Tài Liệu Tập Huấn Tổ Chức Thực Hiện Dạy Học Theo Sách Giáo Khoa Mới Môn Âm Nhạc Lớp 1 Bộ Sách Vì Sự Bình Đẳng Và Dân Chủ Trong Giáo Dục

🔙 Quay lại trang tải sách pdf ebook Tài Liệu Tập Huấn Tổ Chức Thực Hiện Dạy Học Theo Sách Giáo Khoa Mới Môn Âm Nhạc Lớp 1 Bộ Sách Vì Sự Bình Đẳng Và Dân Chủ Trong Giáo Dục Ebooks Nhóm Zalo BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẶNG CHÂU ANH LƯƠNG DIỆU ÁNH HÀ THỊ THƯ TRỊNH MAI TRANG TÀI LIỆU TẬP HUẤN TỔ CHỨC THỰC HIỆN DẠY HỌC THEO SÁCH GIÁO KHOA MỚI Âm nhạc MÔN NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM 2 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 CHỮ VIẾT TẮT HS: Học sinh GV: Giáo viên SGK: Sách giáo khoa SGV: Sách giáo viên VTH: Vở thực hành 3 Lời nói đầu Nhằm giúp cho các giáo viên âm nhạc tiểu học hiểu rõ những nội dung cơ bản của Chương trình giáo dục phổ thông môn Âm nhạc ban hành theo Thông tư số 32/2018/ TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo và tổ chức thực hiện dạy học môn Âm nhạc theo sách giáo khoa Âm nhạc lớp 1 mới hiệu quả, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã tổ chức biên soạn Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 với Triết lí bộ sách: Vì sự bình đẳng và dân chủ trong giáo dục. Cuốn tài liệu được cấu trúc gồm 3 phần: Phần một: Hướng dẫn chung. Nội dung phần này tập trung giới thiệu về sách giáo khoa môn Âm nhạc lớp 1; về cấu trúc sách và cấu trúc bài học trong sách giáo khoa Âm nhạc lớp 1; về phương pháp dạy học, tổ chức hoạt động; về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Âm nhạc; về khai thác thiết bị và học liệu trong dạy học môn Âm nhạc cũng như cách khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên sách và các học liệu điện tử của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trong dạy học môn Âm nhạc. Phần hai: Gợi ý, hướng dẫn tổ chức dạy học một số dạng bài. Nội dung phần này chủ yếu gợi ý, hướng dẫn cho giáo viên cách tổ chức dạy học một số dạng bài cơ bản trong sách giáo khoa Âm nhạc lớp 1, đó là các phân môn: Hát, Nghe nhạc, Đọc nhạc, Nhạc cụ và Thường thức âm nhạc. Phần ba: Các nội dung khác. Nội dung phần này chú trọng giới thiệu và hướng dẫn cho giáo viên cách sử dụng hiệu quả sách giáo viên Âm nhạc và các sách bổ trợ, sách tham khảo môn Âm nhạc. Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 được biên soạn theo Chương trình giáo dục phổ thông mới và trên cơ sở kế thừa, phát triển những thành tựu đổi mới về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Âm nhạc theo định hướng phát triển năng lực, do đó các tác giả hi vọng đây sẽ là tài liệu hữu ích, thiết thực cho các giáo viên âm nhạc khi triển khai đồng bộ, đại trà chương trình và sách giáo khoa Âm nhạc mới. Đồng thời tài liệu cũng được biên soạn theo hướng mở nhằm giúp giáo viên có thể chủ động, linh hoạt trong tổ chức dạy học để phù hợp với điều kiện của các địa phương và năng lực thực tế của học sinh trên mọi vùng miền đất nước. Các tác giả rất mong nhận được ý kiến góp ý của quý thầy cô giáo và độc giả để tài liệu được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau. Trân trọng cảm ơn! CÁC TÁC GIẢ 4 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Mục lục Chữ viết tắt.............................................................................................................................................2 Lời nói đầu .............................................................................................................................................3 PHẦN I. HƯỚNG DẪN CHUNG .................................................................................5 1. Giới thiệu sách giáo khoa môn Âm nhạc lớp 1 ......................................................................5 2. Cấu trúc sách và cấu trúc bài học môn Âm nhạc lớp 1 .................................................... 11 3. Phương pháp dạy học/ tổ chức hoạt động .......................................................................... 18 4. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Âm nhạc lớp 1 ................................................. 22 5. Hướng dẫn khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên sách và các học liệu điện tử của NXBGDVN ................................................................................... 26 6. Khai thác thiết bị và học liệu trong dạy học môn Âm nhạc lớp 1 ................................ 28 7. Một số lưu ý lập kế hoạch dạy học theo Thông tư số 3866/BGDĐT-GDTH .................. 31 PHẦN II. GỢI Ý, HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ DẠNG BÀI .................... 32 1. Hướng dẫn dạy học dạng bài phân môn Nghe nhạc ....................................................... 32 2. Hướng dẫn dạy học dạng bài phân môn Hát ...................................................................... 34 3. Hướng dẫn dạy học dạng bài phân môn Nhạc cụ ............................................................. 37 4. Hướng dẫn dạy học dạng bài phân môn Đọc nhạc .......................................................... 40 5. Hướng dẫn dạy học dạng bài phân môn Thường thức âm nhạc ................................. 42 PHẦN III. CÁC NỘI DUNG KHÁC ................................................................................................ 45 1. Hướng dẫn sử dụng sách giáo viên môn Âm nhạc lớp 1 ................................................ 45 2. Giới thiệu và hướng dẫn sử dụng sách bổ trợ, sách tham khảo .................................. 47 5 PHẦN I HƯỚNG DẪN CHUNG 1. GIỚI THIỆU SÁCH GIÁO KHOA MÔN ÂM NHẠC LỚP 1 1.1. Quan điểm biên soạn sách giáo khoa môn Âm nhạc ở cấp Tiểu học nói chung và lớp 1 nói riêng 1.1.1. Định hướng SGK môn Âm nhạc được biên soạn theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông được thể hiện qua Nghị quyết 88 về đổi mới chương trình và SGK phổ thông của Quốc hội và qua Chương trình giáo dục phổ thông mới, gồm Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và Chương trình giáo dục phổ thông môn Âm nhạc, với trọng tâm là chuyển từ giáo dục chú trọng truyền thụ kiến thức sang giúp HS hình thành và phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực. SGK môn Âm nhạc được xây dựng bám sát các tiêu chuẩn SGK mới ban hành kèm theo Thông tư số 33/2017 ngày 22 tháng 12 năm 2017 và yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông môn Âm nhạc, ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. 1.1.2. Quan điểm biên soạn Tư tưởng chủ đạo của bộ sách được thể hiện bằng triết lí: Vì sự bình đẳng và dân chủ trong giáo dục. Cụ thể: – Với tư tưởng bình đẳng, bộ sách định hướng biên soạn cho HS: + Cơ hội tiếp cận tri thức như nhau; + Phù hợp với năng lực nhận thức khác nhau; + Cơ hội phát triển năng lực như nhau. – Với tư tưởng dân chủ, bộ sách định hướng biên soạn cho HS: + Tự chủ trong học tập; + Chủ động trong học tập; + Tự do trong sáng tạo; + Chủ động trong giải quyết các vấn đề. – Với triết lí này, bộ sách đã định hướng cho nhóm tác giả biên soạn những nội dung và hoạt động học nhằm phát triển 3 năng lực chung được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể: + Tự chủ và tự học; + Hợp tác và giao tiếp; + Giải quyết vấn đề và sáng tạo. 6 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Quan điểm chủ đạo của SGK Âm nhạc là: Âm nhạc ở quanh ta, sáng tạo là vô giới hạn. Từ đó, nhóm tác giả đặc biệt chú trọng đến việc khai thác chất liệu âm nhạc gần gũi trong cuộc sống, và tạo cơ hội để các em HS có thể tự do sáng tạo âm nhạc theo năng lực của bản thân, giúp HS bước đầu làm quen với sự đa dạng của thế giới âm nhạc, với kiến thức âm nhạc phổ thông và các giá trị âm nhạc truyền thống, hình thành một số kĩ năng âm nhạc ban đầu, nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ và tình yêu âm nhạc, hứng thú tham gia các hoạt động âm nhạc phù hợp với lứa tuổi. 1.1.3. Mục tiêu cấp tiểu học Ở cấp Tiểu học, âm nhạc là môn học bắt buộc, bao gồm những kiến thức và kĩ năng cơ bản trong các phân môn: Hát, Nhạc cụ, Nghe nhạc, Đọc nhạc, Lí thuyết âm nhạc, Thường thức âm nhạc. Trong nhà trường, giáo dục âm nhạc tạo cơ hội cho HS được trải nghiệm và phát triển năng lực âm nhạc – biểu hiện của năng lực thẩm mĩ với các thành phần sau: Thể hiện âm nhạc, Cảm thụ và hiểu biết âm nhạc, Ứng dụng và sáng tạo âm nhạc; góp phần phát hiện, bồi dưỡng những HS có năng khiếu âm nhạc. Đồng thời, thông qua nội dung các bài hát, các hoạt động âm nhạc và phương pháp giáo dục của nhà sư phạm, giáo dục âm nhạc góp phần phát triển ở HS các phẩm chất: Yêu nước; Nhân ái; Chăm chỉ; Trung thực; Trách nhiệm, cùng các năng lực: Tự chủ và tự học; Giao tiếp và hợp tác; Giải quyết vấn đề và sáng tạo để trở thành những công dân phát triển toàn diện về nhân cách, hài hoà về thể chất và tinh thần. Chương trình giáo dục âm nhạc giúp HS trải nghiệm, khám phá và thể hiện bản thân thông qua các hoạt động âm nhạc nhằm phát triển năng lực thẩm mĩ, nhận thức được sự đa dạng của thế giới âm nhạc và mối liên hệ giữa âm nhạc với văn hoá, lịch sử cùng các loại hình nghệ thuật khác; đồng thời hình thành ý thức bảo vệ và phổ biến các giá trị âm nhạc truyền thống. Mục tiêu của Chương trình giáo dục môn Âm nhạc tiểu học nhằm phát triển ba năng lực đặc thù sau đây: CÁC NĂNG LỰC ĐẶC THÙ MÔN ÂM NHẠC YÊU CẦU CẦN ĐẠT Cảm thụ và hiểu biết âm nhạc – Bước đầu cảm nhận được vẻ đẹp của tác phẩm âm nhạc, phân biệt được sự khác nhau trong từng thuộc tính âm nhạc. – Biết vận động cơ thể phù hợp với nhịp điệu. – Nhận biết được câu, đoạn trong bài hát có hình thức rõ ràng, nhận biết được sự giống nhau hoặc khác nhau của các nét nhạc. – Bước đầu biết đánh giá kĩ năng thể hiện âm nhạc của bản thân và người khác. Thể hiện âm nhạc – Bước đầu biết hát một mình và hát cùng người khác, thể hiện đúng giai điệu và lời ca, diễn tả được sắc thái và tình cảm của bài hát. – Đọc nhạc đúng tên nốt, đọc đúng cao độ và trường độ. – Biết chơi nhạc cụ một mình và cùng chơi người khác, thể hiện đúng tiết tấu và giai điệu. 7 Ứng dụng và sáng tạo âm nhạc – Bước đầu biết mô phỏng, tái hiện một