sau khi đã gõ xong toàn bộ chữ cái (kể cả chữ đặc biệt). Ví dụ muốn gõ “hoàng”, gõ đúng là hoangf (gõ hết h-o-a-n-g rồi mới gõ f), Nhiều bộ gõ vẫn hiểu được nếu gõ dấu giữa chừng (như “hoafng”), nhưng gõ dấu ở cuối là cách chắc chắn nhất để bộ gõ nào cũng đặt dấu đúng chỗ.

Ví dụ gõ Telex một số từ, cụm từ thường gặp

Với từ có nhiều âm tiết, gõ lần lượt từng âm tiết theo đúng quy tắc trên, mỗi âm tiết tự đặt dấu riêng — ví dụ “trường học” gõ là truwowngf hocj, “cộng hòa” gõ là coongj hoaf.

Gõ sai dấu trong Telex thì sửa thế nào?

Telex có 2 cách sửa ngay khi con trỏ chưa rời khỏi từ đang gõ:

1. Gõ đè dấu mới lên dấu cũ để đổi sang dấu khác. Ví dụ đang gõ “toanf” (ra “toàn” — dấu huyền) nhưng muốn dấu sắc, gõ thêm “s” ngay sau: “toanfs” sẽ tự đổi thành “toán”.
2. Gõ thêm z để xoá hẳn dấu thanh vừa gõ, không thay bằng dấu nào khác. Ví dụ gõ “quanr” (ra “quản” — dấu hỏi) nhưng không muốn có dấu, gõ thêm “z”: “quanrz” sẽ cho ra “quan”.

Cả 2 cách chỉ có tác dụng khi con trỏ còn đứng ngay trong từ đang gõ dở; nếu đã gõ sang từ khác hoặc bấm dấu cách, phải xoá chữ bằng phím Backspace rồi gõ lại.

Cách bật kiểu gõ Telex trên máy tính, điện thoại

Máy tính cần một trong hai điều kiện để gõ được Telex: cài phần mềm gõ tiếng Việt (ví dụ Unikey) hoặc dùng bàn phím Telex có sẵn trong hệ điều hành (từ Windows 10 phiên bản 1903 — bản cập nhật tháng 5/2019 — trở đi).

Bật Telex qua Unikey (dùng được trên mọi phiên bản Windows)

1. Mở ứng dụng Unikey (biểu tượng chữ V xanh dương ở khay hệ thống, góc dưới bên phải màn hình).
2. Trong khung Kiểu gõ, chọn Telex.
3. Trong khung Bảng mã, chọn Unicode (bảng mã chuẩn, tương thích hầu hết phần mềm hiện nay).
4. Bấm Đóng để lưu — Unikey vẫn chạy nền, không cần mở lại cửa sổ mỗi lần gõ.

Ngoài Unikey, một số phần mềm gõ tiếng Việt khác cũng hỗ trợ Telex: EVKey và GoTiengViet — cả hai đều miễn phí, chạy trên Windows và macOS.

Bật Telex có sẵn trong Windows 10 (không cần cài phần mềm)

1. Nhấp vào biểu tượng ngôn ngữ (ENG/VIE) ở góc dưới bên phải màn hình, hoặc vào Settings (Cài đặt) → Time & Language (Thời gian & Ngôn ngữ) → Language (Ngôn ngữ).
2. Nếu chưa có tiếng Việt trong danh sách, chọn Add a preferred language (Thêm ngôn ngữ), gõ “Vietnamese”, chọn Tiếng Việt rồi bấm Next để cài đặt.
3. Nhấp vào Tiếng Việt trong danh sách ngôn ngữ, chọn Options (Tùy chọn).
4. Trong mục Keyboards (Bàn phím), chọn Add a keyboard (Thêm bàn phím) rồi chọn Vietnamese Telex.
5. Chuyển qua lại giữa bàn phím tiếng Anh và Telex bằng cách nhấp vào biểu tượng ngôn ngữ ở góc dưới bên phải, hoặc phím tắt Windows + Space.

Bật Telex có sẵn trong Windows 11

Windows 11 dùng cùng cơ chế ngôn ngữ như Windows 10 nhưng đổi tên mục cài đặt: vào Settings (Cài đặt) → Time & language (Thời gian & ngôn ngữ) → Language & region (Ngôn ngữ & khu vực), thêm tiếng Việt bằng nút Add a language nếu chưa có, sau đó bấm vào dấu ba chấm cạnh Tiếng Việt để mở Language options, vào mục Keyboards và Add a keyboard → Vietnamese Telex. Cách chuyển đổi bàn phím cũng bằng Windows + Space.

Bật Telex trên macOS

1. Vào System Settings (Cài đặt hệ thống) — trên bản macOS cũ hơn gọi là System Preferences — rồi chọn Keyboard (Bàn phím).
2. Chọn mục Input Sources (Nguồn nhập), bấm dấu + để thêm.
3. Tìm Vietnamese, chọn kiểu Telex rồi bấm Add (Thêm).
4. Chuyển đổi bàn phím bằng cách bấm vào biểu tượng bàn phím trên thanh menu, hoặc tổ hợp phím tắt đã đặt trong phần Input Sources.

Trên điện thoại

Hầu hết bàn phím tiếng Việt cho điện thoại (Gboard, Laban Key, bàn phím có sẵn của máy) đều hỗ trợ kiểu gõ Telex, thường bật trong phần cài đặt ngôn ngữ bàn phím của chính ứng dụng bàn phím đó — vào mục ngôn ngữ, thêm Tiếng Việt, rồi chọn kiểu gõ Telex trong các tùy chọn hiển thị.

Telex và VNI khác nhau thế nào?

VNI là kiểu gõ tiếng Việt phổ biến thứ hai sau Telex, dùng phím số thay vì chữ cái để gõ dấu:

Telex dùng phím chữ nên tay không phải rời khỏi hàng phím chính, phù hợp người gõ 10 ngón và muốn tốc độ nhanh; đây cũng là kiểu gõ được cài mặc định trong hầu hết phần mềm và hệ điều hành. VNI dùng phím số nên tách biệt hẳn với phím chữ, ít gây nhầm khi gõ xen tiếng Việt với tiếng Anh, nhưng tay phải di chuyển xa hơn tới hàng phím số nên thường chậm hơn Telex. Người mới học gõ tiếng Việt có thể chọn kiểu nào quen tay hơn — không có kiểu nào đúng tuyệt đối, phần mềm gõ tiếng Việt nào cũng hỗ trợ cả hai để đổi qua lại bất cứ lúc nào.

Ngoài Telex và VNI còn có VIQR — kiểu gõ dùng dấu câu (như ', `, ?, ~, .) thay cho chữ cái hoặc số để biểu diễn dấu thanh. VIQR ra đời sớm, từng dùng khi bàn phím máy tính chưa gõ được font tiếng Việt trực tiếp, nhưng hiện ít phần mềm gõ tiếng Việt còn dùng làm kiểu gõ mặc định.

Lỗi thường gặp khi gõ Telex và cách khắc phục