"SISU - Vượt Qua Tất Cả: Nghệ Thuật Sống Của Người Phần Lan - Joanna Nylund full mobi pdf epub azw3 [Self Help]
🔙 Quay lại trang tải sách pdf ebook SISU - Vượt Qua Tất Cả: Nghệ Thuật Sống Của Người Phần Lan - Joanna Nylund full mobi pdf epub azw3 [Self Help]
Ebooks
Nhóm Zalo
Mục Lục
VƯỢT QUA TẤT CẢ Nghệ thuật sống của người Phần Lan
Giới thiệu “Sisu mang một ý nghĩa huyền bí nhưng lại rất thật. Sisu là biểu tượng quốc gia. Sisu còn là nguồn năng lượng, nguồn khích lệ tinh thần mỗi khi con người đối diện nghịch cảnh.”
SISU LÀ GÌ? - giới thiệu về sisu
TRƯỞNG THÀNH THEO PHONG CÁCH PHẦN LAN – mối quan hệ của chúng tôi với sisu
SISU LÀ GÌ? - và điều gì không thuộc về sisu?
TINH THẦN SISU HIỆN DIỆN TRONG BẠN - hãy bắt đầu khám phá sisu
NHỮNG CÂU CHÂM NGÔN VÀ THÀNH NGỮ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN SISU - từ phòng tắm hơi sauna đến kẹo cam thảo salmiakki
ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG THỬ THÁCH TRONG CUỘC SỐNG KHOẢNH KHẮC SISU
CHIẾN TRANH MÙA ĐÔNG(*) - khi thế giới biết đến sisu BÍ MẬT CỦA TINH THẦN SISU - bài học rút ra từ Chiến tranh Mùa đông TINH THẦN SISU TRONG THẾ KỶ 21 - lòng can đảm thời hiện đại KHÍ HẬU PHẦN LAN VÀ TINH THẦN SISU - bài kiểm tra khí phách
ĐÊM TRƯỜNG BẮC ÂU - làm thế nào để sống sót qua mùa đông mà vẫn tỉnh táo?
Ừ
SISU TỪ MỘT GÓC NHÌN KHÁC - tinh thần sisu dưới góc nhìn của một người ngoại quốc
TINH THẦN SISU - không chỉ dành cho những con sói cô độc
PHÁ VỠ QUAN NIỆM SAI LẦM VỀ ANH HÙNG - tại sao mạnh và yếu không phải là những thứ đối lập
HẠNH PHÚC VÀ KHỎE MẠNH THEO PHONG CÁCH SISU SỰ IM LẶNG - tiếng nói hữu hiệu của người Phần Lan
HÒA MÌNH CÙNG THIÊN NHIÊN - giá trị của lối sống hòa hợp với thiên nhiên
ĐÓN NHẬN SỰ THIẾU TIỆN NGHI - điều thiết yếu đối với tinh thần sisu XIN CHÀO, NGƯỜI LẠ! - làm quen (lại) với thiên nhiên
LỐI SỐNG TỈNH THỨC THEO PHONG CÁCH PHẦN LAN - tìm về thiên nhiên để được bình yên
ĐI BỘ ĐƯỜNG DÀI - một số hướng dẫn cho người mới bắt đầu HOA TRÁI TỪ THIÊN NHIÊN - vì sao chúng tôi thích hái lượm? CANH TẦM MA
KEM VÂN SAM
BÁNH VIỆT QUẤT
CỐC-TAI MÂM XÔI, HÚNG QUẾ VÀ CHANH
MANG THIÊN NHIÊN VÀO NHÀ - lợi ích của những loại cây trồng trong nhà
TỰ LÀM MỘT KHU VƯỜN MINI
Ớ
CÁC HOẠT ĐỘNG GẦN GŨI VỚI THIÊN NHIÊN
NGẮT KẾT NỐI - những bước bạn có thể làm để hồi phục năng lượng GIAO TIẾP BẰNG TINH THẦN SISU
NÓI CHUYỆN BẰNG TINH THẦN SISU - phần giới thiệu
TINH THẦN SISU TRONG KINH DOANH - cách thương thuyết của người Phần Lan
GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN - từ nhà máy đến giải Nobel Hòa bình
NGUYÊN TẮC SISU TRONG GIAO TIẾP - những lời khuyên để có thể trò chuyện thẳng thắn
TINH THẦN SISU VÀ SỰ BÌNH ĐẲNG - về mặt lịch sử HƯỚNG ĐẾN MỐI QUAN HỆ BÌNH ĐẲNG - chia sẻ gánh nặng
MỘT CUỘC HÔN NHÂN PHẦN LAN ĐIỂN HÌNH SẼ NHƯ THẾ NÀO? - bí quyết giữ gìn mối quan hệ của đôi vợ chồng Riitta và Juha
SISU TRONG CÁC MỐI QUAN HỆ - lời khuyên để có sự giao tiếp lành mạnh trong các mối quan hệ
GIAO TIẾP VỚI SỰ TÔN TRỌNG - giá trị của sự chính trực
ỨNG DỤNG TINH THẦN SISU - tôi đã trở thành người nói chuyện thẳng thắn hơn bằng cách nào?
DẠY CON THEO TINH THẦN SISU
QUYỀN ĐƯỢC TỰ LẬP TỪ NHỎ - tinh thần sisu dành cho trẻ thơ DẠY CON THEO TINH THẦN SISU - những hướng dẫn cơ bản HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI - hãy để thiên nhiên góp phần nuôi dạy trẻ Ớ
HỆ THỐNG GIÁO DỤC TỐT NHẤT THẾ GIỚI? - giáo dục theo nhu cầu của trẻ
ĐIỀU GÌ TẠO NÊN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC HIỆU QUẢ? - những bí quyết của nền giáo dục Phần Lan
PHỎNG VẤN GIÁO VIÊN ANNIKA LUTHER – làm thế nào để truyền tinh thần sisu cho thế hệ tiếp theo?
TINH THẦN ĐOÀN KẾT – sisu giúp trẻ mạnh mẽ hơn như thế nào? CẢM NHẬN VỀ SỰ CÔNG BẰNG – vun đắp tính chính trực TẬN HƯỞNG SỰ THIẾU TIỆN NGHI – hãy để đôi tay lấm bẩn
NHỮNG ĐỨA TRẺ CỦA TINH THẦN SISU – nhiều không khí trong lành và rất ít sự quấy nhiễu
VẬN ĐỘNG THEO TINH THẦN SISU
VUN ĐẮP SỰ KIÊN CƯỜNG – làm thế nào để vượt qua hoàn cảnh NGƯỜI PHẦN LAN VÀ THỂ THAO – một niềm đam mê
XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU THEO TINH THẦN SISU – lên kế hoạch để thành công
VẬN ĐỘNG THEO TINH THẦN SISU – những lời khuyên giúp bạn bắt tay vào hành động
CÂU CHUYỆN SISU – Paavo Nurmi, vận động viên xuất sắc VÙNG THOẢI MÁI – và tại sao đôi khi bạn cần phải ra khỏi đó ĐI BƠI MÙA ĐÔNG – không khó khăn như bạn nghĩ đâu! CÂU CHUYỆN SISU – phỏng vấn Patrick “Pata” Degerman
TƯ DUY TÍCH CỰC - sisu và ngành khoa học hạnh phúc Ắ
CHIẾN ĐẤU VÀ CHIẾN THẮNG CÙNG SISU
XÂY DỰNG ĐIỂM TỰA VỮNG CHẮC - sisu giúp bạn chiến đấu cho điều bạn tin tưởng như thế nào
ĐẤU TRANH CHO NIỀM TIN CỦA BẢN THÂN - nuôi dưỡng sự chính trực, lòng dũng cảm, sự tôn trọng
CÂU CHUYỆN SISU - phỏng vấn nhà hoạt động xã hội Emilia Lahti SISU CÓ THỂ GIÚP TA HẠNH PHÚC HAY KHÔNG?
SISU VÀ HẠNH PHÚC - một vài suy ngẫm
KHỞI ĐỘNG CÙNG SISU - một vài ghi nhớ
NGƯỜI HÙNG SISU CỦA TÔI - nguồn cảm hứng của tôi Lời cảm ơn
VƯỢT QUA TẤT CẢ
Nghệ thuật sống của người Phần Lan
Original title: SISU - THE FINNISH ART OF COURAGE Written by Joanna Nylund
First published in Great Britain in 2018 by Gaia, a division of Octopus Publishing Group Ltd.
Design and Layout Copyright © Octopus Publishing Group Ltd 2018 Text Copyright © Joanna Nylund 2018
Vietnamese edition © 2017 by First News–Tri Viet Publishing Co., Ltd. Published by arrangement with Octopus Publishing Group Ltd. All rights reserved.
Joanna Nylund asserts her moral right to be identified as the author of this work.
Tác phẩm: VƯỢT QUA TẤT CẢ - NGHỆ THUẬT SỐNG CỦA NGƯỜI PHẦN LAN
Tác giả: Joanna Nylund
Công ty First News – Trí Việt giữ bản quyền xuất bản và phát hành ấn bản tiếng Việt trên toàn thế giới theo hợp đồng chuyển giao bản quyền với Octopus Publishing Group Ltd, Vương Quốc Anh.