số âm thanh quen thuộc trong cuộc sống; biết lặp lại có thay đổi mẫu tiết tấu và giai điệu đơn giản theo hướng dẫn của GV. – Biết làm dụng cụ học tập đơn giản theo hướng dẫn của GV; biết tưởng tượng khi nghe nhạc không lời. – Biết chia sẻ hiểu biết về âm nhạc với người khác; biết biểu diễn các tiết mục âm nhạc với hình thức phù hợp. 1.1.4. Mục tiêu Âm nhạc lớp 1 NỘI DUNG YÊU CẦU CẦN ĐẠT Hát Bài hát tuổi HS (6 – 7 tuổi), đồng dao, dân ca Việt Nam, bài hát nước ngoài. Các bài hát ngắn gọn, đơn giản, có nội dung, âm vực phù hợp với độ tuổi, đa dạng về loại nhịp và tính chất âm nhạc. – Bước đầu biết hát với giọng tự nhiên, tư thế phù hợp. – Bước đầu hát đúng cao độ, trường độ. – Hát rõ lời và thuộc lời. – Bước đầu biết hát với các hình thức đơn ca, tốp ca, đồng ca. – Nêu được tên bài hát. – Bước đầu biết hát kết hợp gõ đệm, vận động đơn giản hoặc trò chơi. Nghe nhạc Quốc ca Việt Nam Một số bản nhạc có lời và không lời phù hợp với độ tuổi. – Biết lắng nghe và vận động cơ thể phù hợp với nhịp điệu. – Bước đầu biết cảm nhận về đặc trưng của âm thanh trong cuộc sống và trong âm nhạc, cảm nhận âm thanh cao – thấp, dài – ngắn. – Nêu được tên của bản nhạc. Đọc nhạc Giọng Đô trưởng. Các mẫu âm ngắn, đơn giản, dễ đọc, âm vực phù hợp với độ tuổi. Chủ yếu sử dụng trường độ: trắng, đen, móc đơn và dấu lặng đen. – Đọc đúng tên nốt, bước đầu đọc đúng cao độ và trường độ các nốt nhạc. – Bước đầu cảm nhận và phân biệt được âm thanh cao – thấp, dài – ngắn, to – nhỏ. Nhạc cụ Một số mẫu tiết tấu ngắn, đơn giản. Chủ yếu sử dụng trường độ: trắng, đen, móc đơn và dấu lặng đen. – Bước đầu biết chơi nhạc cụ đúng tư thế và đúng cách. – Bước đầu thể hiện được mẫu tiết tấu theo hướng dẫn của GV. – Bước đầu biết sử dụng nhạc cụ để đệm cho bài hát. Thường thức âm nhạc Tìm hiểu nhạc cụ: Một số nhạc cụ gõ của Việt Nam và của nước ngoài. Câu chuyện âm nhạc: Một số câu chuyện âm nhạc phù hợp với độ tuổi. – Nêu được tên của một số nhạc cụ phổ biến được học. – Nhận biết được nhạc cụ khi xem biểu diễn. – Nêu được tên các nhân vật yêu thích. – Kể được câu chuyện ngắn theo hình ảnh minh họa. 8 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 1.2. NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA SÁCH GIÁO KHOA ÂM NHẠC LỚP 1 1.2.1. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn SGK Âm nhạc lớp 1 được biên soạn dựa trên cơ sở khoa học là các lí thuyết giáo dục âm nhạc và tâm lí giáo dục sau: – Lí thuyết và phương pháp giáo dục âm nhạc của Kodaly. – Lí thuyết và phương pháp giáo dục âm nhạc của Dalcroze. – Lí thuyết và phương pháp giáo dục âm nhạc của Orff-Schulwerk. – Lí thuyết về phát triển nhận thức của Jean Piaget. – Lí thuyết về cấu trúc nhận thức của Jean Piaget và John Dewey. – Lí thuyết xã hội học về phát triển nhận thức của Lev Vygotsky. – Lí thuyết đa trí tuệ của Howard Gardner. – Lí thuyết học tập trải nghiệm của David Kolb. Dựa vào các cơ sở thực tiễn từ phương pháp giáo dục âm nhạc tiên tiến trên thế giới như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Anh,… kết hợp với các khảo sát, đánh giá trực tiếp từ GV tiểu học môn Âm nhạc tại Việt Nam, từ đa dạng các vùng miền, hoàn cảnh dạy và học, nhóm tác giả đã tham gia cùng GV thực nghiệm phương pháp mới, từ đó thu nhận các đánh giá, đóng góp từ GV và HS để từ đó biên soạn SGK sao cho phù hợp nhất với hoàn cảnh, điều kiện học tập và văn hoá Việt Nam. 1.2.2. Khung ma trận năng lực - nội dung Để phát triển năng lực chung và năng lực đặc thù trong chương trình yêu cầu, nhóm tác giả đã xây dựng nội dung dựa trên ma trận năng lực – nội dung. Ma trận năng lực – nội dung được xây dựng dựa trên ba tham chiếu: – Năm thành tố âm nhạc cơ bản1: Nhịp điệu – Giai điệu – Biểu cảm – Cấu trúc – Hoà âm. – Ba năng lực được yêu cầu trong Chương trình giáo dục phổ thông: Cảm thụ và hiểu biết âm nhạc – Thể hiện âm nhạc – Ứng dụng và sáng tạo âm nhạc. – Các nội dung phân môn cụ thể theo từng bậc lớp: + Lớp 1, 2, 3: Hát – Nhạc cụ – Nghe nhạc – Đọc nhạc – Thường thức âm nhạc. + Lớp 4, 5: Hát – Nhạc cụ – Nghe nhạc – Đọc nhạc – Thường thức âm nhạc – Lí thuyết âm nhạc. 1Có rất nhiều cách phân loại các thành tố âm nhạc (music elements) như: – Bảy thành tố (Giai điệu, nhịp điệu, cấu trúc, hòa âm, âm sắc, tốc độ, sắc thái). – Mười thành tố (Tốc độ, sắc thái, tiết nhịp, nhịp điệu, cao độ, giai điệu, hoà âm, âm sắc, hình thức, biểu cảm). – Thậm chí có cách phân loại thành 12 thành tố. Nhóm tác giả lựa chọn cách phân loại theo năm thành tố như trên với lí do: Ở bậc Tiểu học, HS mới làm quen với những yếu tố cơ bản nhất của âm nhạc. 9 Việc xây dựng ma trận theo ba tham chiếu như trên cho phép: – Theo dõi quá trình phát triển năng lực âm nhạc của HS qua từng lớp. – Kiểm soát khối lượng kiến thức được đưa vào từng lớp. – Đảm bảo tính hợp lí trong việc phân bổ kiến thức kĩ năng cho từng lớp, từ lớp 1 – 5. – Cho phép thiết kế các hoạt động tiếp cận kiến thức mới một cách linh hoạt. Cho phép xây dựng tiêu chí đánh giá kết quả giáo dục phù hợp với năng lực riêng của từng HS. Ma trận năng lực – nội dung này là “khung xương sống” đóng vai trò quyết định trong việc phân bổ kiến thức và được thiết kế một cách chặt chẽ, logic và khoa học, với độ khó tăng dần, phù hợp với sự phát triển năng lực của HS. 1.2.3. Nội dung chất liệu – Từ quan điểm Âm nhạc ở quanh ta, sáng tạo là vô giới hạn, các tác giả đặc biệt chú trọng đến việc khai thác chất liệu âm nhạc gần gũi trong cuộc sống, và tạo cơ hội để các em HS có thể tự do sáng tạo âm nhạc theo năng lực của bản thân. – Các hoạt động và chất liệu nội dung được sắp xếp và bố trí dựa trên hai tiêu chí. Một là, lấy HS làm trung tâm, từ đó lan toả ra các mối quan hệ khác. Đó là với bản thân, với gia đình, nhà trường, đất nước, thế giới, môi trường thiên nhiên. Hai là, hình thức tổ chức hoạt động học tập: Động (vận động cơ thể, trò chơi âm nhạc, hát, chơi nhạc cụ), Tĩnh (quan sát, nghe, vẽ, kể chuyện...). Việc tổ chức đan xen các hoạt động như trên, giúp HS tiếp cận âm nhạc bằng nhiều phương thức; tăng sự hứng thú cho HS; phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi của HS Tiểu học. – Cuốn SGK Âm nhạc lớp 1 kể về hành trình của đoàn tàu đặc biệt gồm 5 toa, tượng trưng cho 5 phân môn (Hát, Nghe nhạc, Đọc nhạc, Nhạc cụ và Thường thức âm nhạc) sẽ đưa các em HS khám phá thế giới âm nhạc. Nội dung các chủ đề là tình yêu quê hương đất nước, các mảng màu văn hóa dân tộc, hòa bình, hữu nghị, môi trường thiên nhiên, gia đình, mái trường,... và được đoàn tàu âm nhạc chuyền tải xuyên suốt cuốn sách. – Cấu trúc bài học được thể hiện qua các bước: Khởi hành, Hành trình và Về ga. + Trong bước Khởi hành, các em được khởi động – tạo cảm xúc, khám phá và tiếp cận kiến thức mới. + Trong bước Hành trình, các em tự kiến tạo tri thức mới và luyện tập để hình thành các kĩ năng. 10 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 + Trong bước Về ga, các em vận dụng, sáng tạo, tổng kết những kiến thức, kĩ năng âm nhạc đã học, làm phong phú thêm tâm hồn của mình. – Ngoài việc phát triển các năng lực âm nhạc cho HS, cuối mỗi chủ đề có nội dung giáo dục phẩm chất: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ… – Các hình thức và phương pháp dạy học tích cực được đa dạng hóa, hỗ trợ tối đa bằng nguồn tư liệu được số hóa từ website: http://sachthietbigiaoduc.vn 1.2.4. Về hệ thống biểu đạt kí hiệu âm nhạc Nhằm giúp HS làm quen với hệ thống kí hiệu và lí thuyết âm nhạc, nhóm tác giả đã tham khảo phương pháp biểu đạt từ một số Chương trình và SGK Âm nhạc trên thế giới như Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ. Nhóm tác giả đã tích hợp kiến thức của các môn Mĩ thuật, Vật lí (7 sắc cầu vồng), Toán học (hình khối và tỉ lệ) cho việc giải thích, hướng dẫn dạy học lí thuyết và kí hiệu âm nhạc một cách đơn giản nhất. Các mẫu tiết tấu, mẫu đọc nhạc ngắn trong sách được viết theo hệ thống biểu đạt kí hiệu trên sẽ làm cho quá trình dạy – học các kí hiệu âm nhạc trở nên gần gũi với cuộc sống của các em. Hệ thống biểu đạt cao độ Tên gọi Nốt Đô Nốt Rê Nốt Mi Nốt Pha Nốt Son Nốt La Nốt Si Cao độ tương ứng Màu sắc biểu đạt Đỏ Cam Vàng Lục Lam Chàm Tím Hệ thống biểu đạt trường độ Tên gọi Hai nốt móc đơn Nốt đen Dấu lặng đen Nốt trắng Kí hiệu Hình biểu đạt 11 2. CẤU TRÚC SÁCH VÀ CẤU TRÚC BÀI HỌC MÔN ÂM NHẠC LỚP 1 2.1. Cấu trúc SGK Âm nhạc lớp 1 2.1.1. Phân chia theo chủ đề Bám sát các mục tiêu, yêu cầu cần đạt về năng lực, phẩm chất được quy định trong Chương trình, nhóm tác giả xây dựng SGK Âm nhạc lớp 1 thành 8 chủ đề gần gũi, đa dạng, có liên kết thông qua hình ảnh xuyên suốt của đoàn tàu âm nhạc. Các chủ đề được chia đều cho 2 học kì, tương ứng với 4 chủ đề ở mỗi học kì, cùng với phần Ôn tập Học kì I và Ôn tập cuối năm. Sự phân chia này cho phép GV chủ động trong việc lên giáo án với thời lượng và nội dung kiến thức phù hợp nhất với đối tượng HS của mình. Ví dụ: GV có thể chia các chủ đề ra làm 4 tiết, phân bổ thời lượng đều thành 8 chủ đề * 4 tiết/chủ đề = 32 tiết, 3 tiết còn lại phục vụ Ôn tập – kiểm tra – đánh giá. HỌC KÌ I HỌC KÌ II Chào bình minh Giai điệu rừng xanh Việt Nam của em Bài ca đi học Lễ hội muông thú Khúc hát gia đình Sắc màu dân gian Thế giới hoà ca Ôn tập Học kì I Ôn tập Học kì II 12 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 2.1.2. Mỗi chủ đề sẽ có các nội dung phân môn khác nhau, được biểu thị bằng các toa tàu với màu sắc tương ứng: Các hoạt động học tập trong từng phân môn, thuộc từng chủ đề, được chuyển hoá từ khung ma trận năng lực - nội dung, bám sát với các mục tiêu của Chương trình giáo dục Âm nhạc. Các nội dung hoạt động chi tiết được biên soạn trên chất liệu đã được tuyển chọn, là những bài hát, bản nhạc, câu chuyện, mẫu âm đảm bảo tính gần gũi, phù hợp với trình độ và tâm lí HS lớp 1, phủ đủ toàn bộ các yêu cầu cần đạt của Chương trình. Ví dụ: Sự chuyển hoá từ các yêu cầu cần đạt trong Chương trình Yêu cầu cần đạt của Chương trình Chủ đề Phân môn Mục tiêu hoạt động Hát: Bài hát tuổi HS – bước đầu biết hát với hình thức tốp ca Chào bình minh Hát – Hát được bài hát Thật là hay theo hình thức tập thể (tốp ca). Nghe nhạc: Bước đầu biết cảm nhận về đặc trưng của âm thanh trong cuộc sống, cảm nhận âm thanh cao – thấp. Nghe nhạc – Vận động cơ thể phù hợp với nhịp điệu khi nghe bản nhạc Buổi sáng của Ét-vát Gờ-rích. –Kể tên được một số âm thanh trong cuộc sống. – Cảm nhận được âm thanh cao – thấp Câu chuyện âm nhạc: Một số câu chuyện phù hợp với độ tuổi, nêu được tên nhân vật yêu thích. Thường thức âm nhạc –Kể được câu chuyện âm nhạc Tiếng hót của hoạ mi. – Nêu được tên các nhân vật yêu thích trong câu chuyện Tiếng hót của họa mi. 13 Ví dụ: Ma trận năng lực - nội dung STT Chủ đề Hát Nghe nhạc Thường thức âm nhạc Bài học phẩm chất Năng lực chung 1 Chào bình minh Thật là hay Morning Mood Kể chuyện âm nhạc Yêu nước Hãy lắng nghe âm thanh xung quanh, em sẽ tìm thấy âm nhạc ở khắp mọi nơi. Thẩm mĩ, ngôn ngữ Hát được bài hát Thật là hay theo hình thức tập thể (tốp ca) – Vận động cơ thể phù hợp với nhịp điệu khi nghe bản nhạc Buổi sáng của Ét-vát Gờ-rích. – Kể tên được một số âm thanh trong cuộc sống. – Cảm nhận được âm thanh cao – thấp –Kể câu chuyện âm nhạc Tiếng hót của họa mi. – Nêu được tên các nhân vật yêu thích. 2.2. Cấu trúc bài học 2.2.1. Đặc điểm của cấu trúc bài học: Mỗi chủ đề bao gồm nhiều phân môn, cho phép giáo viên linh hoạt lựa chọn tự xây dựng các bài học. Nhóm tác giả đã tham khảo và nghiên cứu các phương pháp giảng dạy âm nhạc và phương pháp giảng dạy chung của các nhà sư phạm nổi tiếng như Orff-Schulwerk, Kodaly, Dalcroze, David Kolb, Howard Gardner... để đưa ra cấu trúc bài học gồm bốn bước: CẤU TRÚC BÀI HỌC (Theo Thông tư số 33/2017) CẤU TRÚC BÀI HỌC (Thể hiện trong sách) Mở đầu HS nghe, quan sát, cảm thụ để dẫn nhập nội dung chủ đề. Kiến thức mới Luyện tập HS hoạt động (trải nghiệm, sáng tạo...) luyện tập, để hình thành, củng cố kiến thức và phát triển năng lực âm nhạc theo các phân môn: Nghe nhạc, Hát, Đọc nhạc, Nhạc cụ, Thường thức âm nhạc. Vận dụng HS vận dụng, sáng tạo các kiến thức, kĩ năng đã học vào tình huống/ hoàn cảnh mới. Tổng kết, đánh giá hoạt động học tập. – Khởi hành (Mở đầu): Bước này là bước khởi động, tạo cảm xúc, khơi gợi các kinh nghiệm, tri thức âm nhạc có sẵn của HS, thông qua các hoạt động có tính trải nghiệm như: vận động, trò chơi, kể chuyện, nghe nhạc, xem video, quan sát hình ảnh... liên quan đến mục tiêu bài học hướng tới tiếp cận kiến thức mới. 14 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 – Hành trình (Kiến thức mới & Luyện tập): + Kiến thức mới: Bước này là bước kiến tạo tri thức mới bằng cách tổ chức các hoạt động học tập để HS tự kiến tạo, hình thành kiến thức thông qua các hoạt động như: liên hệ, so sánh, quan sát, gợi mở, thảo luận... + Luyện tập: Trong bước này HS được luyện tập các kĩ năng cần hình thành như: hát, đọc nhạc, chơi nhạc cụ... (cá nhân, theo nhóm). – Về ga (Vận dụng): Trong bước này, HS vận dụng kiến thức, kĩ năng đã được hình thành và luyện tập để thực hiện những nhiệm vụ mới, tình huống mới, phát triển, sáng tạo các ý tưởng mới. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo được phát triển tốt nhất trong bước này. Cấu trúc bài học này lấy HS làm trung tâm, thể hiện qua việc tôn trọng kinh nghiệm và kiến thức có sẵn của HS. Các tác giả tập trung vào việc tạo dựng một môi trường để HS có thể tự kiến tạo kiến thức mới, từ đó phát triển năng lực của bản thân. Cấu trúc bài học này đã được thực nghiệm trên thực tế bởi thành viên của nhóm tác giả tại một số trường tiểu học và cho kết quả khả quan với sự hứng thú của GV và HS. Cách thức tổ chức dạy học tập trung vào việc tổ chức hoạt động. HS không thụ động tiếp nhận kiến thức mà tự kiến tạo kiến thức thông qua việc tham gia vào các hoạt động. HS được hoạt động, trải nghiệm từng bước hình thành kiến thức, kĩ năng mới. Sự đa dạng trong việc tổ chức các hoạt động âm nhạc đảm bảo sự công bằng và dân chủ trong giáo dục. Mỗi HS tham gia lớp học đều tìm được hoạt động phù hợp với đặc điểm học tập của bản thân. Trong SGV, nhóm tác giả đưa ra một số hướng dẫn, gợi ý về phương pháp tổ chức dạy học âm nhạc cho GV. Đây là những phương pháp, cách thức tổ chức mà nhóm tác giả đã tham khảo một số nước tiên tiến trên thế giới. Tuy nhiên, các tác giả khuyến khích sự sáng tạo của GV để GV có thể tổ chức hoạt động phù hợp nhất với đặc điểm của từng đối tượng HS. Các gợi ý về việc xây dựng giáo án có thể được tìm thấy từ website: http://sachthietbigiaoduc.vn/ 2.2.2. Chủ đề đặc trưng Chủ đề 6: Bài ca đi học nằm ở Học kì II của SGK Âm nhạc lớp 1, được mở đầu bằng một trang đôi với hình ảnh hai bạn nhỏ đang tới trường với niềm hân hoan, vui vẻ. Âm nhạc được hình tượng hoá bằng hình ảnh chú chim đang cất cao tiếng hót, cùng các hình ảnh thể hiện trí tưởng tượng sinh động – nhân cách hoá của bút chì, thước và sách. 15 – Chủ đề này được xây dựng dựa trên khung ma trận năng lực - nội dung như sau: STT Chủ đề Hát Nhạc cụ Đọc nhạc Bài học phẩm chất Năng lực chung 6 Bài ca đi học Bài ca đi học Học tem-bơ-rin – Học Pha – Son, nốt trắng – Đồng hồ tích tắc Nhân ái Mỗi ngày đến lớp là một ngày vui. Hãy yêu thương mái trường, thầy cô và bạn bè em nhé! – Thẩm mĩ – Tự chủ tự học – Giao tiếp và hợp tác Hát được bài hát Bài ca đi học với giọng hát tự nhiên, tư thế phù hợp – Chơi được tem-bơ-rin đúng tư thế và đúng cách. – Sử dụng tem-bơ-rin để đệm cho bài hát Bài ca đi học – Đọc được đúng tên nốt Pha, Son thông qua bài Đồng hồ tích tắc. – Vận động cơ thể được theo nốt trắng thông qua trò chơi Đồng hồ quả lắc. Nội dung yêu cầu cần đạt được thể hiện trong SGV, cho phép GV nắm được một cách bao quát toàn bộ các kiến thức, mục tiêu về phẩm chất, năng lực chung, năng lực đặc thù. – Các bước theo cấu trúc bài học Khởi hành: (Trang 50, 51) Có thể thấy ở phần Khởi hành, hình đoàn tàu có 3 toa, với 3 màu tím – xanh da trời – xanh lá cây, tượng trưng cho 3 phân môn: Hát, Nhạc cụ và Đọc nhạc. Các màu sắc này cũng được thể hiện trong khung ma trận năng lực – nội dung trong SGV, giúp cho GV và HS dễ dàng điều hướng, di chuyển trong khuôn khổ SGV, giữa SGK và SGV, thuận lợi cho việc soạn bài, dạy học trên lớp. Để khởi động – tạo cảm xúc, một hoạt động có tính trải nghiệm được thiết kế là hoạt động nghe nhạc và cảm nhận âm nhạc. Ở đây chất liệu nghe chính là bài hát mà HS sẽ được học ở phân môn Hát, nhưng tại thời điểm này, HS được tiếp cận với kiến thức mới này một cách tự nhiên, trực quan thông qua việc lắng nghe. 16 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Để khơi gợi các kinh nghiệm có sẵn của HS, một hoạt động mang tính trải nghiệm khác được thiết kế là quan sát hình ảnh và câu hỏi gợi mở liên quan đến mục tiêu bài học: Trên đường đi học, em nhìn thấy những gì? Câu hỏi này sẽ giúp các em suy nghĩ, bàn luận, so sánh và tưởng tượng, khởi động để tiếp cận chủ đề của bài hát các em sắp học là Bài ca đi học, với nội dung về con đường đến trường. Hành trình: (trang 52) Có thể thấy một lần nữa, hình ảnh của đoàn tàu với 3 toa với màu sắc đặc trưng và cách sắp xếp theo thứ tự xuất hiện của các phân môn, tạo ra tính thống nhất và hỗ trợ GV điều hướng, di chuyển giữa các phần, giữa SGV và SGK. Hành trình được chia theo các phân môn, được thể hiện bằng từng toa tàu tách rời. Mỗi một phân môn sẽ có các hoạt động học tập phù hợp với bước Kiến thức mới và Luyện tập. Ví dụ : Phân môn hát – Kiến thức mới: Bài hát được in rõ ràng với lời ca và nốt nhạc, cùng với các yêu cầu hoạt động mang tính gợi mở. Câu hỏi “Con đường đến trường trong bài hát có giống đường đến trường của em không?” giúp HS liên hệ, so sánh, quan sát, thảo luận để từ đó hiểu được lời ca, tự kiến tạo, hình thành kiến thức mới về bài hát Bài ca đi học. – Luyện tập: Hai câu lệnh thể hiện mục tiêu của bài bám sát với yêu cầu cần đạt của Chương trình là: Hát với giọng hát tự nhiên, tư thế phù hợp, đồng thời thể hiện việc luyện tập hát nhiều lần với nhiều trọng tâm khác nhau: Hát và vận động cơ thể, Hát với biểu cảm vui tươi… Tuỳ vào điều kiện thời gian và trình độ của HS, GV có thể cho HS luyện tập hát theo nhiều cách khác nhau để HS luyện tập hát để giữ cho không khí luôn phấn khởi, hăng hái, không đơn thuần là chỉ hát đi hát lại từng câu nhạc. 17 Về ga: (trang 56, 57) Trong bước này, HS vận dụng kiến thức, kĩ năng đã được hình thành: Hát được bài hát Bài ca đi học và sử dụng được nhạc cụ gõ quốc tế tem-bơ-rin, và kiến thức đọc nhạc theo mẫu tiết tấu đơn giản, từ đó luyện tập để thực hiện nhiệm vụ mới: sử dụng tem-bơ-rin để gõ đệm cho bài hát Bài ca đi học. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo được phát triển tốt nhất trong bước này, khi các em HS phải vận dụng kiến thức về bài hát, về nhạc cụ và về mẫu tiết tấu để thực hiện thành công bài tập này. Trò chơi Trốn – tìm cùng các nốt nhạc giúp HS ôn tập kiến thức đã học: nốt Đô, nốt Mi và kiến thức mới được học: nốt trắng - thông qua hoạt động trò chơi thú vị, sinh động. Sự thống nhất và gắn kết với chủ đề: Các hoạt động học tập, trò chơi, chất liệu,… đều được lựa chọn để gắn kết với chủ đề Bài ca đi học. – Có thể thấy rõ nhất ở chất liệu bài hát cũng chính là tên của chủ đề. – Trò chơi Nhịp điệu lớp học sử dụng chất liệu từ các dụng cụ học tập: phấn trắng, bút chì, bảng, thước để giúp HS đọc mẫu tiết tấu. 18 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 – Trò chơi Đồng hồ tích tắc sử dụng chất liệu thời gian, một khái niệm mà HS cần làm quen ở môi trường lớp 1: đi học đúng giờ, thể hiện ở câu hỏi: – Chất liệu thời gian này được sử dụng cho phân môn Đọc nhạc, thể hiện ở bài Đồng hồ tích tắc. – Điều này cũng hướng tới xây dựng năng lực chung là tự chủ - tự học, thể hiện ở việc quản lí thời gian cá nhân. – Trò chơi Trốn - tìm là trò chơi quen thuộc của các HS tại trường học, được sử dụng cho phần ôn tập. Bài học phẩm chất cũng hướng tới chủ đề mái trường, khuyến khích các em yêu thương mái trường, thầy cô, các bạn và trân trọng từng ngày đến lớp: Nhân ái 3. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC/ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG 3.1. Những yêu cầu cơ bản về phương pháp dạy học môn Âm nhạc lớp 1 Chương trình môn Âm nhạc thực hiện phương pháp dạy và học theo xu hướng giáo dục hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong học tập và phát triển tiềm năng hoạt động âm nhạc. GV chủ động xây dựng môi trường học tập thân thiện để HS có cơ hội giao tiếp, hợp tác, trải nghiệm, tìm tòi kiến thức và phát huy tiềm năng âm nhạc; linh hoạt kết hợp nhóm phương pháp dạy học dùng lời với nhóm phương pháp tổ chức hoạt động; tăng cường cho HS trải nghiệm và khám phá nghệ thuật âm nhạc thông qua học trong lớp, xem biểu diễn ca nhạc, tham quan di sản văn hoá, giao lưu với các nghệ sĩ, nhạc sĩ, nghệ nhân; dành thời gian thích hợp cho những HS có năng khiếu âm nhạc thực hiện vai trò hạt nhân và phát triển năng lực âm nhạc cá nhân. 19 Quá trình phát triển năng lực âm nhạc là quá trình rèn luyện các kĩ năng thực hành, luyện tập, biểu diễn,... một cách thường xuyên và lâu dài. Vì vậy, trong mỗi tiết học, GV cần linh hoạt xác định mục tiêu với một số yêu cầu cụ thể, phù hợp với nội dung và thời lượng dạy học để tập trung hướng dẫn HS thực hành, luyện tập. Chương trình môn Âm nhạc góp phần giúp HS hình thành và phát triển những năng lực chung được quy định trong Chương trình tổng thể: – Năng lực tự chủ và tự học: GV hướng dẫn HS luyện tập, tìm hiểu các tác phẩm âm nhạc với nhiều hình thức và thể loại khác nhau; tạo điều kiện để HS được trải nghiệm những hoạt động âm nhạc phong phú; có những định hướng cụ thể giúp HS biết suy ngẫm về bản thân, tự nhận thức và phát huy ưu điểm, sở trường, khắc phục hạn chế, điều chỉnh hành vi trong học tập và sinh hoạt. Nhờ đó, HS phát triển được vốn sống; có khả năng nhận biết cảm xúc, tình cảm, sở thích, cá tính và năng lực của bản thân; biết tự chủ để có hành vi phù hợp, có sự tự tin, tinh thần lạc quan trong học tập và đời sống, không ngừng học hỏi để tự hoàn thiện. – Năng lực giao tiếp và hợp tác: GV tổ chức các hoạt động âm nhạc tập thể, tạo điều kiện cho HS được trải nghiệm trong môi trường giao tiếp rộng rãi và có tính hợp tác cao; chú trọng phát triển cảm xúc thẩm mĩ cho HS. Nhờ đó, HS biết quan tâm đến suy nghĩ, tình cảm, thái độ của người khác; biết sống hoà hợp với bạn bè và cộng đồng. – Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: GV khuyến khích HS tích cực, chủ động, sáng tạo trong hoạt động học tập; thường xuyên tổ chức những hoạt động sáng tạo âm nhạc từ dễ đến khó, giúp HS biết đề xuất ý tưởng, tạo ra sản phẩm mới, không suy nghĩ theo lối mòn. Căn cứ vào nội dung dạy học, yêu cầu cần đạt và điều kiện thực tế, GV vận dụng linh hoạt các hoạt động dạy học âm nhạc đặc thù (nghe, đọc, tái hiện, phản ứng, trình diễn, phân tích, đánh giá, ứng dụng, sáng tạo) cho phù hợp và hiệu quả; sử dụng những nhạc cụ có cao độ chuẩn để giúp HS phát triển kĩ năng nghe và hát đúng nhạc; hướng dẫn HS hoà tấu hoặc đệm cho bài hát, bản nhạc bằng cách kết hợp giữa các loại nhạc cụ hoặc sử dụng các động tác tay, chân (vỗ tay, giậm chân, búng ngón tay,...). Việc phát triển năng lực đặc thù trong môn Âm nhạc ở Tiểu học cần tập trung phát triển cảm xúc thẩm mĩ và tình yêu âm nhạc; lựa chọn các hoạt động học tập phù hợp với sở thích và nhận thức của HS: nghe nhạc, vận động, chơi các trò chơi, kể chuyện,...; thiết kế các hoạt động trải nghiệm và khám phá âm nhạc tích hợp trong các nội dung học tập. HS cần được tiếp cận âm thanh trước khi học kí hiệu âm nhạc, tiếp cận lí thuyết thông qua trải nghiệm thực hành. Lí thuyết âm nhạc không học tách biệt mà được tích hợp trong các nội dung hát, nhạc cụ, đọc nhạc. 20 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 3.2. Hướng dẫn và gợi ý phương pháp, hình thức tổ chức dạy học/ tổ chức hoạt động trong môn Âm nhạc lớp 1 Dạy học Âm nhạc ở Tiểu học phụ thuộc vào đặc điểm tâm sinh lí của HS Tiểu học. Đó là: Thính giác khá tốt, tay chân mềm mại thuận lợi cho làm các động tác múa, luôn có nhu cầu ca hát nên rất dễ tổ chức các hoạt động học hát... Tuy nhiên, sự hứng thú, năng lực tiếp thu và hoạt động âm nhạc của các em trong cùng một lớp không hoàn toàn giống nhau. Do đó, GV cần xác định đúng đắn bằng biện pháp nào để mỗi em HS có thể đạt được yêu cầu chương trình quy định. Phương pháp dạy học âm nhạc cần tuân thủ tính chất đặc trưng của âm nhạc. Đó là tính truyền cảm trực tiếp, tính trừu tượng, gắn với sự liên tưởng của từng cá nhân, tính thời gian... Do đó, định hướng chung cho hoạt động dạy học cần hấp dẫn, tăng cường rèn luyện kĩ năng âm nhạc cho tập thể, nhóm hoặc cá nhân ở nhiều môi trường khác nhau (trong lớp, trong trường...), tăng cường trực quan, thị phạm để các em dễ tiếp thu. Dạy học âm nhạc cho HS Tiểu học có thể sử dụng một số phương pháp chung sau đây: – Phương pháp dùng lời: GV giới thiệu tên bài hát, tên tác giả, nói ngắn gọn về nội dung bài hát. – Phương pháp trình bày tác phẩm: GV trình bày bài hát một cách trọn vẹn, có cảm xúc thể hiện đúng tính chất bài hát qua đó thu hút sự quan tâm, hứng thú của HS. – Trực quan thính giác: Sử dụng âm thanh tác động vào tai nghe, khơi gợi cảm xúc, tình cảm... của người nghe. Phương pháp này có thể vận dụng vào tất cả các nội dung dạy học âm nhạc (dạy hát, dạy tập đọc nhạc, dạy âm nhạc thường thức...); GV cũng có thể sử dụng tranh ảnh kết hợp minh họa thêm cho phần giới thiệu bài hát. – Phương pháp làm mẫu: GV hát mẫu từng câu ngắn (hoặc đàn giai điệu) sau đó HS hát theo. – Thực hành - luyện tập: Phương pháp này đặc biệt quan trọng trong hoàn thiện kĩ năng âm nhạc. HS được yêu cầu lặp lại các các thao tác để hình thành kĩ năng theo trình tự: làm mẫu, thực hành, luyện tập. GV quan sát, hướng dẫn, để HS tự điều chỉnh cho đến khi các em làm đúng... – Kết hợp hát với vận động hoặc hát kết hợp với trò chơi. Ngoài các phương pháp chung nêu trên, dạy học Âm nhạc Tiểu học còn có các phương pháp gắn với các phân môn như: 21 Dạy hát: Có nhiều cách để dạy hát như: + Nghe bài hát và vẽ, viết, trò chuyện, thảo luận về bài hát. + Nhắc lại: HS lặp lại đoạn nhạc như GV hát mẫu, từng câu một. + Đối đáp: GV hát một câu, HS hát một câu. + Chia nhóm: Chia lớp thành ba nhóm để hát 2 câu đầu – 2 câu cuối bài. + Kết hợp với các động tác để giúp HS thuộc lời. + Hát kết hợp với sắc thái biểu cảm: to, nhỏ, vui, buồn, nhanh, chậm để khai thác trí tưởng tượng của HS. + Hát kết hợp với hoạt động tạo âm thanh như vỗ tay, kết hợp nhạc cụ,… Điểm chung của các phương pháp này là làm sao để HS thẩm thấu giai điệu và lời ca trước tiên bằng cách lắng nghe trọn vẹn bài hát, sau đó sử dụng các hoạt động, trò chơi mang tính khích lệ, để dù HS lặp đi lặp lại hoạt động nghe – hát mà vẫn giữ được hứng khởi. GV có thể sử dụng rất nhiều trò chơi và hoạt động vào cùng một giờ dạy hát, khác với cách truyền thống là dạy hát chỉ bằng cách lặp lại phần hát mẫu của GV. Dạy tập đọc nhạc: Trong bộ sách này, phương pháp được sử dụng để dạy tập đọc nhạc là thông qua hệ thống biểu đạt màu sắc và vị trí cao/thấp của chúng, được thể hiện trên trang sách cùng với tên gọi của nốt. Ví dụ: Phương pháp này giúp HS làm quen với cao độ (tương ứng với độ cao) và tên nốt (tương ứng với màu sắc) và đọc được các mẫu âm đơn giản thông qua các trò chơi, các hoạt động lặp đi lặp lại, được thẩm thấu một cách tự nhiên, khác với cách truyền thống là học thuộc vị trí và tên nốt trên khuông nhạc. Các tiết tấu đơn giản được đưa vào trong các ô hình tương ứng để HS dễ nhận biết đơn vị 1 nốt đen = 1 hình vuông. Ví dụ: 22 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Phần kiến thức này được đan xem với cao độ, và các hoạt động trò chơi với nhạc cụ, giúp các em thực hành trực quan và tự kiến tạo kiến thức về trường độ của nốt một cách tự nhiên, khác với cách học thuộc và so sánh, suy luận (nốt trắng bằng 2 nốt đen) như cách dạy truyền thống. Dạy nghe nhạc, thường thức âm nhạc Rất nhiều các phương pháp giảng dạy tiên tiến được đưa vào chi tiết trong sách GV, kết hợp với phần tương tác âm thanh - hình ảnh trong SBT, nhằm cung cấp các gợi ý và lựa chọn cho GV thực hiện bài dạy phù hợp nhất với đối tượng HS, điều kiện dạy và học của mình. Các phương pháp tiêu biểu gồm: + Nghe nhạc và vận động tự do. + Nghe nhạc và vẽ tự do, nhằm mục đích phát triển trí tưởng tượng. + Kể chuyện theo hình vẽ. + Nghe nhạc của bài hát (không lời) để nhận biết giai điệu, thuộc giai điệu. + Nghe nhạc và thực hiện hoạt cảnh. 4. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN ÂM NHẠC LỚP 1 4.1. Kiểm tra, đánh giá năng lực, phẩm chất GV đánh giá phẩm chất và năng lực dựa vào những yêu cầu cần đạt; kết hợp đánh giá định tính với đánh giá định lượng; chú trọng đánh giá chẩn đoán kết hợp với đánh giá quá trình học tập, luyện tập, biểu diễn, sáng tạo âm nhạc để thấy được sự tiến bộ của HS về ý thức, về năng lực âm nhạc. 4.2. Một số gợi ý về hình thức và phương pháp kiểm tra, đánh giá năng lực trong môn Âm nhạc lớp 1 – Đánh giá chẩn đoán: Hình thức đánh giá này được sử dụng vào đầu giai đoạn dạy học, nhằm giúp GV thu thập những thông tin về kiến thức và kĩ năng âm nhạc của từng HS, cũng như những điểm mạnh, những nhu cầu của HS, từ đó xây dựng kế hoạch và phương pháp giáo dục thích hợp. – Đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì. Đánh giá thường xuyên (đánh giá quá trình): bao gồm đánh giá chính thức thông qua các hoạt động thực hành, luyện tập, biểu diễn hoặc sáng tạo âm nhạc, dùng bài kiểm tra giấy kết hợp âm thanh, câu hỏi trắc nghiệm khách quan hoặc báo cáo,...; và đánh giá không chính thức như: tìm hiểu hồ sơ học tập, quan sát trên lớp, đối thoại, HS tự đánh giá hoặc đánh giá đồng đẳng,... nhằm thu thập những thông tin về quá trình hình thành, phát triển năng lực âm nhạc của từng HS. 23 Phần Về ga của mỗi chủ đề bao gồm các câu hỏi, các hoạt động được biên soạn để HS vận dụng các năng lực, kiến thức đã học trong các nội dung phân môn. GV có thể dựa vào các hoạt động này để đánh giá sự tiếp thu của các em cũng như quá trình phát triển, hình thành năng lực. Ví dụ 1 (trang 57 SGK): trò chơi tìm và nêu tên các nốt nhạc đang trốn: Câu trả lời của các em HS trong trò chơi này sẽ cho GV thấy