Bất cứ sự sao chép nào không được sự đồng ý của First News đều là bất hợp pháp và vi phạm Luật Xuất bản Việt Nam, Luật Bản quyền Quốc tế và Công ước Bảo hộ Bản quyền Sở hữu Trí tuệ Berne.
Thực hiện: Ái Vi – Thùy Duyên – Vi Thảo Nguyên
Quý độc giả có nhu cầu liên hệ, vui lòng gửi email về:
Bản thảo và bản quyền: rights@firstnews.com.vn
Phát hành: triviet@firstnews.com.vn
CÔNG TY VĂN HÓA SÁNG TẠO TRÍ VIỆT – FIRST NEWS
Tầng 3, tòa nhà DMA, 45 Đinh Tiên Hoàng, P. Bến Nghé, Quận 1, TP. HCM
11H Nguyễn Thị Minh Khai, P. Bến Nghé, Quận 1, TP. HCM
Ngôi Nhà Hạt Giống Tâm Hồn, Đường Sách Nguyễn Văn Bình, Quận 1, TP. HCM
Tel: (84.28) 38227979 – 38227980 Fax: (84.28) 38224560
Joanna Nylund
VƯỢT QUA TẤT CẢ
Nghệ thuật sống của người Phần Lan Nguyễn Ngọc Thư dịch
Giới thiệu
“Sisu mang một ý nghĩa huyền bí nhưng lại rất thật. Sisu là biểu tượng quốc gia. Sisu còn là nguồn năng lượng, nguồn khích lệ tinh thần mỗi khi con người đối diện nghịch cảnh.”
Sisu là gì, tại sao chúng ta cần điều này trong cuộc sống? Hãy cùng khám phá tinh thần sisu đậm chất Phần Lan và tìm hiểu xem việc nuôi dưỡng tinh thần này có thể giúp chúng ta hướng đến một cuộc sống hạnh phúc hơn và có ý nghĩa hơn như thế nào.
SISU LÀ GÌ?
- giới thiệu về sisu
Có thể nói sisu là một từ mà người dân Phần Lan rất yêu thích. Trở nên phổ biến từ những năm 1920 nhưng có nguồn gốc từ quá khứ xa xôi, thuật ngữ khó diễn giải này là sự pha trộn của lòng can đảm, sự dẻo dai, tinh thần bền bỉ và tính kiên trì – một đặc điểm đã định hình không chỉ số phận của một dân tộc mà còn cả cuộc sống thường nhật của mỗi người dân Phần Lan.
Chỉ số hạnh phúc của Phần Lan luôn xếp thứ hạng cao trong các cuộc khảo sát quốc tế. Là một quốc gia nhỏ bé với khoảng 5,5 triệu dân, nép mình ở rìa phía đông bắc châu Âu, thế nhưng Phần Lan đã khẳng định vị trí của mình trên bản đồ thế giới – một cách thầm lặng và khiêm nhường. Bạn sẽ khó tìm được một người Phần Lan nào ra vẻ ba hoa, vì ở đất nước này, chỉ nhấn kèn xe thôi cũng bị xem là một việc cực kỳ thô lỗ. Nếu hỏi một người Phần Lan về bí quyết thành công của chúng tôi, thông thường bạn sẽ nhận được một cái nhún vai và một câu trả lời không mấy rõ ràng rằng chẳng có một bí quyết nào cả. Thế nhưng những người tin rằng bí quyết nằm ở sisu lại nghĩ khác. Chúng tôi luôn thầm tự hào về tinh thần sisu của mình.
Thế thì đối với người Phần Lan, hạnh phúc nghĩa là gì? Theo một cuộc khảo sát mới đây, sự độc lập, bình yên, trật tự, hữu dụng và công bằng đều có vị trí cao trong danh sách những yếu tố góp phần làm nên hạnh phúc, và “dành thời gian hòa mình cùng thiên nhiên” là yếu tố dẫn đầu danh sách này. Quan niệm sống của người Phần Lan vẫn còn nhuốm màu lịch sử của
những năm tháng thiếu thốn và buộc phải chinh phục môi trường khắc nghiệt. Điều đó giải thích vì sao trong thời buổi tiện lợi này, nhiều người Phần Lan vẫn thích trải qua kỳ nghỉ hè trong những ngôi nhà gỗ nhỏ thiếu thốn một số tiện nghi cơ bản, cũng như tại sao chúng tôi có tình cảm vừa yêu vừa ghét đối với khí hậu.
Tinh thần sisu đã được chứng thực trong suốt bề dày lịch sử, khi Phần Lan đã xây dựng và tái thiết tương lai của dân tộc mình nhiều lần. Tôi tin rằng sisu mang lại cho chúng ta rất nhiều lợi ích nếu ta nhìn nhận sisu như một chuẩn mực sống.
TRƯỞNG THÀNH THEO PHONG CÁCH PHẦN LAN
– mối quan hệ của chúng tôi với sisu
Giống như nhiều khái niệm văn hóa đã ăn sâu vào tâm trí con người ngay từ đầu, thật khó để diễn tả hay định nghĩa sisu. Làm sao để nắm bắt điểm cốt lõi của tinh thần này? Phải bắt đầu từ đâu? Sisu là bí mật được người Phần Lan giữ kín suốt một thời gian dài đến mức để bật mí nó thì chúng ta phải tìm hiểu thật tỉ mỉ.
Khi tôi kể cho người bạn thân là tôi đang viết một quyển sách về sisu, cô ấy đã thốt lên: “Một trong những điều tốt đẹp nhất ta có thể nói với một người chính là họ có tinh thần sisu, đúng không? Tôi còn nhớ như in lần đầu tiên cha mẹ nói với tôi điều đó”.
MỘT SỨC MẠNH VÔ HÌNH VÀ LAN TỎA KHẮP MỌI NƠI
Bất kỳ ai lớn lên ở Phần Lan đều sẽ nhận ra rằng khái niệm sisu tồn tại một cách vô hình ở khắp mọi nơi, hệt như một làn hơi nước vậy. Đúng với bản sắc của dân tộc Phần Lan, chúng tôi thực hành tinh thần sisu nhiều hơn là nói về nó. Nhưng một điều chắc chắn là trong thâm tâm mỗi người chúng tôi luôn có chỗ cho sisu. Một số người thậm chí còn cho rằng nếu không
hiểu tinh thần sisu thì không thể hiểu được con người và đất nước Phần Lan.
Như bạn tôi có nói, sisu là một nét đặc trưng rất được đề cao của người Phần Lan. Chúng tôi tin rằng sisu mang đến sự tự do và giúp chúng tôi kiên gan bền chí. Vào đêm trước một cuộc đua hay một kỳ thi, cha mẹ sẽ khuyến khích các con nhìn lại bản thân để tìm tinh thần sisu. Khi được nói rằng mình có tinh thần sisu, bạn sẽ cảm thấy mình càng sisu hơn. Và ngược lại, cảm giác thiếu tinh thần sisu có thể khiến lòng tự trọng của bạn bị giảm sút.
Mặc dù không được định nghĩa rõ ràng, nhưng có một điều chắc chắn: tinh thần sisu hiện hữu và rất quan trọng.
SISU LÀ GÌ?
- và điều gì không thuộc về sisu?
Khái niệm sisu trong tiếng Phần Lan đã tồn tại ít nhất 500 năm. Theo nghĩa đen, sisu có nghĩa là ruột trong cơ thể của chúng ta (sisus hay sisälmykset). Ý nghĩa này bắt nguồn từ một niềm tin xa xưa rằng bụng là nơi chứa đựng sức mạnh và hun đúc sự quyết tâm.
SISU CÓ NHIỀU Ý NGHĨA...
Thật khó định nghĩa chính xác từ sisu. Không có một từ tiếng Anh nào có ý nghĩa tương đương với sisu, và ngay cả trong tiếng Phần Lan thì sisu cũng đại diện cho một tổ hợp nhiều đặc điểm khác nhau, bao gồm quyết tâm sắt
đá, nghị lực, lòng can đảm, sự dũng cảm, ý chí bền bỉ, sự ngoan cường và kiên trì. Sisu là lối tư duy hướng đến hành động: sisu xuất hiện khi bạn đương đầu với một thử thách vượt quá khả năng của mình. Tinh thần sisu sẽ thức tỉnh khi những khó khăn và nghịch cảnh khiến bạn muốn bỏ cuộc, khi mà chỉ có dũng khí mới có thể giúp bạn tiếp tục tiến lên.
… NHƯNG SISU KHÔNG PHẢI LÀ TỎ RA CAN ĐẢM
Người Phần Lan có tiếng là kín miệng và không thường thể hiện cảm xúc. Văn hóa chúng tôi không phải là kiểu văn hóa thoải mái bày tỏ cảm xúc (mặc dù điều này đang dần thay đổi). Do đó, đặc điểm cơ bản của sisu là không cần đề cập đến nó. Tinh thần sisu không có chỗ cho những lời huênh hoang hay thổi phồng lòng can đảm của bản thân. Việc tự nhận mình có tinh thần sisu sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu bạn không thể hiện được tinh thần đó – hãy để hành động của bạn lên tiếng.