được thông tin về quá trình học tên nốt, ở đây là nốt Son. Ví dụ 2 (trang 21 SGK): Cách HS trả lời câu hỏi số 2: Chỉ vào hình phù hợp khi nghe bài Quốc ca Việt Nam sẽ giúp GV đánh giá được mức độ cảm nhận của HS về tính chất trang nghiêm khi nghe Quốc ca Việt Nam. Ví dụ 3 (trang 49 SGK): Cách HS trả lời câu hỏi này sẽ cho giúp GV đánh giá được xem HS đã đạt được một mục tiêu trong phân môn Nghe nhạc là nêu được tên của bản nhạc. Ví dụ 4 (trang 48 SGK): GV có thể đánh giá dựa trên quan sát trên lớp, khi HS thực hiện bài tập này về các năng lực như: chơi được trống nhỏ, thể hiện được mẫu tiết tấu, gõ đệm được cho bài hát, thuộc lời bài hát vv… 24 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 – Đánh giá định kì (đánh giá tổng kết): Sử dụng ở cuối học kì, cuối năm học, cuối cấp học nhằm phối hợp với đánh giá thường xuyên cung cấp thông tin để phân loại HS và điều chỉnh nội dung, phương pháp giáo dục. Ví dụ 1 (trang 41 SGK): Trong bài tập này của phần Ôn tập Học kì I, HS sẽ được nhìn lại các bức tranh từ hai câu chuyện âm nhạc mà các em đã được làm quen. Thông qua kết quả của HS khi thực hiện bài tập này, GV có thể đánh giá về năng lực trong phân môn Thường thức âm nhạc: Kể lại câu chuyện Tiếng hót của hoạ mi theo tranh. GV cũng có thể đánh giá cách mà các HS trao đổi, kể lại cho nhau nghe, kết hợp với các đánh giá đồng đẳng của các em để đưa ra đánh giá về năng lực của HS. 25 Ví dụ 2 (trang 76 SGK): Bài tập trong phần ôn tập cuối năm này sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho GV về mức độ phát triển của năng lực đọc nhạc, về độ to - nhỏ, về khả năng nhớ tên và thứ tự các nốt Đô - Son. Đặc biệt trong SGK lớp 1, phần ôn tập cuối năm còn có một hoạt cảnh được biên soạn dựa vào các chất liệu của cả 8 chủ đề trong suốt năm học. Vừa là cơ hội để HS biểu diễn và luyện tập, ôn lại toàn bộ kiến thức của năm học, làm quen với thể loại hoạt cảnh/nhạc kịch, vừa là cách để GV có thể quan sát, đánh giá, thu thập thông tin về kiến thức, năng lực của HS một cách toàn diện, từ đầu tới cuối năm học. Ví dụ: (trang 78, 79 SGK) ÔN TẬP CUỐI NĂM Hoạt cảnh: Đoàn tàu âm nhạc Trình diễn hoạt cảnh theo hướng dẫn. Người dẫn chuyện: Một buổi sáng, hoạ mi cất tiếng hót thật là hay. Các bạn nhỏ lắng nghe đầy thích thú. Hát và vận động theo nhịp điệu bài Thật là hay. Người dẫn chuyện: Hoạ mi cùng các bạn nhỏ lên chuyến tàu khám phá âm nhạc. HOẠ MI: “Đầu tiên, chúng ta cùng khám phá âm nhạc của đất nước Việt Nam nhé!” Hát và dùng thanh phách để gõ đệm cho bài hát Quê hương tươi đẹp. HỌC SINH: “Quê hương của em thật tươi đẹp biết bao!” HOẠ MI: “Đúng vậy, giờ hoạ mi sẽ kể cho em nghe về quê hương hoạ mi nhé, đó là nơi sinh sống của rất nhiều muông thú.“ Hát bài hát Nhịp điệu rừng xanh. Sắm vai các con vật và vận động theo nhịp điệu của trích đoạn Lễ hội muông thú. HỌC SINH: “Thích quá, mỗi loài muông thú đều có những ngôn ngữ khác nhau, hát những giai điệu khác nhau!” HOẠ MI: “Đúng vậy, và mỗi miền quê trên đất nước Việt Nam cũng có những làn điệu khác nhau. Chúng ta cùng khám phá nhé!” Hát và vận động cơ thể theo nhịp điệu bài Inh lả ơi. 79 78 – Đánh giá định tính và đánh giá định lượng. + Đánh giá định tính: Kết quả học tập được mô tả bằng lời nhận xét hoặc biểu thị bằng các chữ cái. HS sử dụng hình thức này để tự đánh giá sau khi kết thúc mỗi nội dung, mỗi chủ đề; GV sử dụng để đánh giá chẩn đoán và đánh giá thường xuyên không chính thức. Đánh giá định tính được sử dụng chủ yếu ở cấp Tiểu học. 26 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 + Đánh giá định lượng: Kết quả học tập được biểu thị bằng điểm số. Đánh giá định lượng được sử dụng chủ yếu ở cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông, bảo đảm quan điểm phân hoá dần ở các lớp học trên. 5. HƯỚNG DẪN KHAI THÁC, SỬ DỤNG NGUỒN TÀI NGUYÊN SÁCH VÀ CÁC HỌC LIỆU ĐIỆN TỬ CỦA NXBGDVN 5.1. Cam kết hỗ trợ giáo viên, cán bộ quản lí trong việc sử dụng nguồn tài nguyên sách và học liệu điện tử Các GV, cán bộ quản lí sẽ được hỗ trợ tối đa trong việc khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên sách và các học liệu điện tử của NXBGDVN tại website: http://sachthietbigiaoduc.vn/ + Hỗ trợ kĩ thuật + Giải đáp kĩ thuật + Hỗ trợ chuyên môn + Giải đáp chuyên môn Ngoài ra, các GV, cán bộ quản lí cũng có thể trực tiếp kết nối với tác giả thông qua email, facebook, zalo, trên website. Mọi ý kiến đóng góp của GV và các cán bộ quản lí sẽ được nhóm tác giả tiếp nhận, tìm hiểu, thảo luận và tìm cách tháo gỡ, chỉnh sửa và hỗ trợ tối đa. 5.2. Cách thức khai thác và hướng dẫn sử dụng nguồn tài nguyên trong dạy học môn Âm nhạc – Portal và nguồn tài nguyên, học liệu điện tử có thể được tìm thấy tại website của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, địa chỉ: http://sachthietbigiaoduc.vn/ – Hướng dẫn sử dụng nguồn tài nguyên trong các hoạt động dạy học: Môn Âm nhạc được biên soạn với nhiều chất liệu âm thanh phong phú, được lưu trữ trực tuyến trên portal, có thể được tải về máy hoặc nghe trực tiếp. 27 Ví dụ: Chủ đề 1 có tệp âm thanh Thật là hay với các phiên bản khác nhau để phục vụ cho phân môn Hát. + Ở phân môn Hát, GV có thể tải về phần melody, phần nhạc có lời và cả phần nhạc không lời. Điều này cho phép GV sử dụng tệp nhạc hợp lí cho từng hoạt động. Ví dụ, có thể cho các em nghe nhạc có lời để làm quen, sau đó sử dụng nhạc melody để dạy hát, và cuối cùng dùng tệp nhạc không lời để các em HS có thể thể hiện được bài hát đó trong việc biểu diễn hay tập luyện. + Ở phân môn Thường thức âm nhạc: Câu chuyện Tiếng hót của hoạ mi ở chủ đề 1 - Chào bình minh gồm 4 bức tranh. GV có thể chiếu lên bảng để tăng tính tương tác, của HS khi các em kể chuyện. Các bức tranh này cũng có thể được in ra, sử dụng kết hợp với bài tập sắp xếp lại thứ tự của 4 bức tranh. Chủ đề 1. Chào bình minh - 1.2. Hành trình - Thường thức âm nhạc Hai-bạn-bị-lạc trong rừng Hai-bạn-nhảy múaHai-bạn-tìm đường-raHai-bạn-vào rừng-chơi 28 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 6. KHAI THÁC THIẾT BỊ VÀ HỌC LIỆU TRONG DẠY HỌC MÔN ÂM NHẠC LỚP 1 6.1. Giới thiệu và hướng dẫn sử dụng các học liệu phục vụ cho việc dạy – học môn Âm nhạc lớp 1 Các học liệu phục vụ cho việc dạy – học môn âm nhạc có thể được tìm thấy tại website: http://sachthietbigiaoduc.vn/ và bao gồm tranh, các tệp hình, tệp âm thanh. GV có thể tải về, in ra hoặc trình chiếu cho HS tại lớp trong điều kiện cho phép. Ví dụ: Ôn tập cuối năm: GV có thể giúp HS vào vai nhân vật hoạ mi bằng cách cung cấp mũ giấy nhân vật. Các học liệu này đã được chuẩn bị sẵn, GV chỉ cần in ra, cắt theo đường kẻ và dán theo hướng dẫn là có thể có ngay học liệu phù hợp, nhanh chóng và đẹp mắt, tiết kiệm thời gian cho GV mà vẫn đảm bảo tính sinh động, trực quan cho tiết học. Hướng dẫn: HOẠ MI Bước 1: In hình a, b, c trên giấy A4 Bước 2: Dán a, b, c cho vừa cỡ đầu trẻ 6.2. Giới thiệu và hướng dẫn sử dụng thiết bị dạy học môn Âm nhạc lớp 1 6.2.1. Thiết bị cho giáo viên – Nhạc cụ: Đàn phím, kèn phím melodion hay có thể là các loại nhạc cụ khác như đàn guitar, sáo dọc hoặc các nhạc cụ gõ đơn giản như thanh phách, trống nhỏ... 29 GV có thể sử dụng đàn phím để chơi các mẫu âm, các giai điệu bài hát. Điều này sẽ giúp GV chủ động hơn trong các tương tác cần tới cao độ, hoặc liên quan tới thuộc tính cao độ của âm thanh, ví dụ như việc giúp HS phân biệt âm thanh cao – thấp, hoặc thuộc tính trường độ hoặc giúp HS phân biệt âm thanh dài – ngắn. Ví dụ: Ôn tập học kì 1 Ngoài ra, việc dùng nhạc cụ đệm hát cho HS cho phép điều chỉnh tốc độ hát phù hợp với HS, nhất là ở giai đoạn đầu của việc học bài hát mới. Các nhạc cụ gõ đơn giản như thanh phách, trống nhỏ có thể được sử dụng để thể hiện các mẫu tiết tấu, cũng như việc giữ cho phách được đều đặn, đệm cho các HS hát và tăng sự sinh động cho giờ học. Ví dụ: Làm mẫu và hướng dẫn HS hát kết hợp gõ đệm cho bài Inh lả ơi. – Tệp âm thanh (hoặc đĩa tiếng, đĩa hình) các bài hát trong chương trình và các bài sử dụng để nghe nhạc. – Thiết bị phát nhạc. SGK, VTH Âm nhạc lớp 1 được biên soạn với rất nhiều tư liệu âm thanh. Để đảm bảo sự ổn định cho buổi học, các tư liệu âm thanh này nên được tải về máy của GV, sẵn sàng và không bị ảnh hưởng bởi tốc độ đường truyền internet. 30 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Việc sử dụng máy phát nhạc cũng là một vấn đề cần đặc biệt lưu tâm. Máy phát nhạc cần có khả năng phát nhạc đủ lớn, có khả năng vận chuyển để GV có thể di chuyển trong những điều kiện không có phòng đặc thù dành cho âm nhạc. Một lưu ý khác là không bật nhạc/âm thanh quá to. Độ lớn của âm thanh có thể ảnh hưởng tới sức khoẻ thể chất (thính giác), tinh thần và khả năng tập trung của trẻ. Tai của HS lớp 1 có thể bị ảnh hưởng vĩnh viễn nếu phải nghe nhạc lớn hơn 80 dB trong một thời gian dài. Âm thanh ở mức 100 dB sẽ phá huỷ các tế bào trong màng nhĩ ngay sau 1 phút. Sự phá huỷ này là vĩnh viễn và không thể chữa lành, nên càng cần được GV chú ý đặc biệt. Hình ảnh của thính giác khoẻ mạnh Hình ảnh của thính giác bị ảnh hưởng – Tranh ảnh, hình vẽ,... dùng để minh họa phục vụ cho bài học. Các tư liệu này có thể được tìm thấy tại website: http://sachthietbigiaoduc.vn/, GV có thể tải về, in ra hoặc trình chiếu cho HS tại lớp trong điều kiện cho phép. Chú ý: Kích cỡ của hình có thể cần điều chỉnh phụ thuộc vào tình hình cụ thể của lớp. Kích cỡ trình chiếu, vị trí trình chiếu/in ấn cần đảm bảo để các HS đều có thể nhìn thấy, đảm bảo thẩm mĩ. 6.2.2. Dụng cụ cho học sinh Cấp tiểu học Nhạc cụ tiết tấu (HS tất cả các trường) Trống nhỏ, song loan, thanh phách, tem-bơ-rin, trai-en-gô, nhạc cụ tiết tấu phổ biến ở địa phương, nhạc cụ gõ tự làm,... Nhạc cụ giai điệu (HS những trường có đủ điều kiện) Kèn phím, recorder, nhạc cụ giai điệu phổ biến ở địa phương,... – Một số nhạc cụ gõ dành cho HS sử dụng như: thanh phách, trống nhỏ, tem-bơ-rin, trai-en-gô... 31 GV chú ý chọn lựa các nhạc cụ có âm thanh trong trẻo, đều tiếng. Nhạc cụ cần an toàn, không có các góc sắc nhọn. Ngoài việc hướng dẫn HS sử dụng nhạc cụ, GV cũng cần hướng dẫn GV cách tôn trọng, bảo vệ, bảo quản nhạc cụ phù hợp, cũng như hướng dẫn HS các tư thế chơi, tư thế chờ, tư thế chuẩn bị sẵn sàng, tránh trường hợp HS cứ cầm nhạc cụ là chơi vì chưa được dạy cách cầm chờ - cầm trong tư thế chuẩn bị. – Trong điều kiện khó khăn, GV và HS cũng có thể tự tạo ra những nhạc cụ gõ bằng các vật liệu dễ kiếm như thanh phách tre, vỏ lon bia, chai nhựa chứa các viên sỏi... tạo ra âm sắc khác nhau để HS gõ đệm khi hát các bài hát. 7. MỘT SỐ LƯU Ý LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC THEO THÔNG TƯ SỐ 3866/BGDĐT-GDTH Kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày theo: Thông tư số 3866/BGDĐT-GDTH cho thấy HS sẽ học 2 buổi/ngày, mỗi ngày không quá 7 tiết, mỗi tiết 35 phút. Tối thiểu là 9 buổi/tuần với 32 tiết/tuần. Kế hoạch dạy học môn Âm nhạc cần đảm bảo nội dung giảng dạy, đảm bảo thời lượng tiết học là 35 tiết, trong đó 32 tiết thực học, 3 tiết dành cho kiểm tra – đánh giá. – 8 chủ đề có thể được chia đều thành 4 tiết/1 chủ đề, mỗi tiết có thể bao gồm 1 phân môn. Không nhất thiết phải trình bày phần tiến trình dạy học theo 5 bước lên lớp truyền thống (ổn định lớp, kiểm tra bài cũ, dạy bài mới, củng cố, dặn dò) mà thay bằng xây dựng các hoạt động học tập để phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, phát triển tư duy sáng tạo, năng lực tự học của HS. Việc kiểm tra bài cũng có thể đan xen trong cả tiết học chứ không nhất thiết tiến hành từ đầu tiết học. – Kế hoạch dạy học cần được xây dựng theo hướng mở, linh hoạt, phân bổ thời lượng cho các nội dung dạy học trên cơ sở thực hiện đầy đủ nội dung, thời lượng theo quy định của chương trình. Hát: 35% Nhạc cụ: 20% Nghe nhạc, Đọc nhạc, Thường thức âm nhạc: 35% – Kế hoạch dạy học cần được xây dựng phù hợp với đặc điểm, đối tượng HS, điều kiện nhà trường và địa phương, phân bổ hợp lí về thời điểm học trong ngày học và tuần học phù hợp với tâm sinh lí HS lớp 1. – Kế hoạch dạy học âm nhạc tối thiểu tuần 1 tiết 35 phút. Đối với các trường thực hiện 2 buổi/ngày, GV có thể xây dựng các hoạt động mở rộng, nâng cao từ VTH trong buổi thứ 2 (nếu có). – Sau giờ học chính thức trong ngày GV có thể xây dựng các hoạt động trên hình thức câu lạc bộ, thực hiện trên cơ sở thống nhất, tự nguyện của HS, phụ huynh, đảm bảo an toàn, hiệu quả. Một số hình thức câu lạc bộ như: câu lạc bộ hoà tấu nhạc cụ, dàn hợp xướng vv… 32 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 PHẦN II GỢI Ý, HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ DẠNG BÀI 1. HƯỚNG DẪN DẠY HỌC DẠNG BÀI PHÂN MÔN NGHE NHẠC 1.1. Vài điểm cần chú ý trong phương pháp dạy học dạng bài phân môn Nghe nhạc – Với đặc điểm tâm sinh lí ở lứa tuổi lớp 1, rất khó để HS có thể nghe nhạc tập trung mà không có sự hỗ trợ của các hoạt động hỗ trợ. Cần tránh phương pháp nhồi nhét, bắt HS ngồi yên một chỗ. Một số hoạt động mà GV có thể sử dụng như: + Nghe nhạc và vẽ tự do, nhằm mục đích phát triển trí tưởng tượng. + Nghe nhạc và vận động tự do. + Kể chuyện theo hình vẽ. + Nghe nhạc của bài hát (không lời) để nhận biết giai điệu, thuộc giai điệu. + Nghe nhạc và thực hiện hoạt cảnh. + vv… Các câu hỏi cần khơi gợi trí tưởng tượng, không bó hẹp vào việc tìm câu trả lời đúng. Ví dụ: một bản nhạc tả con voi có thể trong trí tưởng tượng tuyệt vời của HS lại là một con chuột béo phì. Thậm chí, HS có thể sẽ tưởng tượng ra những âm thanh mà ta không nghe thấy như tiếng ánh nắng, tiếng ngọn núi, tiếng bông hoa, tiếng đám mây… Xin đừng vội chê trách các em. Trên thực tế, tai của con người chỉ có thể nghe được những âm thanh trong tần số nhất định, vì thế rất có thể những âm thanh này tồn tại, chỉ là chúng ta không (chưa) thể nghe được mà thôi. Hãy khuyến khích các em tưởng tượng ra các hình ảnh và âm thanh khác nhau để làm tâm hồn các em phong phú và giàu có hơn. 33 1.2. Ví dụ về một số dạng hoạt động dạy học Chủ đề: Chào bình minh A. Hoạt động: Vẽ giai điệu Mục tiêu: Cảm nhận tính chất cao - thấp của âm thanh. Nhiệm vụ của GV: GV tổ chức hoạt động để giúp HS cảm nhận tính chất cao - thấp của âm thanh. Cách thức tổ chức: – GV chơi giai điệu mở đầu của bản nhạc Buổi sáng. – GV chơi phần giai điệu Buổi sáng (Nếu có thể, GV có thể chơi đàn phím trọn vẹn phần mở đầu để HS cảm nhận được bản nhạc) { Piano6 Buổi sáng Buổi sáng Edvard Grieg Edvard Grieg Edvard Grieg { Piano & { Piano 8&œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ™ 68&œ œ œ œ œ œ œ 68&œ 6?˙˙ œ ™™ œ œ œ œ œ ˙˙ œ ™™ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ ™™ œ œ œœ œ ™™ œ œ ˙˙ œ ™™ œ œ ™ ˙ œ ™ œ ˙ œ ™ œ œ œ œ ™ œ ™ ˙ œ ™ œ 6?8 œ œ ˙™ œ œ œ ˙™ œ œ œ™ œ™ œ œ˙™ ™ ˙˙™™ ˙˙™™ œœ™™ ™ œœ™™ ˙˙™™ 8 ˙™ ˙™ œ™ œ ˙™ 6 68? ˙˙™™ ˙˙™™ œœ™™ œœ™™ ˙˙™™ œ œ 8 œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ™ GV hướng dẫn HS đi bút theo sự thay đổi cao thấp của âm thanh B. Hoạt động: Vận động cơ thể theo âm thanh cao – thấp. Mục tiêu: Cảm nhận và vận động thể hiện tính chất cao – thấp của âm thanh. Nhiệm vụ của GV: GV tổ chức hoạt động để giúp HS cảm nhận và vận động thể hiện tính chất cao – thấp của âm thanh. Cách thức tổ chức: – GV chơi nhạc bằng đàn phím. – Âm thanh cao: HS giơ tay. – Âm thanh thấp: HS hạ tay. 34 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 – Âm thanh rất cao: HS kiễng, nhẩy. – Âm thanh rất thấp: HS cúi người. Âm thanh cao Âm thanh thấp 2. HƯỚNG DẪN DẠY HỌC DẠNG BÀI PHÂN MÔN HÁT 2.1. Vài điểm cần chú ý trong phương pháp dạy học dạng bài phân môn Hát – Các bài hát trong sách âm nhạc lớp 1 đã được lựa chọn để âm vực, tính chất và ca từ phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của HS. Các hoạt động, câu hỏi cần mang tính gợi mở, giúp HS hiểu lời mình hát, cảm nhận được sắc thái tình cảm của bài hát. Từ đó, các HS mới có thể hát với cảm xúc thật, và nhớ lời hát, làm chủ bài hát. Cần tránh việc hát vẹt, hát mà không hiểu mình đang hát gì, bắt chước cảm xúc và cách thể hiện của người khác. – Ngoài phương pháp truyền thống là dạy hát theo từng câu, có nhiều cách khác để dạy hát như: + Nghe bài hát và vẽ, viết, trò chuyện, thảo luận về bài hát. + Nhắc lại: HS lặp lại đoạn nhạc như GV hát mẫu, từng câu một. + Đối đáp: GV hát một câu, HS hát một câu. + Chia nhóm: Chia lớp thành ba nhóm để hát 2 câu đầu - 2 câu cuối bài. + Kết hợp với các động tác để giúp HS thuộc lời. + Hát kết hợp với sắc thái biểu cảm: to, nhỏ, vui, buồn, nhanh, chậm để khai thác trí tưởng tượng của HS. + Hát kết hợp với hoạt động tạo âm thanh như vỗ tay, kết hợp nhạc cụ… + ...vv Điểm chung của các phương pháp này là làm sao để HS thẩm thấu giai điệu và lời ca trước tiên bằng cách lắng nghe trọn vẹn bài hát, sau đó sử dụng các hoạt động, trò chơi mang tính khích lệ, để dù HS lặp đi lặp lại hoạt động nghe - hát mà vẫn giữ được hứng khởi. GV có thể sử dụng rất nhiều trò chơi và hoạt động vào cùng một giờ dạy hát, khác với cách truyền thống là dạy hát chỉ bằng cách lặp lại phần hát mẫu của GV. 35 Hát là cách để HS thể hiện cảm xúc cá nhân. Vì vậy, việc GV trân trọng và công nhận các cảm xúc cá nhân này ra sao sẽ ảnh hưởng tới cách HS suy nghĩ, đánh giá về cảm xúc cá nhân. Không có bài hát nào có thể khiến cho tất cả HS thích thú, hay phù hợp với tất cả HS, vì vậy việc sử dụng ngôn ngữ mang tính động viên, khuyến khích thay vì chỉ trích, phê bình là rất quan trọng. 2.2. Ví dụ về một số dạng hoạt động dạy học A. Hoạt động: Học hát Mục tiêu: – Hát được bài Inh lả ơi với biểu cảm tươi vui. – Hát kết hợp vận động cơ thể theo giai điệu của bài hát. – Nêu được tính chất của bài Inh lả ơi. Nhiệm vụ của GV: Tổ chức cho HS học hát bài Inh lả ơi. Cách thức tổ chức: Bước 1: GV hướng dẫn HS khởi động giọng – GV yêu cầu HS đứng ở tư thế thả lỏng, hai tay buông tự nhiên, người hơi cúi về phía trước. GV đọc các âm a, ê, ô, u, i một cách to, thoải mái. HS bắt chước đọc theo. – Sau đó GV mời từng HS tự tạo ra âm thanh mà mình thích một cách thoải mái nhất. Cả lớp lắng nghe và bắt chước theo bạn. Bước 2: GV hướng dẫn HS học hát thông qua trò chơi Tiếng vọng. Chú ý: GV yêu cầu HS tưởng tượng như đang đứng trước một ngọn núi, khi nói to - nhỏ thì sẽ có âm thanh tương ứng vọng lại. – GV hát từng câu giai điệu bài Inh lả ơi bằng các âm thanh vừa được tạo ra ở phần khởi động giọng. HS lặp lại. Ví dụ: Ê ê ê ê ê ê – GV khuyến khích HS đưa ra âm thanh HS thích để cả lớp hát theo giai điệu bài Inh lả ơi. – Sau đó, GV hát từng câu của bài Inh lả ơi (có thể kết hợp đệm đàn). HS nghe và hát lặp lại. Chú ý: Khi dạy hát, GV nên thay đổi sắc thái – biểu cảm để thu hút và tạo sự hứng khởi cho HS. 36 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Ví dụ: GV hát to, hát nhỏ, hát ngắt, hát liền tiếng, hát chậm, hát nhanh. HS lặp lại theo hướng dẫn của GV. – Khi HS hát chưa đúng GV cần sửa cho HS. Bước 3: GV hướng dẫn HS hát kết hợp vận động nhịp nhàng một vài động tác đơn giản trong điệu xòe của dân tộc Thái. – GV sáng tạo một vài động tác vận động dựa trên chất liệu xòe Thái và mời HS cùng hát kết hợp với vận động. Hình 1 Hình 2 Hình 3 Hình 4 Inh lả ơi: Chân bước lên nhún kết hợp đưa tay lên Xao noọng ơi: Chân bước lùi, nhún và kết hợp hạ tay xuống Khắp núi rừng: Đứng tại chỗ đưa hai tay sang ngang (Hình 3) và đưa tay từ trái sang phải đồng thời hất tay lên cao (Hình 4); Tây Bắc sáng ngời (ngược lại) Mùa xuân đến ngàn hoa hé cười (Hình 3, Hình 4) Inh lả ơi, xao noọng ơi (Hình 1, Hình 2) – GV cùng HS làm một vài lần cho đến khi thuần thục. Chú ý: GV có thể sưu tầm một số video về điệu xòe Thái và mở lên để HS tham khảo. B. Hoạt động vận dụng: Hát kết hợp gõ đệm cho bài Inh lả ơi. Mục tiêu: Gõ/vỗ đệm cho bài Inh lả ơi. Nhiệm vụ của GV: Hướng dẫn HS gõ đệm cho bài Inh lả ơi theo mẫu tiết tấu Cách thức tổ chức: Bước 1: GV hướng dẫn HS sử dụng thanh phách để gõ đệm cho bài Inh lả ơi theo mẫu tiết tấu 3+1. Chú ý: GV sửa cho HS khi chơi chưa đúng nhịp, phách. Bước 2: Khi HS gõ đúng, GV chia lớp thành bốn nhóm. Mời từng nhóm gõ đệm cho bài Inh lả ơi theo mẫu tiết tấu 3+1. 