TINH THẦN SISU HIỆN DIỆN TRONG BẠN
- hãy bắt đầu khám phá sisu
TỪ VỰNG SISU
Sisukas: (tính từ) có tinh thần sisu. Ví dụ: Olet sisukas = “Bạn rất có tinh thần sisu”
Sisukkaasti: “thực hiện một điều nào đó với tinh thần sisu”
Sisulla: “theo đúng tinh thần sisu”
Có thể bạn đã chạm được tinh thần sisu của mình rồi, bạn chỉ không biết gọi tên nó mà thôi.
Hãy hiểu rõ điều này: sisu là một đặc điểm có tính phổ quát. Có thể nó được người Phần Lan chúng tôi “đóng chai” và “dán nhãn”, nhưng bất kỳ ai trên thế giới này cũng có thể nắm bắt được nó. Sisu luôn hiện diện bên trong bạn, và rất có thể bạn đã từng sử dụng nó rồi.
Sau đây là một vài tình huống mà bạn có thể đã thể hiện tinh thần sisu của mình:
• Bạn hoàn thành đường đua của mình, cho dù những chặng đường cuối cùng thật sự là một cuộc tra tấn đối với bạn.
• Bạn quyết định không từ bỏ cuộc hôn nhân của mình, mặc dù con đường cứu vãn nó rất dài và đầy chông gai.
• Trong một khoảnh khắc nào đó giữa những giờ phút tăm tối, bạn cảm thấy lòng can đảm dâng tràn và thôi thúc mình tiếp tục tiến lên.
Nhưng sisu còn là gì nữa? Bạn có thể khám phá và sử dụng sisu như một chiến lược hay không? Sisu có thể giúp cuộc sống của chúng ta trở nên tốt đẹp hơn không? Nếu bạn có ý muốn trở nên mạnh mẽ hơn trong tinh thần sisu và học cách nắm bắt tinh thần này, vậy thì quyển sách này là dành cho bạn.
NHỮNG CÂU CHÂM NGÔN VÀ THÀNH NGỮ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN SISU
- từ phòng tắm hơi sauna đến kẹo cam thảo salmiakki
Ở Phần Lan, bạn sẽ không khó tìm ra những thứ liên quan đến sisu trong cuộc sống hằng ngày. Khái niệm này tỏa hào quang lên mọi thứ, từ các viên kẹo nhỏ xíu cho đến những chiếc xe tải và cả một chiếc tàu phá băng nổi tiếng của Phần Lan. Với những ý nghĩa tích cực mà tinh thần này mang lại, sisu có một giá trị thương mại không thể phủ nhận, cũng như một vị trí vững chắc trong hệ thống ngôn ngữ bản địa.
Sisulla ja sydämellä
Cụm từ này có nghĩa là “với tinh thần sisu và bằng cả trái tim”. Vốn là tên của một bộ phim Phần Lan được công chiếu vào năm 1947, giờ đây cụm từ này đã được sử dụng rộng rãi và miêu tả một thái độ sống mà tất cả chúng tôi đều khao khát đạt được.
Läpi harmaan kiven
Nghĩa đen của cụm từ này là “xuyên qua tảng đá màu xám”, trong đó “tảng đá màu xám” nói đến loại đá gra-nit cứng màu xám rất phổ biến ở Phần Lan. Ý nghĩa của cụm từ này là “với tinh thần sisu, bạn sẽ vượt qua mọi trở ngại”.
Sisu, sauna, salmiakki
Đây là ba chữ S định nghĩa Phần Lan. Chúng tôi đã “xuất khẩu” sauna - phòng tắm hơi ra thế giới, và sisu – tinh thần vượt khó có thể là sản phẩm tiếp theo. Món salmiakki yêu thích của chúng tôi là một loại kẹo cam thảo mặn có chứa muối Amoni Clorua. Chúng tôi vẫn đang đợi đến lúc loại kẹo này được mọi người ưa chuộng.
Sisu, sauna, Sibelius
Đây là biến thể khác của ba chữ S định nghĩa Phần Lan, trong đó nhà soạn nhạc Phần Lan Jean Sibelius (1865 - 1957) chiếm vị trí của món kẹo salmiakki và trở thành biểu tượng được người dân Phần Lan yêu mến nhất.
ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG THỬ THÁCH TRONG CUỘC SỐNG
Từ việc chiến đấu trong những trận chiến tưởng chừng không thể giành chiến thắng, cho đến chứng tỏ cho khí hậu khắc nghiệt biết ai mới là chủ vùng đất này, người Phần Lan vận dụng tinh thần sisu trong rất nhiều hoàn cảnh khác nhau. Hãy khám phá xem chủ nghĩa chấp nhận nghịch cảnh sisu có thể giúp bạn trở thành một người vượt qua nghịch cảnh như thế nào, bất kể thử thách là gì.
KHOẢNH KHẮC SISU
- khi khó khăn cản bước
Có những thời điểm mà tất cả chúng ta đều sẽ trải qua. Nó có thể đến sớm hoặc muộn, với những hình thái khác nhau, nhưng tất cả chúng ta sẽ phải đối mặt với nó – khoảnh khắc mà ta chỉ có thể lựa chọn một trong hai phương án: buông tay để từ bỏ, hay thắt chặt dây an toàn để tiến lên phía trước.
Tôi gọi những thời điểm đó là “khoảnh khắc sisu”. Khoảnh khắc này không xuất hiện với dáng vẻ hùng dũng hay hoành tráng – mà trên thực tế, nó thường mang lại cảm giác sợ hãi. Thiên tai, bệnh tật, bất ngờ thất nghiệp, mất đi người thân yêu: đó là những điều mà chúng ta đơn giản là không cho phép xảy ra trong tâm trí của mình, nhưng lại không thể ngăn nó diễn ra trong thực tế.
Vậy thì, khi những điều không thể tưởng tượng nổi đó xảy ra, bạn làm thế nào để tiếp tục con đường của mình? Đó là lúc tinh thần sisu được phát huy. Theo chuyên gia sisu Emilia Lahti (xem phỏng vấn trang 147), tinh thần sisu bắt đầu trỗi dậy khi chúng ta cảm thấy nguồn sức mạnh mà ta nhận thức được bị cạn kiệt.
Một trong những khó khăn cam go nhất trong cuộc sống là phải đối mặt với một thách thức mà ta không biết khi nào mới chấm dứt. Nó đòi hỏi chúng ta
phải có lối tư duy cũng như cách sống hoàn toàn mới. Tinh thần sisu được phát huy trong những tình huống như vậy, khi mà nghịch cảnh dồn dập kéo đến cản lối ta, và ta dường như không còn lối thoát hoặc bất kỳ con đường
nào để vượt qua tình cảnh hiện tại. Khác với những chiến công hoặc hành động xuất phát từ sự liều lĩnh hay chủ nghĩa anh hùng cực đoan, những chiến tích của tinh thần sisu luôn diễn ra trong thầm lặng.
“Sisu không phải là nguồn thể lực giúp bạn chạy một mạch lên đỉnh núi cao, mà là sức mạnh giúp bạn có thể đặt bước chân này nối tiếp bước chân kia.”
CHIẾN TRANH MÙA ĐÔNG(*)
- khi thế giới biết đến sisu
(*) Chiến tranh Liên Xô – Phần Lan (1939 – 1940) trong bối cảnh thời kỳ đầu của Thế chiến II, diễn ra vào một trong những mùa đông khắc nghiệt nhất thế kỷ 20.
Tinh thần sisu trong thực tế được thế giới biết đến vào thời điểm đất nước Phần Lan phải đối mặt với một thời khắc thử thách mang tính sống còn. Đó là vào mùa thu năm 1939, đất nước này bị quốc gia láng giềng là Liên Xô xâm chiếm.
THỜI KHẮC ĐẸP NHẤT CỦA PHẦN LAN
Liên Xô có số binh lính nhiều gấp 3 lần Phần Lan, máy bay chiến đấu nhiều gấp 30 lần và xe tăng nhiều gấp 100 lần. Kết quả của khoảnh khắc sisu này vô cùng đáng lo ngại, nhưng nó lại trở thành “thời khắc đẹp đẽ nhất” của dân tộc chúng tôi.
Trong cuộc chiến này, Phần Lan còn nhiều mối lo khác bên cạnh việc bị áp đảo về quân số và nguồn tiếp viện lại ít ỏi. Mùa đông năm 1939 - 1940 đặc biệt giá lạnh, ngay cả theo tiêu chuẩn của người dân Bắc Âu. Nhiệt độ xuống đến -43°C ở một số nơi và chỉ những người lính đang chính thức phục vụ trên chiến trường mới có đồng phục và vũ khí. Phần lớn quân dự bị được gọi ra trận đều phải tự trang bị quần áo.
Người Phần Lan có một lợi thế, đó là kỹ năng trượt băng đường dài; họ cũng biết rằng cách tốt nhất để chống chọi với giá rét là giữ ấm cho những căn hầm trú ẩn và mặc quần áo nhiều lớp. Lớp ngoài cùng họ thường mặc là một lớp màu trắng mỏng nhẹ, giúp họ gần như vô hình trên nền tuyết trắng xóa.