37 Bước 3: GV nhận xét phần chơi của các nhóm. Inh lả ơi (Dân ca Thái) 3. HƯỚNG DẪN DẠY HỌC DẠNG BÀI PHÂN MÔN NHẠC CỤ 3.1. Vài điểm cần chú ý trong phương pháp dạy học dạng bài phân môn Nhạc cụ Trong sách Âm nhạc lớp 1, nhạc cụ gõ Việt Nam và nước ngoài được lựa chọn đưa vào giảng dạy là thanh phách, trống nhỏ, tem-bơ-rin và trai-eng-gô. Đây là những nhạc cụ gõ thông dụng, dễ dàng sử dụng và dễ nhận biết về âm sắc. Trong giờ học nhạc cụ, GV nên sử dụng các hoạt động dạy học khác nhau để thông qua đó HS có thể tiếp cận những đặc điểm, cấu tạo, âm sắc và cách sử dụng các nhạc cụ, cũng như tạo sự hứng thú trong giờ học. Có nhiều hoạt động như: – Nghe GV giới thiệu về nhạc cụ. – Quan sát hình ảnh, nghe âm thanh và đoán nhạc cụ. – Cho HS luyện tập gõ những mẫu tiết tấu ngắn, đơn giản. – Vận động cơ thể theo mẫu tiết tấu của nhạc cụ. – Cho HS vận dụng những mẫu tiết tấu đã tập vào gõ đệm cho bài hát. – Chia lớp thành nhóm để kết hợp: nhóm chơi nhạc cụ – nhóm hát và vận động cơ thể phù hợp với bài hát… – Cho HS vừa gõ đệm vừa kết hợp vận động theo nhạc. – Có thể cho HS hoà tấu những mẫu tiết tấu đơn giản khi đã học được từ hai nhạc cụ trở lên… Các hoạt động này giúp HS vừa nắm vững kiến thức, vừa có kĩ năng luyện tập nhạc cụ thành thạo theo các mẫu tiết tấu cho trước. Từ đó nâng cao hơn nữa các em có thể tự sáng tạo ra các mẫu âm hình tiết tấu để đệm cho bài hát mà mình yêu thích. 38 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 3.2. Ví dụ về một số dạng hoạt động dạy học Chủ đề: Sắc màu dân gian A. Hoạt động: Quan sát hình ảnh, nghe âm thanh và đoán tên nhạc cụ Mục tiêu: Bước đầu làm quen với trống nhỏ. Nhiệm vụ của GV: GV tổ chức hoạt động để tạo hứng khởi cho giờ học và giúp HS làm quen với âm sắc, cấu tạo của trống nhỏ. Cách thức tổ chức: – GV cho HS chơi trò chơi: Nghe âm thanh đoán hình ảnh. – GV yêu cầu HS quan sát hình ảnh 2 nhạc cụ trong sách và nghe âm thanh của một trong hai nhạc cụ đó. Sau đó dánh dấu X vào hình nhạc cụ phù hợp với âm thanh vừa nghe. – GV cho HS xem nhạc cụ trống nhỏ. Giới thiệu về đặc điểm, cấu tạo cũng như cách sử dụng trống nhỏ. B. Hoạt động: Vận động cơ thể theo tiếng trống Mục tiêu: Cảm nhận được âm sắc của trống nhỏ và vận động cơ thể theo mẫu tiết tấu. Nhiệm vụ của GV: GV tổ chức hoạt động để giúp HS cảm nhận được âm sắc của trống nhỏ và vận động cơ thể theo mẫu tiết tấu. Cách thức tổ chức: – GV cho HS chơi trò chơi: Bước đều theo tiếng trống. – Tuỳ theo điều kiện cơ sở vật chất của trường học mà GV có thể tổ chức hoạt động này tại sân trường hoặc trong lớp học. Nếu tổ chức ở sân trường, có thể cho HS đứng thành vòng tròn để thực hiện trò chơi. Còn nếu tổ chức trong lớp thì GV hướng dẫn HS vận động tại chỗ. Bước 1: – GV hướng dẫn HS lắng nghe tiếng trống và bước hoặc chạy theo tốc độ của tiếng trống. + GV gõ trống theo nốt đen, HS bước. + GV gõ trống theo nốt đơn, HS chạy đều. Bước 2: GV hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi gợi mở. – GV đặt câu hỏi để HS chia sẻ về sự liên hệ giữa tiếng trống và vận động của cơ thể: + Tiếng trống như thế nào thì em bước? + Tiếng trống như thế nào thì em chạy đều? GV vẽ lên bảng hoặc trình chiếu hình ảnh dưới đây: Chạy đều Bước – GV cho HS so sánh, nhận xét hai hình ảnh trên thông qua câu hỏi gợi mở. 39 Qua đó, HS nhận biết được tiết tấu sẽ gõ nhanh hơn tiết tấu Câu hỏi gợi mở – Trong ô có mấy nốt nhạc? – Trong ô có mấy nốt nhạc? – Em hãy cho biết ô nào mình đọc nhanh hơn? Bước 3: GV hướng dẫn HS vận động cơ thể theo 2 mẫu tiết tấu trong SGK. GV vẽ hoặc trình chiếu 2 mẫu tiết tấu trong SGK lên để học sinh tự đọc và vận động. Mẫu 1: 24 Bước Bước Bước Bước Bước Bước Nghiêm! Mẫu 2: 24 Bước Bước Chạy đều Chạy đều Bước Bước Nghiêm! – Sau đó, GV gõ tiếng theo hai mẫu tiết tấu trên để HS đọc kết hợp vận động cơ thể. C. Hoạt động: Gõ đệm cho bài Inh lả ơi Mục tiêu: Sử dụng được thanh phách trống nhỏ đệm cho bài Inh lả ơi. Nhiệm vụ của GV: Hướng dẫn HS sử dụng thanh phách và trống nhỏ đệm cho bài Inh lả ơi. Cách thức tổ chức: Bước 1: GV hướng dẫn HS sử dụng thanh phách để gõ đệm cho bài Inh lả ơi theo tiết tấu. Bước 2: GV hướng dẫn HS luyện tập gõ trống nhỏ theo mẫu: Chú ý: GV nên chỉ tay theo từng tiết tấu để HS có sự tập trung và gõ đệm chính xác. – GV hướng dẫn HS sử dụng trống nhỏ gõ đệm cho bài Inh lả ơi theo mẫu tiết tấu vừa luyện tập. Bước 3: Khi HS đã làm đúng, GV chia lớp thành những nhóm nhỏ. Mời từng nhóm gõ đệm cho bài Inh lả ơi. GV nhận xét phần gõ đệm của từng nhóm. 40 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 4. HƯỚNG DẪN DẠY HỌC DẠNG BÀI PHÂN MÔN ĐỌC NHẠC 4.1. Vài điểm cần chú ý trong phương pháp dạy học dạng bài phân môn Đọc nhạc. Các bài Tập đọc nhạc trong SGK Âm nhạc lớp 1 tập trung giúp HS nhớ được tên, nhận biết và phân biệt được vị trí của 5 nốt nhạc Đô, Rê, Mi, Pha, Son trên khuông nhạc thông qua hệ thống biểu đạt cao độ bằng màu sắc; thể hiện được tính chất to – nhỏ, dài – ngắn của âm thanh khi đọc nhạc. – GV cần cung cấp những trải nghiệm cho HS thông qua tổ chức hoạt động dạy học đa dạng (Nghe, vận động, đọc lặp lại theo mẫu, trực quan, trò chơi âm nhạc…) để HS cảm nhận được âm thanh cao – thấp, dài – ngắn; Nhận biết và phân biệt được hệ thống biểu đạt màu sắc, vị trí của nốt trên khuông nhạc trước khi nhìn bản nhạc để đọc bài. Nếu làm tốt điều này, HS sẽ đọc nhạc bằng sự cảm nhận từ bên trong (inner hearing) tức là nhìn bản nhạc có thể tự đọc đúng cao độ, trường độ của bản nhạc chứ không phải đọc vẹt, đọc theo trí nhớ từ bài GV đọc mẫu theo cách dạy truyền thống. – GV có thể tổ chức nhiều dạng hoạt động để giúp HS hứng thú với phân môn Đọc nhạc: – Nghe và đọc nhạc theo ba bước: + Lặp lại nguyên dạng: GV đàn kết hợp đọc mẫu, HS nghe sau đó lặp lại. + Lặp lại sau khi được gợi ý: GV đàn kết hợp đọc gợi ý 1 – 2 nốt nhạc có trong mẫu, HS nghe, đoán tên các nốt còn lại trong mẫu và đọc toàn bộ các nốt trong mẫu. + Nghe cao độ và đọc: GV đàn mẫu giai điệu, HS nghe, đoán nốt và đọc mẫu. – Nghe mẫu và vận động cơ thể, vẽ lại mô hình mẫu được nghe, vẽ bằng màu sắc tương ứng thể hiện cao độ của các nốt nhạc trong mẫu. – Đọc mẫu kết hợp vận động cơ thể để thể hiện tính chất to – nhỏ, dài – ngắn của âm thanh và hướng đi của giai điệu: đi lên, đi xuống, đi sang ngang. – Đọc nhạc qua trò chơi đối đáp. – Ngẫu hứng các mẫu ngắn với 5 nốt nhạc Đô, Rê, Mi, Pha, Son. – … 4.2. Ví dụ về một số dạng hoạt động dạy học Chủ đề: Việt Nam của em A. Hoạt động: Nghe và đọc nhạc theo ba bước Mục tiêu: Bước đầu làm quen với tên của 3 nốt nhạc Đô, Rê, Mi. Nhiệm vụ của GV: GV tổ chức hoạt động để HS làm quen với tên của 3 nốt nhạc Đô, Rê, Mi. Cách thức tổ chức: – GV cho HS nghe và đọc nhạc theo 3 bước. GV yêu cầu HS lắng nghe và lặp lại các mẫu được tạo bởi 3 nốt nhạc Đô, Rê, Mi theo 3 bước: 41 + Bước 1: GV đàn kết hợp đọc tên nốt các mẫu sau: Đô Rê Mi; Mi Mi Mi; Mi Rê Đô; Đô Đô Đô; Đô Rê Đô; Đô Mi Đô. HS lặp lại. + Bước 2: GV đàn kết hợp đọc tên 1 trong các nốt ở mẫu trên. HS nghe, đoán tên 2 nốt còn lại và hát tên tất cả các nốt trong mẫu. + Bước 3: GV đàn các mẫu trên (không đọc tên nốt). HS nghe, đoán tên và hát tên tất cả các nốt trong mẫu. Lưu ý: GV chỉnh sửa hoặc làm lại 2-3 lần khi HS hát chưa đúng cao độ của các nốt trong mẫu. B. Hoạt động: Nghe và vận động cơ thể Mục tiêu: Nhận biết được màu sắc của 3 nốt nhạc Đô, Rê, Mi. Nhiệm vụ của GV: GV tổ chức hoạt động để giúp HS nhận biết được màu sắc tương ứng 3 nốt nhạc: Đỏ - Đô; Cam - Rê; Vàng - Mi. Cách thức tổ chức: – GV cho HS vận động để nhận biết màu sắc của 3 nốt nhạc Đô, Rê, Mi. Tuỳ theo điều kiện cơ sở vật chất của trường học mà GV có thể tổ chức hoạt động này tại phòng âm nhạc chuyên biệt, phòng đa năng hoặc trong lớp học. + Nếu tổ chức ở phòng âm nhạc chuyên biệt, phòng đa năng: Chuẩn bị: GV chuẩn bị những chiếc vòng hoặc các tờ giấy màu: đỏ, cam, vàng; trống và đàn phím. Bước 1: GV đặt vòng/giấy màu đỏ xuống sàn ở các vị trí khác nhau. GV gõ trống theo 3 tốc độ, HS lắng nghe và chuyển động tự do trong phòng học theo tiếng trống: Nhanh – HS chạy; Chậm – HS đi chậm; Đều đặn – HS bước đều. Khi HS đang đi lung tung, GV cho HS nghe cao độ của nốt Đô. HS đi thật nhanh về vị trí có đặt vòng/ giấy màu đỏ và chạm vào. GV lần lượt đặt thêm vòng/giấy màu cam để HS chạm khi nghe nốt Rê và vàng khi nghe nốt Mi. Bước 2: GV gõ trống để HS chuyển động, sau đó chơi cao độ 1 nốt bất kì trong 3 nốt: Đô hoặc Rê hoặc Mi. HS vận động và lắng nghe cao độ để về đúng vị trí vòng/giấy màu tương ứng với nốt nghe được. + Nếu tổ chức ở lớp học thông thường (có bàn ghế). Chuẩn bị: GV chuẩn bị các tờ giấy màu đỏ, cam, vàng số lượng đủ theo sĩ số HS có trong lớp. Bước 1: GV phát giấy màu đỏ cho những HS thích màu đỏ và chơi cao độ nốt Đô. Khi nghe cao độ nốt Đô các HS cầm giấy màu đỏ đứng lên và giơ cao giấy. Lần lượt phát giấy màu cam cho HS thích màu cam. Khi nghe cao độ nốt Rê, HS đứng lên giơ cao giấy cam. Tương tự với giấy màu vàng khi nghe nốt Mi. Bước 2: Khi HS đã nhớ cao độ tương ứng với giấy màu đang cầm thì GV chơi các nốt bất kì trong 3 nốt Đô, Rê, Mi. HS nghe và đứng lên giơ cao giấy màu tương ứng với nốt nhạc nghe được. 42 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 C. Hoạt động: Đọc theo mẫu Mục tiêu: HS đọc chính xác tên nốt và cao độ của nốt nhạc trên khuông theo biểu đạt màu sắc. Nhiệm vụ của GV: Hướng dẫn HS quan sát và đọc theo mẫu. Cách thức tổ chức: Bước 1: GV cho HS hát lời theo mẫu kết hợp vận động cơ thể: Đô Đô Rê Rê Mi Rê Đô Bước 2: GV cho HS quan sát mẫu và đọc tên nốt theo màu sắc. Bước 3: GV hướng dẫn HS luyện tập đọc theo mẫu với bài đọc nhạc. Đô Rê Mi Đô 5. HƯỚNG DẪN DẠY HỌC DẠNG BÀI PHÂN MÔN THƯỜNG THỨC ÂM NHẠC 5.1. Vài điểm cần chú ý trong phương pháp dạy học dạng bài phân môn Thường thức âm nhạc. Với phân môn Thường thức âm nhạc trong SGK Âm nhạc lớp 1, HS được khám phá thế giới âm nhạc thông qua hai câu chuyện âm nhạc và làm quen một nhạc cụ Việt Nam và một nhạc cụ trên thế giới. – Các câu chuyện âm nhạc được sáng tạo mới hoàn toàn có nội dung cốt truyện ngắn gọn, hấp dẫn; các tình tiết - nhân vật gần gũi phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi; thông điệp về vai trò của âm nhạc được lồng