Trong suốt cuộc chiến, Phần Lan đã sử dụng tốc độ, chiến thuật du kích và tinh giản lực lượng để tạo lợi thế cho mình, chia tách binh đoàn hùng hậu của Liên Xô thành nhiều nhóm nhỏ hơn. Hồng quân Liên Xô bắt đầu e sợ những “bóng ma Phần Lan” – những người lính di chuyển qua trận địa mà không phát ra một tiếng động và không lãng phí một viên đạn nào.
SISU CHIẾN THẮNG
Trong tác phẩm A Frozen Hell: The Russo-Finnish Winter War of 1939- 1940 (tạm dịch: Địa ngục băng giá: Chiến tranh Mùa đông Liên Xô - Phần Lan năm 1939-1940), sử gia William R. Trotter đã nhìn nhận tinh thần sisu là yếu tố làm nên thành công đáng kinh ngạc, nếu không muốn nói là gây sửng sốt, của dân tộc Phần Lan. Ông viết rằng, thứ duy nhất quân đội Phần Lan có được nhiều hơn quân đội Liên Xô chính là tinh thần sisu vượt qua mọi trở ngại.
BÍ MẬT CỦA TINH THẦN SISU
- bài học rút ra từ Chiến tranh Mùa đông
CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT
Có một đài tưởng niệm chiến tranh ở Suomussalmi, Phần Lan, tên là “Open Embrace”. Nơi này treo 105 chiếc chuông (xem hình bên), mỗi chiếc chuông tượng trưng cho một ngày của cuộc Chiến tranh Mùa đông.
Chiến tranh Mùa đông chứa đựng rất nhiều bí mật của tinh thần sisu. Trận chiến này đánh dấu lần đầu tiên tinh thần sisu được giới thiệu ra thế giới và trở thành một ca nghiên cứu tình huống trực quan về “hành động với tinh thần sisu”. Khéo léo, tháo vát, can trường – tập hợp sức mạnh này khiến sisu trở thành một hiện tượng không thể phủ nhận.
ĐỪNG SUY NGHĨ HẠN HẸP
Chúng ta rất dễ so sánh sự nhỏ bé của bản thân với những thử thách to lớn mà mình phải đối mặt. Thế nhưng, thay vì vậy, bạn hãy cố gắng biến điểm yếu của mình thành thế mạnh. Hãy thay đổi cách nhìn nhận. Hãy hiểu sức mạnh không phải lúc nào cũng có thể được cân đo đong đếm hoặc được nhìn thấy từ bên ngoài.
SUY NGHĨ SÁNG TẠO
Trong cái khó thường ló cái khôn. Chiến lược của người Phần Lan trong thời kỳ chiến tranh là đánh du kích và tận dụng tối đa lợi thế sân nhà. Việc thiếu hụt nhân lực đã buộc người dân nơi đây phải nghĩ ra những giải pháp sáng tạo để giải quyết mọi vấn đề, từ nguồn cung cấp thực phẩm cho đến mìn tự chế và các loại bẫy treo.
CỐ GẮNG BÁM TRỤ
Khi nhận ra mình đang bị cuốn vào một cuộc chiến tranh, đa số mọi người không thể suy nghĩ sâu xa về định mệnh hay tương lai. Trong cơn khủng hoảng, chúng ta có xu hướng tập trung vào một mục đích duy nhất và được thúc đẩy bởi nhu cầu ngăn chặn những chuyện tồi tệ xảy ra. Chúng ta cảm thấy sự khổ sở chứ không hề nhận thấy lòng can đảm. Cắn chặt răng và cố gắng bám trụ có vẻ không phải là việc gì to tát nhưng việc này sẽ giúp ta giành chiến thắng.
KHÔNG ĐẦU HÀNG
Khi Thủ tướng Winston Churchill đưa ra lời kêu gọi nổi tiếng: “Chúng ta sẽ không đầu hàng”, ông đã đánh thức tinh thần sisu trong trái tim người Anh. Và sisu chỉ đơn giản như vậy đó – khi gặp nghịch cảnh, hãy dũng cảm đương đầu. Sisu là lòng quả cảm, và cũng là một quyết định mạnh mẽ.
TINH THẦN SISU TRONG THẾ KỶ 21 - lòng can đảm thời hiện đại
Những yêu cầu ở thế giới hiện đại rõ ràng rất khác với những gì bạn phải đáp ứng trong chiến tranh. Thế giới ngày nay đòi hỏi kỹ năng xã hội tốt, hoặc kỹ năng bán hàng xuất sắc chẳng hạn. Cách chúng ta nhìn nhận thử thách có mối liên hệ mật thiết với những trải nghiệm đã qua, cũng như với hệ quy chiếu của riêng mỗi người. Có những thứ đối với tôi là khó khăn nhưng đối với bạn lại là chuyện nhỏ, và ngược lại.
Để tìm được việc, bạn phải vượt qua các buổi phỏng vấn. Đối với một số người, chứng co thắt dạ dày khi căng thẳng sẽ càng trở nên tồi tệ hơn khi biết rằng càng căng thẳng thì lại càng dễ đánh mất cơ hội. Hoặc là, bạn ghét nói chuyện trước đám đông nhưng công việc đòi hỏi bạn phải thuyết trình – điều mà chỉ nghĩ đến thôi cũng khiến bạn chết khiếp. Cũng có thể bạn phải thực hiện cuộc gọi điện thoại khó nhằn hoặc mang vào chiếc mặt nạ tươi cười ở văn phòng cho dù thế giới đời sống riêng của bạn đang vỡ vụn.
Cho dù thử thách đó là gì đi nữa, bạn vẫn có thể thực hiện những bước sau để giải tỏa nỗi lo âu và thật sự sống với tinh thần sisu nhiều hơn.
1. Chuẩn bị kỹ lưỡng
“Hyvin suunniteltu on puoliksi tehty” là một câu nói phổ biến ở Phần Lan, nghĩa là “chuẩn bị tốt là bạn đã hoàn thành một nửa công việc”. Nếu phải thực hiện một việc khiến bạn vô cùng lo lắng, hãy chuẩn bị hết mức có thể, và chuẩn bị thêm chút nữa. Điều đó sẽ cho bạn một điểm tựa khi dây thần
kinh của bạn bắt đầu căng lên. Ít nhất bạn cũng không phải lo lắng về việc không hiểu rõ những gì mình đang có.
2. Chăm sóc bản thân
Thường thì trong những tình huống khó khăn, chúng ta hay có xu hướng bỏ bê bản thân, hoặc nhẹ nhất cũng là đặt nhu cầu của bản thân ra sau cùng. Hãy thay đổi cách nghĩ đó, và bạn sẽ thấy những gợn sóng tích cực lan rộng và lan xa. Hãy ngủ đủ giấc, hít thở không khí trong lành, bổ sung dinh dưỡng lành mạnh, dành thời gian cho bản thân – bạn sẽ cảm thấy vui vẻ hơn và làm việc tốt hơn.
3. Tập trung vào bản thân
Để có thể chạm được vào tinh thần sisu, nguồn sức mạnh nội tâm mà bạn hiện có – nhưng có thể chưa nhận ra – đang gạt bỏ các loại nhiễu âm. Hãy thanh lọc tâm trí bằng cách ngồi thiền, cầu nguyện, tập các bài hít thở sâu, hoặc đơn giản hơn là dành thời gian đắm mình vào thiên nhiên (xem trang
49). Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy suy nghĩ của mình trở nên rõ ràng mạch lạc và điềm tĩnh hơn đến mức nào.
KHÍ HẬU PHẦN LAN VÀ TINH THẦN SISU - bài kiểm tra khí phách
CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT
Người Phần Lan có rất nhiều “bí kíp đối phó với tuyết” – những kỹ năng đương đầu với thời tiết mùa đông khắc nghiệt. Đường phố, trường học, sân bay vẫn hoạt động dù bất cứ chuyện gì xảy ra, và xã hội Phần Lan vẫn tiếp tục hoạt động nhịp nhàng trong bão tuyết hay những lúc cực lạnh. Các kỹ năng mang tinh thần sisu này cũng được lan truyền đến nhiều nơi trên thế giới.
Khi tôi kể với vài người về quyển sách này, họ đều thốt lên: “Cô sẽ nói về thời tiết chứ, đúng không?”. Thật vậy, không thể viết một quyển sách nói về tinh thần sisu mà lại không lý giải điều đã góp phần trui rèn tính cách Phần Lan của chúng tôi, đó là thời tiết.
Sống ở Phần Lan đồng nghĩa với việc sống với sự tương phản rõ rệt. Vào mùa hè, ánh sáng ban ngày có thể kéo dài trong khoảng 24 giờ ở miền Bắc và 19 giờ ở phía Nam. Trời sáng choang vào lúc giữa đêm làm xáo trộn giờ đi ngủ của bọn trẻ, còn người lớn chúng tôi thì thiếu ngủ do ham chơi (“Mới có nửa đêm thôi, chơi thêm một ván nữa nha?”). Vào mùa đông tối nhất, phía Bắc hoàn toàn không có ánh sáng mặt trời (hiện tượng kaamos –
đêm Bắc Cực, xem trang 31), còn ở phía Nam xa xôi thì có được vỏn vẹn 6 giờ đồng hồ sáng sủa. Đó là những mùa đông dài, và trong những ngày hiếm hoi có ánh sáng mặt trời, người ta hay hỏi đùa nhau xem có nhìn thấy “hiện tượng bầu trời sáng lên một cách lạ lùng” hay không.
TINH THẦN SISU THEO MÙA
Những bộ phim Hollywood hiếm hoi có nội dung về Phần Lan thường chiếu khung cảnh mùa đông lạnh giá, nhưng thật ra chúng tôi có bốn mùa rõ rệt. Mùa hè có thể khá ấm áp, ổn định và không nhiều mưa lắm (tôi nhấn mạnh là “có thể” thôi nhé). Theo các ghi chép khí tượng, 25°C là một ngày “nóng”. Điều này hiển nhiên có nghĩa là hầu hết các ngày mùa hè không đạt đến nhiệt độ như vậy. Nhưng tích cực mà nói thì với thời tiết như vậy, sẽ không bao giờ là quá nóng cho các hoạt động ngoài trời.
Nhiệt độ vào mùa đông thì có sự chênh lệch nhiều hơn, từ vài độ C xuống đến -30°C hoặc thấp hơn nữa. Hình ảnh những mùa đông phủ tuyết trắng xóa đẹp như trong mơ, nếu có, thì nó cũng nhanh chóng trở thành những vũng tuyết tan lẫn với bùn bẩn, kèm theo lớp băng trơn trợt nguy hiểm bên dưới. Khó có thể nói điều gì đòi hỏi tinh thần sisu nhiều hơn: vượt qua các cơn bão tuyết để đến chỗ làm, hay vượt qua những tháng ngày u ám với lớp tuyết ẩm ướt.
HÒA HỢP VỚI CÁC THÁI CỰC
Mùa thu Phần Lan đến sớm, còn mùa xuân thì đến trễ. Mùa nào cũng có những nét quyến rũ và thách thức riêng. Thế nhưng cuộc sống của chúng tôi luôn bị tác động bởi các thái cực, chẳng hạn như chuyện phải nghiến răng vận dụng tinh thần sisu khi mùa đông khắc nghiệt về, và sau đó lại háo hức chào đón mùa hè ấm áp trở lại. Bắt đầu vào khoảng tháng Hai, tháng Ba, bạn sẽ thấy người ta tôn sùng Mặt trời giống như một kiểu nghi thức tôn giáo. Khi những tia nắng ấm áp đầu tiên xuất hiện trên những đụn tuyết vẫn còn đọng trên mặt đất, từng nhóm người đã bắt đầu tụ tập ở những nơi khuất gió và ngồi lim dim sưởi nắng với ly cà phê giữ nhiệt trên tay.
Người Phần Lan nói chung khá điềm đạm, nhưng cách chúng tôi tận hưởng mùa xuân và mùa hè không hề dè dặt chút nào. Chúng tôi sẽ tận hưởng từng phút giây trôi qua. Hoạt động ngoài trời rất được ưa chuộng, đến nỗi nếu bạn ở trong nhà vào một ngày đẹp trời thì đó được xem là một loại tội lỗi. Vì luôn ý thức sâu sắc rằng những ngày mùa hè tuyệt diệu sẽ trôi qua rất nhanh, nên chúng tôi sẽ không để một phút giây nào trôi qua vô ích.
Ó Ể
CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT
“Kaamos” = “đêm Bắc Cực”, là khoảng thời gian mặt trời không xuất hiện phía trên đường chân trời. Điều này chỉ xuất hiện bên trong vòng cực và ảnh hưởng đến vùng cực bắc Phần Lan, nơi kaamos bắt đầu từ giữa tháng 12 và kéo dài khoảng 50 ngày. Mặc dù những vùng khác của Phần Lan không có kaamos, nhưng ngày mùa đông cũng rất ngắn và mặt trời lên rất thấp ngay cả vào giữa trưa.
ĐÊM TRƯỜNG BẮC ÂU
- làm thế nào để sống sót qua mùa đông mà vẫn tỉnh táo?
Trời trở nên tối đen trong suốt mùa đông ở Phần Lan, và ý tôi là thật sự tối đen. Khoảng thời gian từ giữa tháng Mười Hai đến giữa tháng Hai, đất nước chúng tôi chỉ nhận được ánh sáng mặt trời quý giá trong vài giờ. Có thể bạn sẽ nghĩ chúng tôi đã quen với tình trạng này, nhưng dù ở nơi nào thì con người cũng luôn cần ánh sáng để sinh hoạt, và hội chứng rối loạn cảm xúc theo mùa (seasonal affective disorder - SAD) không chỉ là lý thuyết suông. Bên cạnh việc cắn răng vượt qua giai đoạn u ám đó với tinh thần sisu lên cao, chúng tôi còn có nhiều cách giúp những tháng mùa đông trở nên dễ chịu hơn – thậm chí là khoan khoái hơn.
BỐN BÍ QUYẾT TẬN HƯỞNG MÙA ĐÔNG BẮC ÂU
1. Ngủ đông
Đương nhiên không phải ngủ đông theo đúng nghĩa đen nhé. Mùa đông là thời điểm hoàn hảo để vùi mình trong căn nhà ấm cúng: thắp nến lên, cùng nhau ngồi quanh lò sưởi, cuộn mình trong chăn ấm, thưởng thức những
thức uống ấm nóng đầy năng lượng và nói chung là nuông chiều bản thân một chút. Hãy rủ bạn bè đến nhà chơi hoặc xem phim qua đêm. Mùa đông là thời điểm tuyệt vời cho các hoạt động xã hội trong nhà.
2. Ăn
Đây là hoạt động mà người ta thường cố gắng phủ nhận nhất, ví dụ như cô bạn của tôi hay nói thế này, “Mùa đông đến rồi, và chắc chắn mình sẽ không nhồm nhoàm sô-cô-la suốt cả ngày đâu!”. Ăn uống vô độ không phải là một lối sống lành mạnh, vì vậy hãy bổ sung vào không gian ấm cúng trong ngôi nhà của bạn với vài món thực phẩm tốt cho cơ thể thay cho mấy món bánh kẹo linh tinh xem sao. Một nồi thịt hầm với rau củ chẳng hạn, kèm theo một ly rượu vang đỏ nữa. Đừng quên thắp thêm vài ngọn nến nhé!
3. Đi xông hơi
Đúng rồi, sauna – xông hơi! Đây là trái tim của đời sống Phần Lan và là cứu tinh tuyệt vời trong mùa đông, khi hơi ấm của phòng xông hơi có thể làm tan cái lạnh cắt da cắt thịt theo cách mà một nhà tắm thông thường không thể làm được. Người Phần Lan thường đi xông hơi – một mình, với bạn bè hoặc cả gia đình. Hầu như ngôi nhà hoặc chung cư nào ở đây cũng đều có phòng xông hơi. Các phòng gym và khu văn phòng cũng thế. Hãy tận dụng điều đó – sau khi xông hơi bạn sẽ cảm nhận được sự ấm áp vô cùng dễ chịu, sau đó là một chút buồn ngủ, ngay cả khi chưa uống ly bia vốn vẫn thường đi kèm với hoạt động này.
4. Hoạt động ngoài trời
Sẽ không đúng với tinh thần sisu nếu thỉnh thoảng chúng ta không tự lôi mình ra khỏi chiếc trường kỷ êm ái để tụ tập với nhau và cùng đi ra ngoài trời – dù lúc đó đang là giai đoạn chạng vạng tối kéo dài hàng tháng trời. Việc hít thở không khí trong lành và tận hưởng ánh sáng (dù ít hay nhiều) là rất quan trọng đối với sức khỏe, cả về tinh thần lẫn thể chất. Bạn sẽ biết ơn bản thân sau cuộc đi dạo ngoài trời đấy.
Á Á
ÁNH SÁNG TRỊ LIỆU
Nếu đến thăm nơi làm việc của người Phần Lan vào mùa đông, thường bạn sẽ tìm thấy một hoặc hai cây đèn trị liệu mà bạn có thể mượn đem về bàn mình. Tắm mình trong nguồn sáng đó chỉ trong nửa giờ đồng hồ vào buổi sáng có thể giúp bạn bổ sung năng lượng cần thiết cho cơ thể. Nhưng để có hiệu quả thì độ rọi của đèn phải đạt mức 10.000 lux(*).
(*) Lux (ký hiệu: lx) là đơn vị đo độ rọi trong hệ đo lường quốc tế. TAI NGHE TRỊ LIỆU
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Oulu ở phía bắc Phần Lan đã phát minh ra một chiếc tai nghe trị liệu bằng ánh sáng chuyên truyền ánh sáng qua ống tai đến những vùng có khả năng hấp thụ ánh sáng của não. Khi kiểm tra, 75% người được điều trị đã có sự cải thiện trong hội chứng SAD của họ.
XÔNG HƠI CHO TÂM HỒN
Bên cạnh việc giúp chúng ta cảm thấy ấm áp và sạch sẽ, xông hơi còn có tác dụng giảm huyết áp và giảm lượng hóc-môn gây căng thẳng.
SISU TỪ MỘT GÓC NHÌN KHÁC
- tinh thần sisu dưới góc nhìn của một người ngoại quốc
Joel Willans là tác giả của quyển sách 101 Very Finnish Problems (tạm dịch: 101 Vấn Đề Đậm Chất Phần Lan) và là chủ nhân trang Facebook cùng kênh Podcast Very Finnish Problems. Anh là một người Anh sinh sống ở Helsinki với vợ Anna – một người Phần Lan – cùng hai con.
“Tinh thần sisu của người Phần Lan là một khái niệm thật thú vị. Tôi nghĩ đó là kiểu tinh thần kiên cường – một phiên bản ‘stiff upper lip’ (‘không nao núng’) của người Anh nhưng được áp dụng rộng rãi hơn trong đời sống xã hội. Người Phần Lan cần nuôi dưỡng tinh thần bền bỉ để tồn tại. Khí hậu khắc nghiệt khiến họ gặp nhiều bất lợi, các nước láng giềng thì thay phiên nhau thực hiện mưu đồ xâm lược hoặc biến họ thành thuộc địa. Lần cuối nạn đói xảy ra ở Phần Lan là vào những năm 1860, cách đây thật sự không lâu lắm. Nếu bạn phải ăn cá khô để sống trong suốt sáu tháng liền, tôi dám cá là thế giới quan của bạn cũng sẽ thay đổi.
Tôi không chắc mình có tinh thần sisu hay không. Tôi quá yêu thích sự thoải mái! Và cũng vì lý do này mà tôi không chắc ngày nay bạn có thể tìm thấy tinh thần sisu hiện diện nhiều như xưa hay không. Ngày nay, người Phần Lan sử dụng tinh thần sisu của mình để mừng lễ Vappu vào đêm trước ngày 1 tháng Năm (xem thông tin trang bên) và lễ Juhannus vào dịp giữa hè (xem trang 46). Những ngày đó luôn rất lạnh lẽo hoặc ẩm ướt,
nhưng điều đó không quan trọng vì dù sao đi nữa thì họ vẫn quyết tâm tổ chức tiệc nướng ngoài trời hoặc đi cắm trại, vì đó là truyền thống!
Người Phần Lan sống thẳng thắn và thực tế. Một phần trong tinh thần sisu của họ được thể hiện ở đạo đức công việc cao đẹp cùng thái độ luôn sẵn sàng xắn tay áo lên làm việc. Căn nhà nghỉ dưỡng mùa hè của họ là một ví dụ hoàn hảo cho điều này. Bạn nghĩ mình sẽ đến đó để thư giãn, nhưng trước khi bạn kịp nhận ra thì nó đã chuyển thành một chuyến lao động cắm trại! Bạn vẫn phải làm việc, chỉ khác ở chỗ thay cho công việc bàn giấy ở văn phòng thì bây giờ bạn sẽ đi đốn củi hoặc khiêng đá chẳng hạn.”
Mừng xuân theo phong cách sisu
Vappu (Valborg trong tiếng Thụy Điển) được tổ chức vào ngày 30 tháng Tư và ngày 1 tháng Năm. Vốn là nghi thức chào xuân từ thời tiền Thiên Chúa giáo, vào thế kỷ 15, Vappu trở thành ngày Thánh Walpurga (nữ tu người Đức được sinh ra ở Anh và được phong thánh vào thế kỷ thứ 8). Vappu được tổ chức rộng rãi ở Bắc Âu với nhiều phong tục khác nhau. Ở vùng nông thôn Phần Lan, người ta thường đốt lửa trại để đánh dấu ngày cuối cùng của mùa đông, trong khi ở khu vực thành thị, Vappu chủ yếu là một lễ hội đường phố náo nhiệt mà thành phần tham gia chủ đạo là sinh viên đại học. Dịp lễ này mang đậm truyền thống địa phương và không thiếu những trò tinh nghịch của các cô cậu sinh viên. Bất kể thời tiết như thế nào, Vappu luôn được tổ chức ngoài trời với vô số bong bóng, xúc xích và kẹo bông gòn vào ngày cuối cùng của tháng Tư, cùng với một chuyến dã ngoại uống rượu sâm-banh truyền thống vào ngày đầu tiên của tháng Năm.
TINH THẦN SISU
- không chỉ dành cho những con sói cô độc
KHI GÁNH NẶNG ĐƯỢC SAN SẺ
Tin tưởng và chia sẻ tâm sự với ai đó không chỉ giúp bạn cảm thấy dễ chịu hơn mà còn giúp thắt chặt mối quan hệ giữa bạn và người đó. Từ đó mở ra nhiều cơ hội để hai bạn đồng cảm với nhau trong tương lai và tạo ra một vòng tròn tích cực hỗ trợ lẫn nhau.
Khi nghĩ về sisu, chúng ta rất dễ hình dung đây là một cuộc chiến trong đơn độc. Điều đó không đúng. Sisu có thể là một phẩm chất cá nhân, nhưng đó là phẩm chất mà chúng ta truyền đạt cho nhau. Và chân lý này cũng đúng đối với tinh thần sisu: đoàn kết giúp chúng ta mạnh mẽ hơn.
Không ai có thể sống mà không cần đến sự trợ giúp của người khác. Điều này được lặp đi lặp lại khiến chúng ta phát ngán, nhưng nó vẫn luôn đúng. Một người không có khả năng nhờ người khác giúp đỡ là một người đáng thương chứ không phải đáng ngưỡng mộ.
Ở
Ở Phần Lan cũng thế, tinh thần sisu thường được hiểu là bạn phải cố gắng tự vượt qua khó khăn – đặc biệt khi bạn là đàn ông. Quan niệm xưa của người Phần Lan cho rằng bậc đại trượng phu chỉ cần hai món vũ khí: sự im lặng và con dao puukko truyền thống nhỏ nhắn giắt ở thắt lưng. Thế nhưng quan niệm đó đang chết dần. Cho đến giai đoạn Chiến tranh Thế giới thứ II, Phần Lan vẫn có nền kinh tế nông nghiệp; quốc gia công nghiệp hóa với nhiều phúc lợi của chúng tôi được xây dựng sau cuộc chiến, nhờ vào nỗ lực phi thường của cả nước. Khả năng đoàn kết vì lợi ích chung của chúng tôi đã mang lại thành công cho Phần Lan. Dù sao đi nữa, người nghệ sĩ độc tấu có thể đi được bao xa nếu thiếu dàn nhạc?
MỌI NGƯỜI VÌ MỘT NGƯỜI, MỘT NGƯỜI VÌ MỌI NGƯỜI
Là một khái niệm tâm lý, tinh thần sisu thật sự tự xuất hiện khi chúng ta đang phải chịu đựng áp lực nặng nề. Một cuộc khủng hoảng gia đình thường sẽ là động lực để gia đình đó thay đổi, cho dù là tốt hay xấu. Khi đối mặt với bất kỳ thử thách nào, tư duy tập thể sẽ luôn tạo ra sự khác biệt to lớn. Trong gian nan, chúng ta cần dựa vào nhau và hỗ trợ nhau. Và rồi bạn sẽ thấy, vào những ngày sisu của bạn xuống thấp, sẽ có người nào đó ở quanh bạn có thể giúp bạn vực dậy tinh thần đó.
“Trên tất cả, tinh thần sisu là một sự lựa chọn tập thể. Cùng nhau, chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn.”
Emilia Lahti, chuyên gia sisu
PHÁ VỠ QUAN NIỆM SAI LẦM VỀ ANH HÙNG - tại sao mạnh và yếu không phải là những thứ đối lập
Tôi nghĩ quan niệm sai lầm phổ biến nhất về tinh thần sisu ở ngay tại Phần Lan là xem sisu> tương đương với sự thiếu hụt cảm xúc. Khí hậu, đời sống khó khăn, chiến tranh – bất cứ yếu tố nào đã rèn giũa nên tinh thần sisu của dân tộc chúng tôi đều có chứa tính khủng hoảng. Trong lúc khủng hoảng, chúng ta sống theo những quy tắc khác với giai đoạn bình thường, và chúng ta chỉ quan tâm đến những nhu cầu thiết yếu. Có một điều mà ít ai đề cập đến, đó là những hậu quả – cảm xúc của chúng ta, nỗi đau thương của chúng ta – sẽ được giải quyết sau đó.
Nhưng nếu không có “sau đó” thì sao? Nhìn nhận sisu như một trạng thái tồn tại bất biến là không đúng. Nhà nghiên cứu sisu Emilia Lahti giải thích, tinh thần sisu không phải là mục tiêu thường trực mà là nơi ta thỉnh thoảng dừng chân. Khi kiến thức tâm lý học được phát triển, nhu cầu bày tỏ nỗi đau và chia sẻ những vết thương lòng đã được thừa nhận rộng rãi trong xã hội chúng ta. Thế nhưng mãi cho đến gần đây thì điều đó mới được thực hành.
CÁI GIÁ CỦA SISU
Phần Lan ca ngợi những người hùng chiến tranh và tôn vinh vai trò của từng người lính. Nhưng khi chiến tranh qua đi, mọi sự tập trung đều hướng về việc tái thiết đất nước và tiến lên phía trước. Tổn thương tinh thần của những người trực tiếp tham gia chiến tranh không được chữa lành. Để lại quá khứ phía sau có nghĩa là để những người anh hùng đó tự mình đối phó với áp lực căng thẳng sau chấn thương.
Dĩ nhiên, việc đó là hoàn toàn đúng ở bất kỳ nơi nào lúc bấy giờ, bởi khi đó chúng ta hiểu biết rất ít về những ảnh hưởng to lớn của chấn thương tâm lý đối với đời sống con người. Nhưng ngày nay, chúng ta có khả năng tránh được kiểu tư duy đó.
MẠNH MẼ THỪA NHẬN ĐIỂM YẾU
Thế nào là một anh hùng? Một người có vẻ ngoài mạnh mẽ và một cơ thể khác thường bên trong? Một người chỉ dựa vào sức mạnh của bản thân và không tin tưởng bất kỳ ai khác? Chắc chắn chúng ta có thể làm tốt hơn thế. Ngay cả ở Phần Lan, ý tưởng cô độc chính là sức mạnh cũng dần lung lay. Và chúng tôi bắt đầu nhìn nhận thành công trong cuộc sống là một tổng thể hòa hợp, trong đó cuộc sống gia đình cùng với hạnh phúc cá nhân đóng vai trò quan trọng tương đương với thành công trong sự nghiệp. Đây chính là cách phát triển bền vững.
Suy cho cùng, để đủ mạnh mẽ đến mức có thể thừa nhận điểm yếu của bản thân, bạn sẽ cần có tinh thần sisu.
Ỗ Ừ Ê
SỰ HỖ TRỢ TỪ CHUYÊN GIA
Trên thực tế, thỉnh thoảng nhờ đến sự hỗ trợ của các chuyên gia sẽ mang lại lợi ích cho đa số chúng ta. Hoặc đơn giản là lắng nghe quan điểm của một người trung lập cũng có thể rất hữu dụng cho ta. Hãy đặt lịch hẹn với
một chuyên gia tư vấn hoặc chuyên gia tâm lý – có thể bạn sẽ thấy việc đến gặp họ định kỳ là hữu ích, hoặc chỉ một, hai buổi tư vấn cũng sẽ giúp bạn tìm được hướng đi mới.
HẠNH PHÚC VÀ KHỎE MẠNH THEO PHONG CÁCH SISU
Trong chương này, chúng ta sẽ khám phá vai trò của sự im lặng đối với hạnh phúc khi bạn chào đón sự thiếu tiện nghi và quan tâm đến thiên nhiên theo tinh thần sisu.
SỰ IM LẶNG
- tiếng nói hữu hiệu của người Phần Lan
“Người Phần Lan xem sự im lặng là một nguồn lực chứ không phải sự xấu hổ.”
Các quốc gia láng giềng thỉnh thoảng hay nói đùa về chúng tôi như thế này: “Người Phần Lan biết cách giữ im lặng bằng vài thứ tiếng”. Vui đấy – và thật ra là có phần đúng nữa. Người Phần Lan đánh giá cao sự im lặng và lối sống ẩn dật, điều mà chúng tôi tin là sẽ mang lại sự hài hòa cho cuộc sống.
Nếu người Phần Lan được xem là kiệm lời thì đó là vì nói chung chúng tôi không thích huyên thuyên. Bạn có thể nghĩ như vậy là thực dụng, cộc lốc, hay thậm chí là thô lỗ, nhưng chúng tôi thật sự muốn dành thời gian suy nghĩ về điều mình muốn nói, rồi trình bày điều đó thẳng thắn mà không thêm thắt bất kỳ lời hoa mỹ nào khác.
Tuy nhiên, mọi sự đang dần thay đổi. Hồi những năm 1990, Phần Lan dẫn đầu cuộc cách mạng công nghệ điện thoại di động với gã khổng lồ Nokia và khẩu hiệu “Kết nối mọi người”. Chúng tôi trở nên thích tán gẫu hơn rất nhiều qua vài thập kỷ gần đây – ít nhất là tán gẫu trên điện thoại. Thế nhưng người ngoại quốc vẫn có xu hướng hơi bất an vì sự im lặng thân thiện đôi
khi kéo dài vài phút của chúng tôi (và đó có thể là lúc đang ngồi giữa một nhóm bạn). Một đồng nghiệp người Anh của tôi từng than thở về nỗi băn khoăn của anh về giờ cà phê chiều thứ Sáu, “Đơn giản là mình không thể chịu nổi, thật sự không thể chịu nổi. Mọi người ngồi vào bàn, mỗi người
một miếng bánh và cứ thế ăn trong im lặng. Mình cảm thấy căng thẳng đến mức bắt đầu nói lảm nhảm trong khi chẳng có gì để nói!”.
SỰ IM LẶNG THÂN THIỆN
Sự im lặng của người Phần Lan mang đến cảm giác là mặc dù không ai nói gì nhưng chúng tôi vẫn đang chia sẻ với nhau những giây phút thong thả, không có áp lực xã hội. Khi quen với sự im lặng này, bạn sẽ trân trọng ưu điểm của nó: trong giây phút tĩnh lặng đó, bạn được phép thả lỏng. Bạn có thể nói chuyện nếu muốn. Và nếu bạn không muốn nói chuyện thì cũng chẳng sao cả – chúng tôi không đánh giá xấu bạn vì chuyện đó. Trên thực tế, chúng tôi biết rằng một người khôn ngoan sẽ im lặng khi không có gì đáng để nói.
Chúng tôi cũng có những lúc im lặng lúng túng khi có ai đó nói điều không thích hợp, nhưng những khoảng lặng dài mà các bên đều mong muốn thì không phải là một sự lúng túng. Tuy nhiên, bản thân chúng tôi cũng đón nhận văn hóa này theo cách khác nhau, và một vài người Phần Lan thừa nhận họ cảm thấy bối rối hệt như anh đồng nghiệp xứ sở sương mù của tôi khi đối mặt với sự im lặng trong nhóm.
À
SỰ IM LẶNG NGỌT NGÀO
Cuộc sống chúng ta đang trở nên ồn ào hơn bao giờ hết. Đủ loại xao lãng sẽ xâm nhập vào từng phút giây quý giá mà chúng ta gặp mặt nhau. Đừng để điều đó xảy ra. Hãy quyết tâm không đụng đến điện thoại khi bạn đang thực hành “hiện diện trong từng khoảnh khắc”. Hãy thật sự quan sát bạn mình, chú ý từng cử chỉ và biểu hiện nhỏ nhất của họ. Đừng vội vàng lấp đầy những khoảng lặng, và hãy lưu tâm đến những khoảng lặng khiến bạn không thoải mái. Tại sao chúng lại khiến bạn không thoải mái?
HÒA MÌNH CÙNG THIÊN NHIÊN
- giá trị của lối sống hòa hợp với thiên nhiên
Về mặt địa lý, Phần Lan là nước có diện tích lớn thứ tám ở châu Âu, nhưng dân số chỉ khoảng 5,5 triệu người. Điều này nghĩa là đất nước chúng tôi có rất nhiều vùng hoang sơ không có người sinh sống.
Với hai triệu héc-ta là khu bảo tồn thiên nhiên, “vùng đất ngàn hồ” thật sự có đến hơn 187.000 hồ cùng 179.000 hòn đảo. Rộng mênh mông và khá trống trải, vùng đất của chúng tôi đắm chìm trong sự tĩnh lặng kéo dài suốt bề dày lịch sử, và dường như điều đó cũng thấm dần vào tâm hồn chúng tôi.
TRỞ VỀ CỘI NGUỒN
Việc được ban cho một vùng thiên nhiên hoang sơ đã tạo nên một quốc gia của những người băng rừng vượt suối, những người sống trong các căn nhà gỗ nhỏ đơn sơ và những người thích đời sống biệt lập. Càng nghĩ về thiên nhiên thì tôi càng nhận ra rõ ràng hơn: mặc dù là người hiện đại sống trong một thế giới hiện đại, sâu trong thâm tâm chúng tôi vẫn là những người yêu vùng thôn dã. Môi trường sống này mang đến cho chúng tôi vô vàn khó khăn, nhưng có lẽ vì chính lý do đó mà chúng tôi yêu quý vùng đất đôi khi
rất khắc nghiệt này. Chính môi trường này đã hun đúc tinh thần sisu nơi chúng tôi.
CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT
Phần Lan là nơi cư ngụ của nhiều loài động vật hoang dã và nguy hiểm như sói, linh miêu, chồn sói và gấu. Điều đó có nghĩa là một cuộc mạo hiểm, ít nhất là trong một số khu rừng nhất định nào đó, sẽ đòi hỏi một tinh thần sisu đáng kể.
Gấu nâu (Ursus arctos, hay karhu trong tiếng Phần Lan) là một trong những kẻ săn mồi lớn nhất ở châu Âu và cũng là loài vật được chọn làm biểu tượng quốc gia của Phần Lan. Người Phần Lan ưu ái loài động vật mạnh mẽ nhưng nhút nhát này. Gấu nâu ngủ vùi suốt mùa đông, chỉ xuất hiện vào mùa xuân cùng bầy gấu con mà nó sinh ra trong lúc gà gật ngủ. Là loài vật linh thiêng trong thời cổ đại, hiện giờ số lượng gấu nâu ở Phần Lan chỉ còn khoảng dưới 2.000 cá thể.
ĐÓN NHẬN SỰ THIẾU TIỆN NGHI
- điều thiết yếu đối với tinh thần sisu
Bắt đầu từ dịp Lễ hội Mùa hè vào cuối tháng Sáu, dịp lễ hội mà người dân vùng Bắc Âu sôi nổi chào đón hơn bất kỳ dịp lễ tôn giáo nào, chúng tôi từ từ rút khỏi cuộc sống thường nhật để trở về với thiên nhiên. Dành khoảng ba đến bốn tuần sống trong căn nhà gỗ mùa hè mökki là hình mẫu lý tưởng của đa số người Phần Lan về thiên đường trên Trái đất. Nhiều người may mắn có một căn nhà mökki riêng hoặc chia sẻ với một đại gia đình, còn một số người khác có thể mượn hoặc thuê một căn.
Đó là nơi chúng tôi thư giãn sau một mùa đông dài và tận hưởng ánh sáng ban ngày hàng giờ liền bằng cách đi bơi, câu cá, dong buồm ra biển, chèo thuyền, hái quả mọng, nướng thịt – đại khái là chúng tôi sẽ lang thang đây đó với bộ dạng xuề xòa một chút để nạp năng lượng cho năm mới. Đây
cũng là dịp đấng mày râu ở đây có thể diện “bộ râu quai nón mùa lễ hội”, một khái niệm rất được ưa chuộng ở đất nước chúng tôi.
Có một luật bất thành văn là một căn mökki có đường ô-tô vào tận nhà sẽ không “đỉnh” bằng một căn mökki nằm ở nơi mà bạn phải dùng thuyền mới đến được. Việc không có đường giao thông kết nối có nghĩa là ngôi nhà của bạn nằm trên một ốc đảo hẻo lánh, và điều đó nghĩa là bạn đã có được nơi trú ẩn vô cùng tuyệt vời cho mùa hè.
Mặc dù suốt phần thời gian còn lại trong năm, chúng tôi sống trong những căn nhà ấm áp (nhớ gắn hai lớp kính cách nhiệt tốt nhé, cảm ơn!), căn nhà mùa hè lại tượng trưng cho sự phá bỏ tiện nghi. Nó chỉ có một lò sưởi để giữ ấm và nấu ăn, nhưng không có hệ thống máy sưởi trung tâm. Và thậm chí đôi khi còn không có điện.
Hệ thống cấp nước là một tiện nghi hiện đại khác bị những người ngoan cố trong căn nhà mùa hè từ chối. Bởi vì ngồi xổm bên bờ hồ để rửa bát dĩa trong làn nước mát lạnh thật là một việc lãng mạn. Bên cạnh đó bạn còn phải trữ nước để uống và nấu ăn trên thuyền đủ cho ít nhất một tuần, vì nơi này sẽ không thể là nơi trú ẩn nữa nếu ta cứ bị người giao hàng làm phiền.
Có điều gì đó ở những tiện nghi hiện đại xúc phạm đến tính độc lập trong tinh thần sisu lý tưởng của người Phần Lan. Tổ tiên chúng tôi đã trồng trọt canh tác trên mảnh đất này và phát triển tính kiên cường qua những gian khó mà nó mang lại. Chúng tôi giữ vững tinh thần này bằng cách lui về căn nhà gỗ mùa hè của mình suốt nhiều tuần liền, tự bổ củi nhóm lò, tự mang theo nước và nhìn chung là tìm niềm vui trong gian khó trong lúc tận hưởng mùa hè mà mình hằng mong chờ.
XIN CHÀO, NGƯỜI LẠ!
- làm quen (lại) với thiên nhiên
Nếu bạn cảm thấy không có tiếng nói chung với thiên nhiên, đừng hoảng vì bạn không phải là người duy nhất có cảm giác đó. Có thể quanh bạn không có nhiều cảnh sắc thiên nhiên, hoặc bạn khó có điều kiện tiếp cận với thiên nhiên. Hoặc có lẽ bạn chỉ đơn giản bị mắc kẹt trong vòng quay nhàm chán của cuộc sống thành thị và không biết phải làm gì khi đối mặt với thiên nhiên rộng lớn.
Trên tất cả, có một lý do khiến thiên nhiên gắn liền với tinh thần sisu: thiên nhiên dạy ta cách sống độc lập. Biết cách xoay xở giữa thiên nhiên hoang dã giúp ta nâng cao lòng tự trọng một cách lành mạnh, nhưng hãy (và nên) bắt đầu từ những điều đơn giản.
Sau đây là ba gợi ý để bạn bắt đầu hành trình về với thiên nhiên. 1. Nghĩ đơn giản
Hãy đi bộ, hái trái cây, trượt tuyết, đạp xe, đi bộ đường dài – người Phần Lan hay nghĩ thiên nhiên là phần mở rộng của phòng khách nhà mình. Hãy
bắt đầu bằng việc cố gắng dành chút thời gian hoạt động ngoài trời mỗi ngày và tiến xa hơn từ đó.
2. Tìm hiểu
Thật khó để yêu một môi trường mà bạn chẳng biết gì về nó. Hãy tìm đọc thông tin về môi trường thiên nhiên ở góc nhỏ của bạn trong vũ trụ. Bạn có thể tìm thấy loài cây và động vật nào ở đó? Loài nào hiếm có, và loài nào phổ biến? Nếu có một công viên gần nơi bạn sống, hãy tìm hiểu về lịch sử của nó và người thiết kế ra nó. Bằng cách đó, chuyến đi dạo của bạn sẽ trở nên thú vị hơn.
3. Chuẩn bị sẵn sàng
Nếu bạn là người thành phố điển hình, có thể quần áo của bạn phù hợp với những con đường đô thị lát gạch hơn là rừng thông. Nhưng bạn không cần phải dốc cạn túi để khiến cuộc dạo chơi giữa thiên nhiên trở nên hấp dẫn hơn đâu – hãy xem tiếp trang 52: Đi bộ đường dài.
LỐI SỐNG TỈNH THỨC THEO PHONG CÁCH PHẦN LAN
- tìm về thiên nhiên để được bình yên
Nghiên cứu cho thấy việc dành thời gian hòa mình vào thiên nhiên có tác dụng như một loại thuốc giảm căng thẳng tự nhiên. Từ rất lâu trước khi các phương pháp thiền được phát triển, thiên nhiên giúp chúng ta sống có ý thức hơn – ảnh hưởng của thiên nhiên đối với chúng ta rất khó giải thích nhưng không thể bác bỏ. Đó là nơi chúng ta cân bằng bản thân và tái kết nối với nguồn sức mạnh sâu hơn.
Thiên nhiên là nơi ta nghỉ ngơi. Nó trao cho ta một điều quý giá – sự tĩnh lặng – và cũng là cơ hội để nhấn nút “tạm dừng” giữa dòng suy nghĩ ồn ào và hình ảnh hỗn loạn trong tâm trí. Thiên nhiên làm được một điều mà chẳng có gì thay thế được, đó là giúp bạn tận hưởng phút giây hiện tại – nếu bạn cho phép.
Những bài tập về sự tỉnh thức tiếp theo đây đã được Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Phần Lan phát triển. Hãy tìm một nơi yên tĩnh, lý tưởng nhất là trong rừng hay sườn đồi, và hãy làm thử một lần.
THƯ GIÃN VÀ QUAN SÁT
Hãy tìm một chỗ thích hợp để đứng trong im lặng và dành một khoảnh khắc để thật sự quan sát xung quanh. Bạn có nhận ra có thứ gì đó đang bay trên đầu hoặc bay quanh bạn không? Có gì đang lơ lửng trong không khí hay di chuyển dưới lòng đất không? Bạn có quan sát được bất cứ thứ gì sau đây không: một con ruồi, một chiếc lá, một cây nấm, một con chim, một đám mây, một chú bướm? Bạn có cảm nhận được làn gió đang mơn man trên má không? Hay điều gì khác nữa?
HÍT THỞ THẬT SÂU
Những ký ức mà ta khắc ghi thường gắn liền với một mùi hương nào đó. Hãy nhắm mắt lại và hít sâu. Hãy để tâm trí bạn dừng lại ở bất cứ nơi nào nó chạm đến. Một mùi hương nào đó khiến bạn cảm thấy như thế nào? Nó gợi nhớ điều gì? Hãy dành thời gian lần theo dòng ký ức đó để tìm ra nguồn gốc của nó.
TÌM MỘT CÁI CÂY ƯA THÍCH
Hãy nghĩ xem môi trường nào khiến bạn cảm thấy thư giãn nhất. Hãy nghĩ về cái cây ưa thích của bạn. Nó trông như thế nào? Hãy nghĩ về loại cây mà bạn muốn tựa vào mỗi khi bạn cần nghỉ ngơi và làm mới mình. Tìm một cây gần đó và chạm vào nó. Bạn cảm thấy như thế nào? Bây giờ hãy lặp lại điều đó nhưng nhắm mắt lại. Bạn cảm nhận được gì?
"""