ghép vào khéo léo; hình ảnh minh họa sinh động. Những điều này sẽ khơi gợi hứng thú, đồng thời giúp HS dễ dàng tiếp cận và ghi nhớ được nội dung, ý nghĩa của câu chuyện. Đây là điểm khác biệt so với các câu chuyện âm nhạc trong chương trình cũ với nội dung đa số là kể về một nhà soạn nhạc, câu chuyện dài, không có minh họa. – Khi tổ chức hoạt động để dạy học về câu chuyện âm nhạc, GV cần khuyến khích HS chủ động chia sẻ cảm nhận; trao đổi, thảo luận để tìm hiểu về câu chuyện; sáng tạo ra các sản phẩm khác từ câu chuyện thông qua các câu hỏi gợi mở, các đề tài hoặc dự án… 43 GV có thể tổ chức các dạng hoạt động dưới đây cho phân môn Thường thức âm nhạc: Câu chuyện âm nhạc: + Nghe kể chuyện trên nền nhạc đệm. + Vận động cơ thể mô phỏng các nhân vật trong câu chuyện. + Trao đổi, thảo luận theo cá nhân hoặc nhóm. + Kể chuyện theo tranh minh họa. + Kể lại câu chuyện theo cách mà em thích. + Chuyển thể câu chuyện thành một hoạt cảnh. – Nội dung: Tìm hiểu nhạc cụ HS được làm quen với hai nhạc cụ, trong đó có một nhạc cụ của Việt Nam và một nhạc cụ của đất nước khác. Điểm khác biệt ở nội dung này là các nhạc cụ được giới thiệu gắn liền với đời sống con người và không gian văn hóa tại nơi nó được tạo ra. Vì vậy, GV cần tìm hiểu kĩ về nhạc cụ trong đời sống hàng ngày của con người tại nơi đó để kể cho HS nghe. Đồng thời để phù hợp với văn hóa vùng miền, GV có thể thay đổi nhạc cụ được giới thiệu bằng những nhạc cụ đặc trưng của địa phương. Điều này tạo ra tính mở trong giáo dục và khuyến khích GV phát huy được sự sáng tạo của bản thân trong giảng dạy. Ngoài ra, giúp HS hiểu và trân trọng hơn bản sắc văn hóa tại địa phương mình đang sống. – Các nhạc cụ Việt Nam và thế giới được giới thiệu bao gồm: Đàn t’rưng và ma-ra-cát/maracas. GV tổ chức các hoạt động âm nhạc để giúp HS gọi được tên, nhận biết về nhạc cụ được giới thiệu thông qua hình dáng, âm sắc và cách diễn tấu trong dàn nhạc. Một số hoạt động mà GV có thể tổ chức với phân môn Thường thức âm nhạc làm quen với một số nhạc cụ Việt Nam và trên thế giới: + Nghe tác phẩm âm nhạc do nhạc cụ diễn tấu. + Vận động cơ thể mô phỏng cách diễn tấu của nhạc cụ. + Quan sát tranh, xem clip, nghe âm sắc và chỉ ra nhạc cụ. + Thảo luận, trao đổi về nhạc cụ qua dự án. + Kể chuyện về nhạc cụ. 5.2. Ví dụ về một số dạng hoạt động dạy học Thường thức âm nhạc Chủ đề: Giai điệu rừng xanh. A. Hoạt động: Trò chơi âm nhạc Lặng Đen tinh nghịch Mục tiêu: Làm quen với nhân vật Lặng Đen. Nhiệm vụ của GV: GV tổ chức hoạt động để HS làm quen với nhân vật Lặng Đen qua trò chơi Lặng Đen tinh nghịch. 44 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Cách thức tổ chức: Bước 1: GV đặt 4 chiếc hộp nhỏ/cốc nhựa đã chuẩn bị từ trước lên trên bàn và làm mẫu như dưới đây: (Vỗ đùi) (Vỗ tay) (Vỗ tay) (Vỗ tay) Bước 2: GV phổ biến luật chơi và hướng dẫn HS chơi trò chơi Lặng Đen tinh nghịch. + Khi GV chỉ vào hộp/cốc lần lượt từ trái sang phải HS sẽ vỗ đều đặn theo thứ tự dưới đây: (Vỗ đùi) (Vỗ tay) (Vỗ tay) (Vỗ tay) + Khi GV giấu 1 chiếc cốc bất kì đi là khi Lặng Đen xuất hiện, HS sẽ không vỗ mà giấu tay ra sau lưng. Các phách khác còn cốc vẫn vỗ bình thường. Ví dụ: (Vỗ đùi) (giấu tay ra sau lưng) (Vỗ tay) (Vỗ tay) Bước 3: Khi HS chơi thuần thục, GV mời một vài HS lên thay GV chỉ và giấu cốc để các bạn còn lại chơi. Lưu ý: Ban đầu nên chơi ở tốc độ rất chậm. Khi HS quen hơn mới tăng tốc độ lên. Sau mỗi lần giấu cốc, GV nên đặt cốc trở lại đầy đủ để HS vỗ đều đặn một vài lần rồi mới giấu cốc ở vị trí tiếp theo. B. Hoạt động: Nghe câu chuyện Bản hòa tấu rừng xanh Mục tiêu: Nêu được tên các nhân vật yêu thích. Nhiệm vụ của GV: GV tổ chức hoạt động để HS nêu được tên các nhân vật yêu thích trong câu chuyện Bản hòa tấu rừng xanh. Cách thức tổ chức: Bước 1: GV yêu cầu HS lắng nghe câu chuyện trong khi quan sát tranh minh họa trong SGK âm nhạc lớp 1 trang 46 – 47. Bước 2: GV kể cho HS nghe câu chuyện Bản hòa tấu rừng xanh trên nền bản nhạc. Bước 3: Kết thúc câu chuyện, GV đặt câu hỏi gợi mở để HS tìm hiểu về câu chuyện Bản hòa tấu rừng xanh. Câu hỏi gợi mở: 1. Kể tên các nhân vật trong câu chuyện em vừa được nghe. 2. Em thích nhân vật nào nhất? Tại sao? 45 PHẦN III CÁC NỘI DUNG KHÁC 1. HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO VIÊN MÔN ÂM NHẠC LỚP 1 1.1. Kết cấu sách giáo viên môn Âm nhạc lớp 1 Cuốn Âm nhạc lớp 1 – SGV được biên soạn để hỗ trợ các nhà trường và GV trong việc tổ chức hoạt động dạy học môn Âm nhạc cho HS lớp 1, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục cũng như giúp GV thực hiện tốt Chương trình môn Âm nhạc. Cuốn sách gồm có hai phần: Phần 1. Những vấn đề chung về môn Âm nhạc lớp 1 trong Chương trình giáo dục phổ thông mới, giúp GV, các nhà quản lí hiểu rõ hơn về môn Âm nhạc lớp 1 trong Chương trình giáo dục phổ thông mới về mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học... con đường hình thành và phát triển năng lực cũng như cách đánh giá kết quả hoạt động. Trong phần này, các tác giả cũng giới thiệu cách kết cấu các bài học trong cuốn SGK Âm nhạc lớp 1, cũng như cấu trúc, cách thức dạy của từng bài học đó. Phần 2. Hướng dẫn tổ chức hoạt động dạy học môn Âm nhạc lớp 1. SGK Âm nhạc lớp 1 được thiết kế thành 8 chủ đề, trong mỗi chủ đề là các phân môn. Trong phần này, các tác giả làm rõ hơn mục tiêu của từng chủ đề, từng phân môn với các nhiệm vụ dành cho HS và gợi ý cách tổ chức hoạt động dạy học cho GV có thể thực hiện trong và ngoài lớp, để hướng dẫn HS thực hiện các nhiệm vụ đó. Trong từng bài học, các tác giả gợi ý GV tìm cơ hội để HS được tăng cường hoạt động trải nghiệm, thực hành, vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế, qua đó củng cố nhận thức và rèn luyện kĩ năng hướng đến các phẩm chất và năng lực cần hình thành. Sau mỗi bài học, các tác giả cũng gợi ý GV tăng cường hoạt động rèn luyện cho HS thông qua nhiều hình thức hoạt động đa dạng, phong phú ở trường cũng như ở nhà. Các tác giả cũng xin lưu ý rằng, nội dung của Phần 2, chỉ mang tính chất gợi ý, tham khảo. Các thầy, cô giáo hoàn toàn có thể có sáng tạo, tổ chức hoạt động dạy học theo cách riêng của mình, miễn là đạt được những mục tiêu do Chương trình giáo dục đưa ra. 46 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Cấu trúc SGV gồm các cấu phần sau: Hướng dẫn sử dụng sách Lời nói đầu Mục lục KHÁI QUÁT CHUNG VỀ MÔN ÂM NHẠC LỚP 1 Định hướng Chương trình môn Âm nhạc lớp 1 – Mục tiêu môn Âm nhạc lớp 1 – Nội dung môn Âm nhạc lớp 1 – Phương pháp giáo dục lớp 1 – Phương tiện dạy học lớp 1 – Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Âm nhạc lớp 1 CẤU TRÚC SÁCH GIÁO KHOA, BÀI HỌC MÔN ÂM NHẠC LỚP 1 – Cấu trúc SGK Âm nhạc lớp 1 – Cấu trúc các chủ đề trong SGK Âm nhạc lớp 1 – Phân bố thời lượng thực hiện môn Âm nhạc lớp 1 – Phân tích cấu trúc bài học và hướng dẫn tổ chức dạy học 1.2. Sử dụng sách giáo viên hiệu quả SGV được biên soạn với các cấu phần sau đây: I. MỤC TIÊU II. CHUẨN BỊ 1. Giáo viên: 2. Học sinh: III. GỢI Ý TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG Khởi hành Hoạt động 1: – Mục tiêu – Nhiệm vụ của GV – Cách thức tổ chức 47 Hành trình Hoạt động 2: – Mục tiêu – Nhiệm vụ của GV – Cách thức tổ chức Tổng kết Hoạt động 3: – Mục tiêu – Nhiệm vụ của GV – Cách thức tổ chức Tổng kết Phiếu đánh giá GV bám sát các mục tiêu, được đưa ra ở đầu mỗi phân môn của từng chủ đề trong SGV, đây chính là yêu cầu cần đạt và là trọng tâm của các hoạt động. Phần chuẩn bị của GV và HS cần được đảm bảo đầy đủ cho tiết học. GV có thể dặn dò HS về tiết học sau cũng như dựa vào danh sách những tệp âm thanh, hình ảnh cần chuẩn bị để có thể sẵn sàng cho tiết học. Các gợi ý hoạt động là các ý tưởng với ý đồ sư phạm của nhóm tác giả. Các GV tham khảo và sử dụng hợp lí với đối tượng HS, điều kiện dạy và học đặc thù. 2. GIỚI THIỆU VÀ HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH BỔ TRỢ, SÁCH THAM KHẢO 2.1. Cấu trúc sách bổ trợ, sách tham khảo Môn Âm nhạc lớp 1 được xây dựng 3 trong 1, với SGK, VTH và SGV. VTH được thiết kế với trình tự của từng chủ đề, với những hoạt động tương tác giữa âm thanh và chữ, giúp HS hoạt hoá và tiết học trở nên sinh động. 2.2. Phân tích, hướng dẫn sử dụng sách bài tập hỗ trợ trong dạy học Các bài tập trong VTH gồm hai cấu phần: + Bài tập bổ trợ cho các hoạt động trong SGK: Các bài tập này có thể được sử dụng song song với SGK ở trên lớp, tăng tính tương tác, làm sinh động quá trình học. HS có thể viết, vẽ vào VTH, tạo hứng thú khi học. SGV sẽ có các gợi ý, hướng dẫn cho GV trong việc sử dụng VTH hợp lí, hiệu quả. + Bài tập mở rộng, nâng cao: Các bài tập này mở rộng, phát triển các ý tưởng, hoạt động học tập trong SGK, tạo không gian để HS tiếp tục luyện tập hoặc ứng dụng những gì đã học vào nhiều tình huống đa dạng. Có một số bài tập nâng cao, giúp GV phát hiện HS có khả năng đặc biệt hoặc giúp HS có cơ hội thử sức với những bài tập phù hợp với sự quan tâm, ý thích cá nhân. 48 Tài liệu tập huấn tổ chức thực hiện dạy học theo sách giáo khoa mới môn Âm nhạc lớp 1 Chịu trách nhiệm xuất bản: Chủ tịch Hội đồng Thành viên NGUYỄN ĐỨC THÁI Tổng Giám đốc HOÀNG LÊ BÁCH Chịu trách nhiệm nội dung: Tổng biên tập PHAN XUÂN THÀNH Tổ chức và chịu trách nhiệm bản thảo: Phó Tổng biên tập ĐINH GIA LÊ Giám đốc Công ty Cổ phần Phát hành Sách Giáo dục HÀ SỸ TUYỂN Biên tập nội dung và sửa bản in: PHẠM THỊ MAI Trình bày bìa: PHẠM HOÀI THANH Thiết kế sách: ĐỖ TRƯỜNG SƠN Chế bản: CÔNG TY CỔ PHẦN PHÁT HÀNH SÁCH GIÁO DỤC Bản quyền thuộc Công ty Cổ phần Phát hành Sách Giáo dục - Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam TÀI LIỆU TẬP HUẤN TỔ CHỨC THỰC HIỆN DẠY HỌC THEO SÁCH GIÁO KHOA MỚI Âm nhạc 1 MÔN Mã số: ... − TTS In..................... bản (QĐ:................TK), khổ 19 x 26 cm. Đơn vị in: ......................Địa chỉ .............................................. Cơ sở in: ........................Địa chỉ .............................................. Số đăng ký KHXB: Số QĐXB:................/QĐ - GD ngày ...... tháng ....... năm 2019 In xong và nộp lưu chiểu tháng ...... năm 2019 Mã ISBN: