Đại Đường Tây Vực Ký - Bút ký Đường Tăng

🔙 Quay lại trang tải sách pdf ebook Đại Đường Tây Vực Ký - Bút ký Đường Tăng Ebooks Nhóm Zalo 大唐西域記 ĐẠI ĐƯỜNG TÂY VỨC KÝ-HUYỀN TRANG PHÁP SƯ Lời tựa Quý vịđang cầm trên tay quyển "Đại Đường Tây Vức Ký" được chuyển dịch từ chữ Hán sang tiếng Việt là do kết quả của sự miệt mài dịch thuật của chúng tôi từ ngày 24 tháng 10 năm 2003 đến ngày 10 tháng 12 năm 2003 tại Tu Viện Đa Bảo, Úc Đại Lợi nhân mùa nhập thất lần đầu tại đây. Xin tạ ơn Tam Bảo đã chiếu soi cho chúng con để lần dò từng câu văn, từng ý chữ mà Ngài Huyền Trang, một bậc danh tăng đời Đường đã thể hiện trọn vẹn hết tâm ý khi đi chiêm bái, học hỏi và ghi lại nơi Thánh Địa ròng rã trong 1 năm trời. Để rồi về lại kinh đô Tràng An với 5 bộ kinh bằng chữ Phạn. Ngài trải qua 110 nước và về sau cùng 100 vị Cao Tăng Học giảđương thời, dưới quyền chủ tọa của Ngài, phiên dịch suốt trong vòng 1 năm, kể từ khi Ngài về lại Tràng An Trung Quốc, vào ngày 24 tháng giêng năm 45 (năm Trinh Quán thứ 1 đời nhà Đường). Ngài lên đường rađi khỏi Trung Quoc vào năm Trinh Quán thứ 3 đời nhà Đường tức năm 628, lúc ay Ngài đã33 tuoi. Như vậy Ngài sinh vào năm 595 và Ngài thị tich ̣ vào ngày mong 5 tháng 2 năm 664, tại Ngọc Hoa Cung, hưởng thọ 69 tuoi. Ngài ve lại Kinh Đô đúng 50 tuoi và chủ trı̀ phiên dich ̣ trong 19 năm ròng rãnhư thevà ngày nay Ngài đãđelại cho hậu themột gia tài Pháp Bảo vô giá mà đông tây kim cokhó có người thứ hai sánh kip̣ . Đây là một tập sách gom 12 quyen và hai lời tự a đượ c đăng trongĐại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh, quyen thứ 51 thuộc Sử Truyện, bộ thứ 3 từ trang 867 đen trang 948, theo thứ tự kinh văn so2087. Chı̉ có 81 trang kinh mà chúng tôi phải dicḥ ròng rã gan 2 tháng dài. Moi ngày từ 5 đen 6 tieng đong hovà ket quả là hơn 460 trang sách khoA5 và gom 127.264 chữ, như quý viđang ̣ đọc.Đại Tạng Kinh không chı̉ có một quyen mà cả một trăm quyen như the. Moi quyen dày từ 1000 đen 2000 trang. Neu một người đecả một đời ra đọc chưa chac gıđà ̃ het, đừng nói đen van đe phiên dich. ̣ Bây gi ờ Phật Giáo Việt Nam đãbat đau cho phiên dich ̣ nhieu phan từ Kinh, Luật, Luận trong Đại Tạng Kinh ra tieng Việt. Trong đó phải nói rang ve phan Kinh Văn, Hòa Thượng Thıch T ́ rı́ Tinh, ̣ CoĐại Lão Hòa Thượng Thıch ́ Trı́Nghiêm, CoHòa Thượng Thıch ́ Thiện Siêu, CoHòa Thượng Thıch ́ Huệ Hưng đãđóng góp dich ̣ thuật phan chınh. ́ VeLuật Tạng có CoHòa Thượng Thıch́ Hành Trụ, CoHòa Thượng Thıch ́ Thiện Hòa, CoHòa Thượng Thıch ́ Trı́ Thủ, Co Hòa Thượng Thıch ́ Trı́ Minh, Hòa Thượng ThıchĐo ́ ng Minh v.v.....VeLuận Tạng có CoHòa Thượng Thıch́ Khánh Anh, CoHòa Thượng Thıch ́ Thiện Hoa, CoHòa Thượng Thıch ́ Trı́ Thủ, Co Hòa Thượng Thıch ́ Thiện Siêu, Co Hòa Thượng Thıch ́ Thanh Kiem, CoHòa Thượng Thıch ́ Trung Quán, Co Hòa Thượng ThıchĐư ́ ́c Niệm, Co Thượng Tọa Thıch ́ Viên Đức, CoSư Bà Thıch ́ Nữ Như Thanh, CoSư Bà Thıch ́ Nữ Diệu Không v.v... đãđóng góp phan mınh ̀ không nhỏ cho van đephiên dich ̣ từng loại như the. Riêng phan Kinh Tạng Pali do Hòa Thượng Thıch ́ Minh Châu đã dich ̣ gan xong tat cả Kinh Văn. Phan Luật và Luận do Chư Tôn Đức Trưởng Lão thuộc Phật Giáo Nguyên Thủy phiên dich. ̣ Hòa Thượng Thıch ́ Tinh ̣ Hạnh người chủ trương một Đại Tạng Kinh Việt Namđãđang và sẽcho Tăng Ni phiên dich ̣ những phan còn lại, roi san đinh ̣ trước sau đe hınh ̀ thành. Hiện nay Hòa Thượng đãcho xuat bản đượ c 10 bộ. Một bộĐại Tạng Kinh Việt Nam đượ c hınh ̀ thành trọn vẹn, chac phải 200 bộ như the, moi bộ dày chừng 1000 đen 2000 trang. Riêng b ộ "Đại Đường Tây Vức Ký" nay sở dı̃chúng tôi dicḥ trước vı̀ nghı̃rang chınhđa ́ ̂y là tam bản đođay đủ nhat, chi ly nhat mà đương thời từ năm 628 đen năm 645 tại An Độ và Trung Hoa chưa có một người nào viet đượ c một bộ Sử Phật Giáo như the. Đây là ket quả của 17 năm trường màNgài Huyen Trang đãở tại An Độ. Đi đen đâu Ngài cũng ghi lại từ khı́hậu, phong thocho đen tập quán và nhat là những câu chuyện liên quan đen cuộc đời đức Phật cũng như chư vị BoTát, A La Hán. Sonước mà Ngài đãđi qua là 110, ngày nay chúng ta có thegọi là những tieu bang, vı̀ngày xưa moi một vùng có một ông Vua nhỏ, hoặc tù trưởng đứng đau. Còn ngày nay, An Độ chı̉còn một nước mà thôi. Chung quanh đó có một sonước, ngoài An Độ như Ba Tư, Kasmir, Tân Cương v..v....là những nước lớn ta có the keriêng. nhưng tựu chung chıđi ̉ bộ và dùng voi ngự a mà vượt qua đượ c những chặngđường dài gan 50 ngàn dặm ay thı̀ quả thật the gian nay chı cỏ ́ một không hai. Nh ờ bản đohành hương của Ngài qua truyện Đại Đường Tây Vức Ký nay mà những nhà Học giả, những nhà Khảo CoHọc người Au Châu mới tım ̀ đen An Độđexác nhận, tım ̀ kiem những di tıch ́ ay vào cuoi thekỷ thứ 18 và cho đen nay thı̀bon Thánh Đia ̣ căn bản của đức Phật từ khi Đản Sinh cho đen khi Thành Đạo, Thuyet Pháp lan đau tiên và thịtich ̣ Đại Bát Niet Bàn đãrõ ràng. Bây giờ các nhà Khảo Co Học người Nhật Bản van còn đang tiep tục tım ̀ kiem các di tıch ́ cũ ngày xưa cách đây 2547 năm vetrước. Tat cảđeu nhờ vào công đức của Ngài Huyen Trang đãvẽcho chúng ta một tam bản đocách đây 1375 năm (2003-628, là năm mà Ngài Huyen Trang 33 tuoi bat đau sangAn Độ) đây là một tam bản đocũnhat trong tat cả những tam bản đocủa thegiới hiện nay. Đại Đường Tây Vức Ký nay đã đượ c dich sang tie ̣ ng Anh, tiengĐức, tieng Nga và tieng Việt hınh̀ nhưđây là bản đau tiên. Vı̀cho đen nay, chúng tôi van chưa đọc đượ c một bản nào môtảtı̉mı̃như the. Gan đây chúng tôi có đọc đượ c quyen "Đường Tam Tạng Thınh ̉ Kinh" của nhà văn VõĐınh̀ Cường tái bản lan thứ 3 năm 2000 thı̀mới biet ngày 7 tháng 5 năm 1960, ông đãcho xuat bản cuon "Huyen Trang", nhưng lúc ay tại quênhàtôi chưa có cơ duyên đọc đen. Căn cứ theo lời tự a lan thứ nhat xuat bản vào năm 1960, đượ c biet rang nhà văn Võ Đınh ̀ Cường dùng tài liệu của Học giả Lương Khải Siêu người Trung Hoa soạn và nhờ CoHòa Thượng Thıch ́ Thiện Siêu, Co Hòa Thượng Thıch ́ Trı́Thủ dich ̣ tài liệu ay ra tieng Việt; nhưng phan mınh, ̀ nhà văn không cho biet ông đã căn cứ vào tài liệu nào đeviet. Dı̃nhiên phải có tài liệu chınh ́ trong tay, ông mới hoàn thành tác pham ay đượ c. Vı̀ đây là một nhân vật lich ̣ sử chứ không phải Dã sử hoặc Huyen sử, cho nên chúng ta phải làm sáng danh đieu nay. Nhân nghiên c ứu đeviet lời tự a cho quyen sách quan trọng nay, chúng tôi mới thay bài dich ̣ của lời tự a Vua Đường Thái Tông đãviet vào năm 648 gom 780 chữmàNgài Trı́Thủ vàNgài Thiện Siêuđãdich ̣ ra tieng Việt thật tuyệt vời. Nay chúng tôi xin trıch đa ́ ̆ng lại cho đủ ba lời tự a cho phan đau của dich pha ̣ m nay. Trong chương 5, phan XVI veviệc phiên dich ̣ KinhĐien, nhà văn Võ Đınh C ̀ ường viet như sau: "Mùa thu n ăm sau, phụng mệnh Vua Thái Tông, Ngài thuật cho một đệ tử là Biện Cơ chép lại cuộc Tây Du của Ngài trong 17 năm trải qua 138 nước một cách tường tận....." Ơđây cóthephân tıch ́ một vài việc như sau: Có một đieu chúng tôi thac mac là: "Ngài Tam Tạng Pháp Sư Huyen Trang phụng chieu dicḥ " quyen nay. Tại sao Ngài phải dich? ̣ Lẽ ra phải nói là Ngài soạn mới đúng. Khi viet lại chac Ngài phải viet bang chữ Hán, nghıa ̃ là đi đen đâu ngài chépđen đó. Chứ sau 17 năm velại Trung Quoc làm sao nhớ het mà kelại cho ngài Biện Cơ soạn lại? Và một đieu khó hieu nữa - Không lẽNgài viet bang chữ Phạn? - Chac chan là không. Vı̀tieng mẹđẻ của Ngài là tieng Trung Hoa, khi qua đó Ngài đã33 tuoi, trong khi tieng Phạn chưa giỏi thı̀phải lay tieng mẹđẻ làm chuan vậy. Th ứ nữa ở trong Đại Tạng Kinh, Phan tự a thứ nhat cho biet Ngài đãđi 110 nước; trong khi đó ông VõĐınh ̀ Cường bảo đi đen 138 nước và ngay cả trong lời tự a thứ 2 trongĐại Đường Tây Vức Ký của Thượng Thơ Tả Bộc Xạ Yen Quoc Công Trương Thuyet có ghi là: Lời tự a của Tam Tạng Thánh Giáo do Vua Đường Thái Tông viet chı̉có 780 chữ" mà ông Võđãviet là 781 chữ. Đieu đó cũng dehieu thôi vı̀ông cũng có nhận đinh ̣ rang: "Ong Lương Khải Siêu bảo rang Ngài Huyen Trang sangAn Độ năm Trinh Quán nguyên niên là sai" và ông đã chứng minh là năm Trinh Quán thứ ba mới đúng. Đieu chứng minh nay của ông Võđúng với Đại Tạng Kinh. Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh (Taisho Shinshu Daijokyo) là Đại Tạng Kinh đượ c hoàn thành dưới thời Vua Đại Chánh (Taisho) Vua nay là con của Vua Minh Trị Thiên Hoàng (Meiji Tenno). Vua Minh Triđạ ̃có công duy tân đat nước Nhật vào năm 1868 cách đây 135 năm (20031868) và sau khi Minh Trị Thiên Hoàng băng hà, Vua Đại Chánh lên ngôi. Ong Vua nay trị vı̀ không lâu; nhưng đượ c một việc dưới thời ông Tam Tạng Kinh Đien bang chữHán đãđượ c sưu tập chın̉ h lý vàđóng lại thành bộ, đengày hôm nay tại Trung Hoa,Đại Hàn, Việt Nam, Mỹ Quoc, có cơ hội căn cứ vào đó mà dich ̣ thuật nghiên cứu. Vào thời ay, năm 1923 đen năm 1933 ( Đại Chánh năm 13đen năm Chiêu Hòa thứ 7), Vua cho triệu tập 100 Học giả Tăng Sı̃và Cư Sı̃toàn là những viđọ Tien Sı̃có trınh ̀ độ Phật học thâm sâu ket thành bộĐại Tạng Kinh nay. Chúng ta biet rang bản Đại Đường Tây Vức Ký nay y cứ vào bản Đại Đường Tây Vức Ký của Kinh ĐôĐeQuoc Đại Học (Kyoto Teikoku Daigakku) soạn ở trang 867 quyen 51. Như vậy đây là một tài liệu đáng tin cậy. Vı̀ lẽtài liệu từĐại Học soạn dicḥ và dạy cho sinh viên ở Nhật phải nói là hoàn chınh ̉ hơn những tài liệu khác. Dı̃nhiên không phải là hoàn toàn đúng het; nhưng tài liệu ay ta có they cứđượ c. Đại Đường Tây Vức Ký đượ c soạn từ năm 646, như vậy cách nay đã 1357 năm (2003-646) mà văn thời đó là co văn và dı̃nhiên những trieu Tong, Nguyên, Minh, Thanh đeu có sửa đoi lại cho hợp với câu văn của thời đại, đengười sauđọc dehieu hơn. Roi đen thời Đại Chánh của Nhật Bản, tức hơn 1200 năm vesau,Đại Tạng Kinh nay mới đượ c hınh̀ thành tại Nhật và dı̃nhiên là đã đượ c những học giả Nhật Bản san đinh ̣ lại một lan nữa theo sự hieu biet của người Nhật qua tác pham Hán Văn trên. Roi đen bây giờ 2003 đã hơn 100 năm như the, ngay cả người Trung Hoa trong hiện tại, neu không có học Phật và không rành congữ mà xem vào cũng giong như lội vào rừng chang có loi ra. Nghıã là có theđọc chứ phan hieu biet thı̀rat ıt́ . Còn phan chúng tôi co gang dich ̣ sát từng chữđecho đúng ý của tác giả; nhưng chac chan là phạm rat nhieu sai lam. Lý do là thời gian quá lâu đã hơn 1300 năm, tác pham nay mới dich ̣ sang Việt ngữ và đãtrải qua nhieu lan san đinh; ne ̣ ̂n chac rang vap phải nhieu đieu ngòai ý muon. Chúng tôi đượ c một đieu là biet thêm tieng Nhật, cho nên việc tra cứu có phan dehơn một ıt́ . Riêng chữHán nào không rõ thı̀phải tra tựđien cùng với Thay Đong Văn đelàm cho rõnghıã trước khi dich. ̣ Thay Đong Văn biet nhieu chữ Hán và đã tot nghiệp Tien Sı̃Phật Học ởAn Độ năm 2001 tại Đại Học New Delhi nên những phong tục tập quán và đia ̣ danh Thay ay tươngđoi rành rẽ. Sau khi d ich ̣ xong, chúng tôi trao qua Hòa Thượng Thıch ́ Bảo Lạc, bào huynh của tôi cũngđã tot nghiệp Đại Học Phật Giáo Thien TàoĐộng (Komazawa) tại Nhật đexem lại cho thật kỹmột lan nữa, trước khi cho in thành sách. Cho nên có thetin tưởng thêm một phan lớn của dich ̣ pham nay. Thêm vào đó, Hạnh Giới là đệ tử xuat gia của tôi cũng mới vừa tot nghiệp Tien Sı̃Triet Học veTôn Giáo và Ngôn Ngữ Học tại Đại Học Hannover,Đức Quoc cũngđã phụ lự c trong việc đánh máy, tham cứu bài vở trong khi dich ̣ đedich ̣ pham nay đượ c thành hınh. ̀ Dich ̣ pham nay đượ c thành tựu cũng không thieu phan đóng góp của Thay Tông Nghiêm, người Mã Lai, Cao Học Phật Học, và chú Hạnh Tuệ, thị giảđã trợ lự c cho Sư Phụ trong việc dich ̣ thuật, von làđieu can trı̀ chı́mà sức khỏe con người có giới hạn, phải đay đủ thời gian cũng như hoàn cảnh xung quanh tot thı̀mới hoàn thành đượ c dich pha ̣ m nay. Khi đọc sách, quý vị sẽgặp những danh từ của nước, của điạ danh, đôi khi khóđọc hoặc sai khác với nhieu bản, chang qua đó là do sự phát âm sang tieng Trung Hoa, chı̉tự a tự a với tieng goc chứ không han là hoàn toànđúng. Vı́dụ ngày xưa chúng ta phiên âm chữ Hán khi đọc tên Montesqieu là Mạnh Đức Tử Kiêu, thı̀ người Phápđọc chac họ cũng chang hieu là ông nào vậy; nhưngđó là một cái lệ mà người Trung Hoa và người Nhật, người Đại Hàn vı̀ muon đọc đượ c het các tênđia ̣ phương, tên người của quoc gia đó; nên đãphiên âm ra như vậy,đeai cũng có theđọc đượ c. Phan nay, người Việt Nam chúng ta có thetien bộ hơn vı̀đãđenguyên nguyên âm danh từ nước hay nhân vật của nước ay đeđọc thı qua ̀ ̉ là tiện lợi vô cùng. Lúc đau khi đọc đen chữ"Tot ĐoBa" chúng tôi chang biet là nghıa ̃ gı; ̀ nhưng sau mới biet là Ngài phiên âm chữ Stupa có nghıa ̃ là Tháp hay Bảo Tháp. Neu dich ̣ thang ra tieng Hán là Phù Đo. Hoặc chữ "ĐoLợi Đa" nghıa ̃ là Tushita cung trời Đau Suat. Hay chữ "Tu Đa La" có nghıa ̃ là Sutra là Kinh tạng. Neu không hieu danh từ Phật Học khi gặp những chonay thật khó mà giải quyet. Quý độc giả sẽkhông tımđư ̀ ợ c Trư Bát Giới, Tôn Hành Giả, Sa Tăng và con Bạch Mãtrong tác pham nay như NgôThừa An đã giới thiệu qua tác pham Tây Du Ký mà ngày nay người ta đã đóng thành phim, ai xem cũng thıch ́ ba nhân vật kia hơn là Đường Tam Tạng; nhưng thật ra Đường Tam Tạng mới là vai chınh ́ trong khi đi thınh ̉ kinh như the. Dı̃nhiên trên đườngđi Ngài cũngđãgặp những nước chı̉toàn là đàn bà không có đàn ông, qua sa mạc, qua sông TınĐo ́ ̣̂ chảy xiet, voi bị sụp nước, kinh biự ớt mat, qua núi Thong Lıñ h lạnh buot v.v...nhưng không có những yêu quái xuat hiện quá nhieu như trong Tây Du Ký đãmê hoặc độc giả. Nh ững đieu muon nói, chúng tôi đãbộc bạch het roi. Mong rang quý độc giả khi đi sâu vào nội dung của câu chuyện sẽhọc hỏi đượ c nhieu hơn. Tiện đây chúng tôi cũng xin phép tác giả họ Võcủa quyen "Huyen Trang" và quyen "Đường Tam Tạng Thınh̉ Kinh" cho in lại bài dich ̣ ra tieng Việt velời tự a của Đại Đường Tam Tạng Thánh Giáo của Vua Đường Thái Tông mà CoHòa Thượng Thıch ́ Trı́ Thủ và CoHòa Thượng Thıch ́ Thiện Siêuđã dich na ̣ ̆m 1960đeđộc giả lãm tường. Cu oi cùng đại chúng tại Tu Viện Đa Bảo gom năm người đen từĐức đãởđây gan ba tháng dưới sự chăm sóc của Hòa Thượng Thıch ́ Bảo Lạc và Thay PhoHuân cũng như quý cô và quý Phật Tử chùa Pháp Bảo ở Sydney; xinđa tạ thâm ân đó. Neu không có sự trợ duyên nay thı̀ phan nhập that, dich ̣ Kinh và tu học khó thành tựu đượ c. D ic̣ h Kinh côngđức thù thang hạnh Vôbiên thang phước đeu hoi hướng Khap nguyện chúng sanh trong Pháp Giới Đề u được vãng sanh về Cực Lạc Viết xong ngày 15 tháng 12 năm 2003 tại Tu Viện Đa Bảo, Úc Đại Lợi nhân mùa nhập thất. Thích NhưĐiển Bài tựa Đạ i Đường Tam Tạng Thánh Giáo của Vua Đường Thái Tông Tr ộm nghe rang: "Trời đat có Tượng, chở che đãtỏ rạngđức Hàm Sinh; đông hạ vôhınh, ̀ mưa nang von âm tham hóa vật. Bởi thengam trời trông đat, kẻ dung ngu cũng so biet moi manh; thông âm rõdương, bậc hien triet thật khó cùng đau so. Song le, trời đat bao hàm âm dương mà de biet là nhờ có tượng; âm dương ở trong trời đat mà khó cùng là bởi không hınh. ̀ Cho biet: Tượng kia bày rõđành rành, dù ngu cũng chang hoặc; hınh̀ nọ kın ́ che mờ miṭ , dau trı́ van còn mê. Huong nữa, Phật đạo hư truyen, u thâm lặng lẽ; cứu khap muôn vật, trị ngự muời phương. Nói đen uy linh thı̀tuyệt đoi; nghıđẽ n than lự c lại vô cùng. Lớn thı̀bao la ngoài vũtrụ; nhỏ thı̀thâu rút trong hào ly. Không diệt không sanh, trải ngàn kiep mà chang co; nhưan như hiện, dien trăm phúc mãi đen nay. Đạo cả sâu huyen, noi theo mà chang biet đâu là bờ mé; pháp mau tham lặng, kiem tım̀ cũng chang thau đen căn nguyên. Cho nên những kẻ phàm phu ngu xuan, dung tục tam thường, nghe đen há không nghi hoặc đượ c ư? Song Ph ật giáo khởi hưng, nen tảng xây từ Tây độ; Hán đınh̀ báo mộng, từ quang chieu đen Đông phương. Nhớ ngày xưa hınh ̀ tıch ́ vừa phân, chưa nói ra, người đeu cảm hóa; vả lúc trước Phật còn tại the, ngửa trông đức ai chang tuân theo; kip̣ đen khi an bóng quy chơn, dung quang cách biệt; ánh vàng mờ toi, ba ngàn cõi chang chieu hào quang; ngọc tượng phô bày, bon tám tướng luong trơ hınh̀ dạng. Từđó kim ngôn lan khap, cứu vạn loại thoát khỏi tam đo; di huan truyen xa, dan chúng sinh đeu lên thập đia. ̣ Nhưng mà chân giáo khótin, đượ c may kẻ nhat tâm quy ngưỡng; tạp học de tập, nào ai hay phân biệt chánh tà. Vı̀the, không luận, hữu luận, quen thói tục, tranh thị tranh phi;Đại thừa Tieu thừa, phải tùy thời thoạt suy, thoạt thinh. ̣ Nay Pháp Sư Huyen Trang là bậc lãnh tụ chon thien môn. Nhỏđà linh man, tâm tam không (1) sớm tınh ̉ ngộ từ xưa, lớn lại than tınh, ̀ tánh tứ nhan (2) trước bao hàm đủ cả. Gió tùng trăng nước, chưa đủ vı́thanh hoa; tuyet sáng ngọc trong, khó so bang tư chat. Vậy nên, trı́suot thông không bị gı̀hệ lụy, than soi thau cả những việc chưa thành: vượt sáu tran xa han lao lung; tột thiên co không ai sánh kip. ̣ Lưu tâm nội cảnh, thương Chánh Pháp Suy vi; chú ý huyen môn, buon thâm văn sai uyen. Nghı̃ muon chia đieu chẽ lý, mở rộng cho học xưa; bỏ ngụy thêm chơn, khai thông kẻ hậu tan. Vậy nên, lòng trông đat Tinh, ̣ thân đen cõi Tây, mạo hiem nghın ̀ trùng, xông pha chiec bóng. Ban mai tuyet phủ, đat mat đuờng đi; chieu xe, cát bay, trời mờ loi tới. Muôn dặm non sông, vén mây mù mà tien bước; trăm tang nang rét, đạp sương tuyet đelên đuờng. Nặng lòng thành coi nhẹ gian lao; mạnh chı́ quyet sở cau nguyện đạt. Châu du Tây vức muời lẻ bảy năm. Trải khap đạo tràng tham cau chánh giáo. Song lâm bát thủy (3) , suy nem mùi thien; Lộc Uyen Thứu Phong, thánh cảnh. Vâng chı́ ngôn của đang thiên thánh, lãnh chơn giáo với bậc thượng hien. Tım ̀ thau cửa mau, tin cùng nghıa ̃ áo. Đạo nhat thừa cùng năm luật bộ, đay day tâm đien; văn bát tạng với ba hòm kinh, dập don khau hải (4). Nh ững nước đãkinh lich ̣ đi qua, tóm thâu đượ c tám tạng (5) kinh văn, gom có sáu trăm năm mươi bảy bộ, đem ve dicḥ truyen bá khap Trung Quoc,đetuyên dương thang nghıa. ̃ Dan mây Lành ở nơi Tây vức, rưới mưa Pháp vào chon Đông thùy. Thánh giáo khuyet mà lại toàn, thương sanh tội mà lại phúc. Dập tat ngọn lửa nong hỏa trạch, dat khỏi đuờng mê; lang trong làn sóng dục ái hà, đong lên bờ giác. Themới biet, ác do nghiệp trụy, thiện bởi duyên thăng, cái cớ thăng hay trụy đeu chı̉ tại lòng người. Vı́ như: que mọc trên đınh ̉ cao, sương móc mới tham nhuan đượ c ngọn; sen sanh trong nước biec, bụi nhơ khó vay bợn đen hoa. Đó không phải là tánh sen tự sạch, chat que von trinh, chı̉ bởi ở tại nơi cao, nên vật hèn không thelụy; nương vào chon tinh, ̣ nên loại ban khó làm nhơ. Kıa ̀ như cây cỏ vôtri, còn phải nhờ thiện mới nên thiện; huong holoài người có biet, lại chang bởi lành mà thành lành. Những mong kinh này lưu khap, trải bao nhật nguyệt vô cùng, phúcay nhuan xa, sánh với càn khôn vınh vie ̃ n. (B ản dịch của Cố Hòa Thượng Thích Trí Thủ và Cố Hòa Thượng Thích Thiện Siêu. Sài Gòn ngày 7 tháng 5 năm 1960) Chú thıch: ́ 1) Tam không: không, vô tướng, vô tác: ba môn giải thoát 2) Tứ nhan: Trong kinh Tư Ich vepham Tứ nhan nói: Botát có bon pháp nhan đetiêu trừ tội phá giới: một là vô sanh nhan, hai vô diệt pháp nhan, ba nhân duyên nhan, bon vô trú nhan. Các vị Botát quan sát bon đieu nhan này khi chứng đượ c thı̀tội phá giới thảy đượ c tiêu trừ. 3) Bát thủy: Tên tám con sông lớn An Độ. Trong kinh Niet Bàn vepham Truờng thọ nói rang: Phật bảo ngài Ca Diep, như tám con sông lớn, một Hang Hà, hai Cát Ma La, ba Bát La, bon A Di La Bạt Đe, năm Ma Hà, sáu Tân Đau, bảy Bát Xoa, tám Tat Đà đeu chảy ve bien cả. 4) Khau hải: ý nói khau Thuyet thao như sóng bien 5) Tám tạng: Đại, Tieu moi thừa đeu có bon tạng là kinh, luật, luận, tụng. Bài t ựa thứ nhất Đạ i Đường Tây Vức Ký Thi et nghı: ̃ Cái nghıa ̃ sâu xa thı̀ chuyên chở vô cùng mà sự chứa nhóm của việc hieu biet khác nhau tùy theo tâm tánh. Bàn đen chuyện trời đat cũng khó có chocùng cự c.Đat đai bao la rộng rãi, há chăng đây là bước đau tiên. Muon biet het cái ý chıá y mà chưa truyen đạt đượ c. Mong nghe lời dạy domà chưa đen kip. ̣ Há cóthehieu đượ c Đạo sao? Rành mạch veThiên Trúc cũng vı̀ nước nhà màđen đó. Thánh Hien là cau noi bac qua, nhân nghıa ̃ ởđó đãthành tục lệ. Những việc như thetuyệt nhiên thay cho túi đựng của Càn Khôn. Quảđat cách ngăn người và vật. Núi kia không kethời gian năm tháng mà Vua cũng chang có the ghi lại het thành sách. Nhın ̀ rộng ra thı̀như một khoảng trong không. It mong nơi dau Trúc. Đàn hậu học rõcon đường bı́loi, sai lam phóng túng mà sức mạnh như honước Cơ Than. Bèn làm cho giá ngọc trong sáng như sao đêm. Hận cho sự huyen diệu đãtrôi đi ngànđời. Mộng và Anh theo nhau như mặt trời, mà cái ánh sáng than kỳay xa xôi trong vạn dặm. K ip ̣ đen lúc nhớđi tım ̀ Đạo như Ma Đang đãvào Lạc Dương. Kinh tạng nam nơi nhà đá, cũng chưa het nơi Long Cung. Hınh̀ tượng họa vẽ tươi đẹp mỹ mieu nhưđınh ̉ cao Linh Thứu. Từ trước đen nay, thời thechınh ́ sự nhieu lo âu, yem người giỏi lên cam quyen. Dân bỏĐông Kinh mà trơ trọi một mınh. ̀ Mau hậu soán ngôi, quét sạch trong Trieu và đã xé ra từng mảnh. Hien chương như một cái hòm bị bó lại. Đot đuoc đecảnh tınh ̉ nhưng van bị betac. Bon phıa ́ nhân đây mà lập nên nhieu thành lũy. Đâu có xa xôi đây bao nhiêu, mà những kháchđen mua danh chuộc tieng, trong đời khó biet dường bao. Sự lệch lạc đó van còn ghi chú lại. Yên on cho đen đat đai cũng vậy, bỏ bêviệc tinh than, chưa het lòng như lời sac chı. ̉ Dau có muon thong nhat cũng thật là công việc biên cương to lớn. Trên cản trở lòng thành nơi bon bien mà phải thở than. Hướng vephıa ́ đông như cái thoi liên ket. Đưa cao tiêu bieu trước cửa ngọc. Lại có nhieu người tin. Lợi lạc rộng rãi như khởi đau của non cao. Che chở không nhữngđay đủđời đời mà còn có the chı̉ loi Tuyet Sơn đeđen. Hướng veHoRong mà chı̉một lòng. Chı̉vı̀cái Đức không bi ṿ ật uy hiep mà chang thıch hơ ́ ̣p. Đại Đường của ta có thiên hạ, mở mang đat nước, lập ra đequoc quét sạch sao choi, tay trừ sạch sẽtừng loi trong cõi đời. Công ay ngang hàng với tạo hóa. Anh sáng rọi soi, người như đượ c tái sanh. Cot nhục mà giong như lang sói, nhà cửa đượ c trieu đınh ̀ ban thưởng dài lâu. Trở lại hon ma nơi momả. Gom chưng các loại nơi xa lạ. Che đậy xa gan hoang sơ hưng phe. Cung điện mười châu như cái honơi bien cả. Năm đời Vua là Vương Trieu thưở trước. Pháp Sư từ nhỏđãgan gũi Phật Môn. Bùi ngùi to lớn nơi vườn nhà chưa rõ hành vi tông tıch, ́ lòng nhớ nghı̃lâu dài đen Thánh tıch. ́ Nguỡng vọng nơi Lộc Uyen với tâm cao ngat. Ao Y nơi cảnh Tinh, ̣ thật ra chı̉lo nghı̃cho vẹn toàn. Gặp thuan phong tập tục ở phương Tây, roi sau đó mang Giới Luật ve Đông Độ. N ăm Trinh Quán thứ ba, tay cam tıch ́ trượng dòđường, đe báo ơn HoàngĐebao đời trong cõi Tục, mà quên đi những khó khăn nguy hiem chat chong. Giả thật cũng là trợ duyên, đãđặt chânđen đượ c nơi xa lạay, đãgặp bao hiem nguy như giá lạnh sương sa nhưng van ra đi. Chı̉một lòng mong đen. Dùng ngôn ngữđetım ̀ Thật Tướng. Thay hay không thay, Có hay Không đeu khảo sát tinh vi rõhieu. Nghe hay chang nghe, bởi vı̀việc sanh diệt, mở bày sự nghi ngờ như bien cảđãgiác ngộ cho bao nhiêu kẻ còn mê. Tat cảđeu nam nơi kinh đien. Lời nói không cùng; nên cúiđau trước Thánh tıch. ́ Chang có việc nào mà changđeý đen, roi mang trở veđây không ıt́ , như cờ, xı, ́ lọng, kinh. Vào tháng giêng năm Trinh Quán thứ 19 veđen Trường An, chở theo Kinh, Luận 657 bộ, đượ c chieu chı̉ nên lien phiên dich. ̣ Xem quađãđi 110 nước. Những chuyện đượ c keởđây rút ra trong 28 nước. Hoặc chınh ́ mat thay, hoặc chınh ́ tai nghe lại đượ c chuyện xưa. Tuy mọi việc chưa on đinh, ̣ lien bat tay vào việc lúc mới ve, thınh ̉ mời thêm đedich ̣ nghıa, ̃ như bac thang lên núi đetım. ̀ Roi hỷ hoan mừng rỡ như votay reo. Chiu ̣ nhận áo, mũ, cân, đai đe thành lập. Tuy r ang gió mưa, sự vật có sự sai khác, tập quán núi sông cũng the; nhưng phải cúi đau nơi nước xa xôi kia. Roi họp lại các bậc kỳ túc của trieu đınh ̀ gan xa; Nương vào việc hiện tại mà chang quản nài cự c kholàm chocăn bản, chı̉ vẽ rõ ràng cho người xung quanh. Đặt tên là"Đại Đường Tây Vức Ký" gom một quyen 12 tập. Quênđi mọi việc mà viet nên thành lời, roi noi chap lại với nhau đetrở thành những lời đẹp đẽghi chép thành câu với con đường khó khăn ay đe bo sung thành sách. Th ư Ký: Tả Lang kınh vie ́ t lời tự a. Bài Tựa thứ hai Đạ i Đường Tây Vức Ký N eu ngọc đẹp sẽmãi chieu sáng lưu truyen, nước Cam Lo nhuan tham nơi Đại Thiên. Kıń h soi màu vàng giương cao chieu sáng. Hương thơm của gió mang lại nơi nay. Cho nên phải biet rang đó là sự thị hiện nơi Tam Giới, bang xưng là bậc đáng quý trong đat trời. Anh sáng bon bên làm tiêu chuan to lớn trong thiên hạ. Đây là ánh sáng trı́tuệđượ c rạng soi. Roi nhờ ngự a, voi mang veĐông Độ. Vua đã rộng đường mở loi, thành lập từng bước có tınh ca ́ ́ch Đien Chương. T ại Từ An Đạo Tràng có Tam Tạng Pháp Sư húy Huyen Trang, tánh họ Tran. Trước tiên chở người qua sông, roi ngự a xe của Vua đen rước. Kinh sách chở velại cho bat đau. Đài cao cửa rộng, đãtrải qua chon núi non cao vót tạo thành. Bađieu cung kınh ́ chieu soi nơi Vu Cơđượ c chuyên chở. Sáu đieu kỳ diđự ợ c chieu sáng từđời Nhà Hán đen nay. Sách của Nhà Tan như ánh sáng của mặt trăng. Con đường rađi ay giong như cái Đức tụ lập của sao Mai. Phó thác nơi hiem hóc liên tục như vảy cá. Vua von nhờ gió Nhà Teche chở. Cứu đời là cái đẹp. Chở che làm cảnh như bao dung. Pháp Sưđãđượ c sanh ra, bao hàm cả cái Đức,đã có goc gác thâm sâu tươi tot ay, roi đượ c dan dat vào chon linh thiêng, mở ra một thời đại mới, như ánh sáng mặt trăng. Cát góp nhieu năm như hoa Lan xông đen, như mùi thơm của Que, lien thành lập ngay những người giỏi giang cao quý. Chın ́ bệ chờ nghe, năm phủ giao tiep. Phải sớm rõ giả chơn. Kınh ́ can triệu mời từ bi trı tue ́ ̣̂. T am gương chơn chánh ay như nơm rợp cá, do sự sanh nhai luôn can đen, mà dây chıđỏ ̉ đượ c cột nơi mũ áo. Đó là cương giới buộc ràng. Xe quý, thuyen vữngđeđón người xuat the. Do đó mà khách tran ai lưu lạc, roi vào chon nước đục. Lời nói khi trở venhẹ nhàng rộng rãi làm cho huynh trưởng Tiệp Pháp Sư cũng là rường cột của dòng họ Thıch ́ mà thân thecũng là bậc Long Tượng. Giong như con cò trang của nơi nay. Trong trieu ngoài nội đâu đâu cũng nghe thay tieng. Lien vı̀tınh ̀ thâm bang hữu hòa kınh ́ với Thiên Nhan. Pháp Sưđãnghe lời chieu chı. ̉ Những phan bị che lap vı̀Nghiệp mà làm cho sáng tỏ phıa ́ trên. Kẻưu tú nơi nhà Thien lay cái Đức mà làm chuan mự c. Bèn chia phòng oc mà dich ̣ sách, dich ̣ kinh. Gói chın ́ bộ kinh như ôm một giac mộng, đánh trong, khơi nguon sâu sac. Cúi đau bon hướng mà cau, từđây biên thành chuyen ra đi qua việc hieu biet mà đàm luận, đen đượ c nhieu nơi như lòng đãthon thức và việc ay đã thành công. Có the hoàn tat như trời đat mới bat đau ngày tháng. Tiep xúc với sự vi diệu của than linh, ai ai cũng đeu vui vẻ, đephát huy sự linh thiêng ay. Đây là lời vàng mởđau, nhân mùa thu lạnh sương tuyet tràn đay, ngọc bınh ́ vừa that vào cũng giong như sương kiaan tınh ́ nước. Neu gặp bánh xe chuyen động, dụ như biet đượ c giây đàn. Rót nước vào bınh ̀ nghe rõ tieng. Thuyen hư trôi noi đi xa mà gặp đượ c đat lien, thı̀trước tiên phải lo cho cái bụngđãxa rời làng xóm. Noi trôi ở một góc xa xôi, xa rời co quoc, cho nên nói rang: Ngày x ưa nghe người họ Cau cùng tám con rong, còn nay thı̀ thay đượ c cửa nhà họ Tran. Người luôn biet nhieu nơi lạ và nay chép lại những lời thành thật nay. Pháp Sư từ nhỏđen lớn, có cái tâm sâu sac lúc rađi tım ̀ chân lý, danh ay van còn lưu lại ngày sau. Đem Kinh sách ve, tieng hay đon khap đó đây mà van không quên goc gác. Bẻ hoa làm đau sự thật; nên có sự học hỏi sai khác giữa nam và bac,đúng sai chia rõ. Lời xưa như the, hãy dùng cái tot là chuyện hien nhiên. Hoặc sợ sự tuyen dich ̣ dam chân lên nhau, chưa có theđi sâu hơn, muon xông hương lời văn và sẽđe mat vào nơi Long cung nữa. Đó là cái Đức tuyệt luân, đã đen thời kỳ làm cho rõcái ý; nên đãchong tıch ́ trượng mặc Pháp y, lan dò theo biên giới. Đây là do sự mong muon của Ngài, vượt qua núi cao thang đen nơi Thánh Tıch. ́ Sông đat noi dài quá nhieu nguy hiem. Neu không có nguyện vọng rộng lớn thı̀không theđi xa; nên đãnương theo Ngài Pháp Hien mà đen. Dùng bước chân của mınhđe ̀ n đó đenghiên cứu hoàn thành, ngay cả tieng đia ̣ phương cũng thông suot. Tım ̀ cau học hỏi mọi lẽhuyen vi và sự vi diệu vô cùng ay cũngđã gặp. Văn từay như con hạt vàng mang vetừ Thiên Trúc. Lời Kinh còn ghi trên lá Boi, mang ve chınh tr ̉ ang lại. Thái Tông V ăn Hoàng Đeđã ngựđen bang xe vàng, mang KinhĐien đặt lên choquý, chởđi can thận; roi quanh khap điện Vua. Qua chohieu biet, sap đặt cho choăn choở, roi tự tay ban bochu cap cho người tiep tục. Cúi đau bày vẽchosáng suot hieu biet và Vua đãban cho lời Tự a cho Tam Tạng Thánh Giáo có 780 chữ. Nay van còn ton tại lời thuật của Thánh Y. Trongđó có 579 chữ nham tán dương sự huyen diệu của kinh thơ và nêu cao ý chı, ̉ như một vệt sáng đe chim có the bay ve rừng, mà ánh sángay đã phát xuat từ non Linh Thứu. Há việc ay đã giáng lâm. Ph ụng chieu phiên dich ̣ bản chữ Phạn gom 657 bộ qua việc thay, nghe, biet venhững tục lệ khácay, chang mat tınh ́ chat đặc thù vàđia ̣ dư cách trở. Nhân đây làm lời Tự a vào ngày mong một đebat đau cho sự hieu biet Giáo lý ay mà viet lên Đại Đường Tây Vức Ký gom có 12 quyen, biên chép sao lục những đien tıch, ́ cũng như những goc gác rõràng. Lời nói ay không mục nát van còn ở lại nơi nay. Thượng Thơ Tả Bộc Xạ Yến Quốc Công- Trương Thuyết soạn ĐẠ I ĐƯƠNG TAY VƯC KY Đại Chánh Tân Tu Đạ i Tạng Kinh quyển thứ 51,thuộc Sử Truyện bộ thứ 3,từ trang 867 đến trang 948, gồm 12 quyển,do Ngài Huyền Trang đời nhà Đường dịch Ngài Biện Cơ soạn lại. Thích Như Điển dịch từ chữ Hán sang tiếng Việt --- o0o --- Quyển thứ nhất (34 nước) Tam Tạng Pháp Sư Huyen Trang phụng chieu Vua dich ̣ Chùa Đại Tong Trı, ̀ Sa Môn Biện Cơ soạn 1. Nước A Kỳ Ni 2. Nước Quật Chi 3. Nước Phạt Lục Già 4. Nước Xıch ́ Kien 5. Nước GiãThời 6. Nước PheHãn 7. Nước Tot Đo Lợi Sac Na 8. Nước Phong Mạc Kien 9. Nước Nhi Chư Hạ 10. Nước Kiep BoXương Na 11. Nước Quật Tương Nhi Ca 12. Nước Yet Hãn 13. Nước BoYet 14. Nước Đại Đia ̣ 15. Nước Hóa Lợi Tập Di Dà 16. Nước Yet Sương Na 17. Nước Hang Mật 18. Nước Diệt Ngạc Hạnh Na 19. Nước Nhan Lộ Ma 20. Nước Dụ Mạng 21. Nước Cúc Hòa Hang Na 22. Nước Hoạch Sa 23. Nước Khả Xuat La 24. Nước Câu MeĐã25. Nước Phượ c Già Lãng 26. Nước Ngật Lộ Tat Ni Kien 27. Nước Nhan Lam 28. Nước Phượ c Yet 29. Nước Duệ Mạt Da 30. Nước HoThật Kien 31. Nước Đản Sac Kien 32. Nước Yet Thức 33. Nước Phạm Hành Na 34. Nước Ca Tat Thı́ L ich ̣ sửđượ c dien ra đedâng hien cho Hoàng Đexem xét qua sự việc biên chép, gói ghém những lenghi đau tiên đưa ra làm chan động. Cái trục quay của bánh xe ay, đãrũxuong như chiec áo che chở lúc banđau. Cho nên Ty Mục LêNguyên căn cứ vào đây mà chia ra cương lãnh. Huong honhà Đường nhận đượ c mệnh Trời từ Vua Nghiêu, ánh sáng ay đãnhuan tham bon be. Nhà Ngu, nhà Vũđãthêm vào đia ̣ đo, cái đức ay đãnhuan khap nơi chıń cõi. Từay đen nay, những việc Có, Khôngđeu ghi nơi sách vở. Xa nghe nơi phıa ́ trước đãsửa đoi và sự nghe biet ay ghi lại thành sử. Đó chang phải là lúc gặp Đạo Vận VôVi sao? Đại Đường của chúng ta toi cao trong trời đat, thừa thời cơ nam lay vận mệnh đã từ lâu, mười sáu nơi hợp thành cung nội, bon mươi ba đời Vua liên tiep chieu soi. Sự huyen hóa ay chan hòa khap chon. Gió lành mở cửa, cùng càn khôn chuyên chở, mưa móc nhuan tham cỏ cây. Làm hưng thinh ̣ phıađo ́ ̂ng và người phıa ́ tây phải trieu cong. Sáng Nghiệp ay chưa hoàn toàn thong nhat, nhưngđãtrừ sạch những loạn quân phản chánh. Việc ay đãhơn han những vị Vua đời trước. Vı́như văn hien cùng cung cách tri nự ớc đã thành công, chang ghi chép vào đây cũng không phải là sự tán dương không to lớn. Không đượ c sự soi sáng thı̀ làm sao Nghiệp Đelại vững ben. Cho nên Huyen Trang mới theo đó mà đi đượ c,đen ở nước kia,đekhảo cứu những tập tục lạ. Nhờ lòng tin mà đãvượt qua năm ba cõi. Cùng với nơi kia bị gió mưa làm nhọc; nhưng van chưa nói lời nào đetâng công, đãtự mınh ̀ vượt qua quan ải, mới đen đượ c các nơi ở Thiên Trúc, choay chứa đay tục lệ khác ta, đeu là những nơi chưa hequen biet, hoặc thừa lúc gió bac mà tham vào lời dạy. Đó là do sự huân tập của Người. Nói lên sự thật nơi cửa miệng. Lời văn thật hay nhờ cái Đức cao dày, vıđà ̃xem xét rõràng mà đượ c sự che chở. Cho nên thường nghe: Xa xôi mưu nghı̃vesách vở, mà sự thành thật không có hai. Neu không có sự trung thự c hàtat phải viet lại ởđây. Nay căn cứ theo sự thay nghe ay mà thuật lại. Ơ thegiới Ta Bà nay là một trong ba ngàn đại thiên quoc độ, Phật đãvı̀đây mà nhiep hóa, ngày nay nhật nguyệt đãchieu soi trong bon châu thiên hạ. Căn cứ vào trong ba ngàn đại thiên thegiới ay, chư Phật TheTôn đeu vı̀ đó mà giáo hóa, hiện đang sanh, hiện đang diệt. Cảđạo Thánh lan đạo Phàm mà Tu Di Sơn đãdo bon báu hợp thành nam giữa bien lớn. Trên đó có bánh xe vàng, mặt trời, mặt trăng đeu chieu rọi. Đây cũng là nơi chư Thiên qua lại, dạo chơi nơi bãi núi, bãi bien ay. Xoay tròn như the, cho đen núi bien sông ngòi, trở thành nước tám công đức. Bên ngoài that kim sơn kia là bien cả. Trong bien ay cũng có theởđượ c mà đại lượ c gọi là bon châu thiên hạ. Phıa ́ đông có TỳĐeHa Châu. Phıa ́ nam có Chiêm Bộ Châu (Diêm PhùĐe). Phıa ́ tây có Cù ĐàNi Châu. Phıa ́ bac có Câu LôChâu. Tat cảđeu đượ c bao bọc bởi Kim Luân Vương trong bon châu thiên hạ. Ngân Luân V ương giữ gın ̀ Bac Câu Lô Châu. Đong Luân Vương giữBac Cu Lôvà Tây CùĐàNi. Thiet Luân Vươngở Chiêm Bộ Châu. Phàm là Luân Vương là kẻ làm Vua tùy theo phước báu và chiêu cảm đecó đượ c đại Luân Bảo. Noi trôi trên hư không mà đen và đượ c phân biệt bởi các danh từ: kim, ngân,đong, thiet sai khác nhau thay vı̀nêu thứ tự của các cảnh giới là: thứ tư, thứ ba, thứ hai và thứ nhat. Nhân đây mà phóng ra ánh sáng đoan nghiêm đelàm hiệu lệnh. Phıá Thiệm Bộ Châu ở giữa có đat, lại có hoNhiệt Não. Núi Hương Sơn nam ở phıa ́ Nam. Núi Tuyet Sơn nam ở phıa ́ bac. Chu vi tám trăm vạn dặm. Bên bờ lại đượ c trang sức bởi kim, ngân, lưu ly, pha lêmà thành. Chung quanh có cát vàng bao bọc. Sóng trong xanh như tam kınh. ́ Nơi đại điạ Bo Tát do nguyện lự c mà hóa thành Long Vương lay đó làm nhà. Ra kh ỏi nước trong mát kia, nơi cõi Chiêm Bộ Châu, có một cái hoở mặt phıa ́ đông, màu nước bạc chảy ra khỏi một cái miệng, lớn như miệng bò. Sông Hang bao quanh ho nay, roi nhập vào phıa ́ đông của bien. Mặt hophıa ́ nam như miệng của Voi, lưu chảy đen sông Tın ́ Độ, vây quanh homột đoạn, roi nhập vào phıa ́ tây nam của bien. Mặt hophıa ́ tây như lưu ly, giong như miệng của con ngự a và chảy đen sông Phượ c Sô, vây quanh homột lan, roi nước đovào bien phıa ́ tây bac. Mặt hophıa ́ bac giong như miệng con sư tử Phả Thi chảy vào sông ĐoĐa, vòng quanh homột vòng roi nhập vào phıa ́ đông bac của bien. Hoặc nói rang tham vào đat, khien cho sanh ra núi đá, tức là sôngĐoĐa, cũng gọi là sông khởi nguyên ở giữa nước An Độ. Lúc ay Vua Luân Vươngứng vận, đat đai ở Chiêm Bộ Châu có bon vị chủ than. Phıa ́ nam có Tượng Chủ, tức Trứ Thap Nghi Tượng. Tây Bảo chủ giáp với bien quý. Bac Mã chủ với Hàng Kinh Nghi Mã. Đông Nhơn chủ, cùng với con người tạo nên quoc gia Tượng chủ. Hay nóng nảy, thường làm đieu sai trái vàđặc biệt rat nhàn hạ với các nghệ thuật khác.An mặc thı̀quan ngang bên phải, đau chia tóc ra bon bên, thuộc loại ở nhà cửa lau các.Đó là quêhương của Bảo chủ. Vôlenghıa ̃ trọng tài vật. Che ra đo mặc ngan, cat tóc và đetóc mai dài ra. Cư trú nơi Đô Thành, thâu gặt buôn bán lay làm lợi tức. Trong tục lệ của Mã chủ, trời sai hung bạo, tánh tınh ̀ hay sát hại, lông bụng mọc noi lên như chim có the làm tođượ c. N ơi con người làm chủ thı̀ có phong tục, trı́tuệ nhân nghıã đượ c chieu sáng. Đau đội mũ, áo mangđai bên phải như quân phục.Đat đai có nhieu loại và cày cay trong trọt có nhieu vụ. Trong ba vị làm chủay, phong tục phươngĐông đứngđau. Họở nơi phòng oc và cửa nhà hướng vephıa ́ đông. Ngày ngày vào moi buoi sáng hướng vehướngđôngđelebái. Đat đai của con người nam ở phıa ́ Nam, gom nhieu vật quý. Phong tục đặc thù. Rat đặc biệt nhưngđại khái là như vậy. Họđoi với nhau bang cái lecủa quân than có trên, có dưới. Lay hien chương làm căn bản và đat đai của con người có giới hạn. Tâm trong sạch, thıch ́ nghe lời giải thıch khi ca ́ n đen và muon xa lıa nơi sanh tư ̀ ̉ theo lời dạy. Trong khi đó, nước Tượng chủđang có cái lýưu the, lien mặc áo đi qua đecật van những tục lệđia ̣ phương, rộng biet mở bày xưa nay và tra cứu rõ ràng việc nghe thay. Cho nên từđó, giáo pháp của Phật mới truyen sangĐông độ, thông dich ̣ tieng nói, ngôn ngữ của đia phư ̣ ơng. Vı chu ̀ ́ âm sai lam nên ý nghıa thư ̃ ờng không đúng. Khi chữ sai thı̀lý trái ngượ c cho nên phải làm cho đúng vậy, đừng cho sai trái. Phàm làm người có cương nhu khác nhau, tieng nói chang giong; nhưngđeu giàu có vephong tục và khı́hậu đat đai. Có nhieu phong tục đượ c đặt ra. Sông, núi, sản vật, phong tục, tập quán tuy không giong nhau nhưng con người van làm trọng tâm. Có sử sách nước mınh ̀ ghi lại rõràng. Tục lệ của MãChủ, làng xóm của Bảo Chủđãđượ c chuyên chở đay đủ trên nhieu sử sách.Ơđây xin lượ c bớt. Nước Tượng Chủ, thı̀ chuyện xưa chang rõ. Chı̉ biet đat đai nóng và am ướt. Những tập tục tot và nhân từđượ c lưu lại. Nhưng còn van đeở đâu, không thay nêu lên rõ ràng. Há conđườngay đã có, nhưng vô thườngđãthay đoi vậy. Đời sau muon hieu biet phải tım ̀ mà đen. U ong nước nên đen nơi bờ, vượt qua hiem nguy màđen nơi cửa ngọc. Cong hien những đieu kỳ lạ mà bái vọng. Bởi lẽ cái khó đượ c mà nói đượ c. Do lýnay mà phải tım ̀ đường đeđi xa. Sự ıch ́ lợi ay còn ghi lại cả phong thotập quán. Những đınh ̉ núi cao đãvượt qua; nhưng tục lệ của Hochưa rõhet. Tuy con người có lớn nhỏ khác nhau, nhưngđeu thông suot và tộc loại có chia ra biên giới lãnh tho. Đại khái vephong tho, ăn mặc, xây dựng thànhap, mùa màng, trong trọt, ruộng vườn, gia súc, tánh tınh̀ hay quý trọng tien tài. Có nơi tục lệ lại coi nhẹ nhân nghıa. ̃ Giá thú không lenghi, tôn ty chang có. Có nơi trọng đàn bà, còn đàn ông thı̀không đượ c trọng dụng. Chet thı̀thiêu, hài cot còn vôso. Có chothı̀mặt bôi than, tai cat, tóc ngan, mặc xà rông, giet hại súc vật đecúng tethan linh. Đothı̀mặc nhieu lớp, hung ác, hèn hạ. Những phong tục như theđeu giản lượ c bớt, chı̉ tuyen ra một vài tập quán với những chınh ́ sáchđặc thù đượ c chera, do từng đia ̣ phương khác biệt. Sau đây sẽghi lại những phong tục, ngôn ngữ của An Độ, đexướng danh đat nước nay cho những người gan xa. Đau tiên là nước A Kỳ Ni. N ước A KỳNi, đông tây hơn sáu trăm dặm. Nam bac hơn bon trăm dặm, chu vi của Thủđô 67 dặm. Bon phıa ́ bao bọc bởi núi non hiem trở. Sông ngòi ao ho, lay nước đó làm ruộng. Ruộng ay cay lúa. Trong hoa, trong nho, lêvà các thứ câyăn quả khác. Khı́ hậu đieu hoà, phong tục chat trự c. Chữ nghıa ̃ lay từ tiengAn Độ. Dùng vải thôđephục sức, cat tóc không trang điem. Tien thı̀có tien vàng tien bạc và tien đong nhỏ. Vua của nước này là người dõng mãnh mưu lượ c; nhưng nước không có kỷ cương, luật pháp không chınh đo ̉ n. Nơi đây có hơn 10 ngôi chùa. Tăng tın đo ́ có hơn 2000 người. Họ theo Tieu Thừa giáo, Thuyet Nhứt Thiet Hữu Bộ. Kinh đien luật nghiđeu học theo An Độ. Sự học tập cũng như văn chương ay đeu lay giới luật thanh tinh ̣ làm đau; nhưng dùng tam tinh ̣ nhục,đại bieu cho Tiệm giáo vậy. Từđây đi đen phıa ́ tây Nam hai trăm dặm hơn, phải qua một núi nhỏ, hai con sông lớn. Phıa ́ Tây có Bınh ̀ Nguyên,đi hơn 700 dặm thı̀đen nước Quật Chi. N ước Quật Chi đông tây hơn ngàn dặm. Nam Bac hơn 600 dặm. Thủđô của nước này 78 dặm. Có trong lúa mạch, nho, lựu và nhieu đào lê. Những thosản như vàng, đong, thiec, khı́hậu phong tục ôn hoà. Chữ nghıa ̃ cũng lay từAn Độđe cải bien thành.Đoi xử tot đẹp với các nước láng gieng. An mặc bang vải thô, tóc cat ngan. Tien bạc dùng bangđong vàng, đong bạc và tien đong loại nhỏ. Nước này có Vua mưu lượ c dõng mãnh, lại có những cường than. Ơđây có nhieu sự bien thái của dân tộc. Chùa chien hơn trăm cái. Tăng tın ́ đohơn 5.000 người học tập theo Tieu Thừa giáo thuộc Thuyet Nhứt Thiet Hữu Bộ. Kinh giáo luật nghiđeu lay từAn Độ. Đọc nguyên theo những bản văn chınh. ́ Theo tiệm giáo nên dùng tam tinh ̣ nhục. Kẻ thanh tinhđư ̣ ợ c cung kınh. ́ Phıađo ́ ̂ng của quoc gia này có một ao rat lớn. Nơi đó xuat hiện nhieu con rong hay lay nhau với ngự a sanh ra ngự a rong trông rat khó coi. Ngự a rongđượ c huan luyện thuan thục. Cho nên nước này có nhieu ngự a hay. Nghe người xưa thuật lại rang: Nhà Vua gan đây hiệu làKim Hoa Chánh Giáo Minh Sát Cảm Long MãThừa. Vua muon khi chet chưa het tieng; nên đã truyen lại chođen ngày nay. Ơ trong thành không có gieng mà lay nước từ ao ho. Rong cũng bien thành người, giao hợp với phụ nữ, sanh con mạnh mẽnhư ngự a. Như thenhững người ở đây đeu thuộc giong rong, dùng sức mạnh đe ra uy không tuân theo Vương mệnh. Vua sát hại những người trong thành này, vı̀không có sách lượ c nên ıt ́ hại đượ c ai vàthành này bây giờ cũng không còn người nữa. Hoàng thành phıa ́ B ac hơn 40 dặm giáp với núi và sông. Có hai ngôi chùa cùng có tên Chieu CoCoc; nhưng Đông Tây thı̀tùy xưng. Sự trang sức Phật tượng do nhân công làm lay. Tăng tın đo ́ dùng trai thanh tinh. ̣ Tại Phật đường Chùa Chieu Conày có ngọc thạch. Mặt dài hai tac, màu vàng và trang giong như nước bien. Tại đây cũng có dau chân của Đức Phật, chieu dài cở tám tac, chieu rộng cở sáu tac. Những ngày lelạc đeu có thap đèn. Bên ngoài cửa phıá Tây của thành ở hai bên đường đeu có dựng tượng Phật. Cao hơn 90 tac. Nơi trước tượng này cứ moi 5 năm có một lan đại hội, cúng lemùa thu đen 10 ngày. Tăng tın ́ đođeu đen đây tập hội. Trên từ quân vương, dưới đen thứ dân theo phong tục này phụng trı̀trai giới. Thọ kinh thınh ́ pháp ngày này qua ngày khác. Chư Tăng sửa soạn Phật tượng nơi già lam dùng vải đetrang sức, ket hoa nơi Phật tượng. Vương Đại Than cũng hội nghị quoc sự cùng với cao Tăng, khi đông nhat có cả ngàn người vân tập thường vào ngày 15 moi tháng. Từ hội trường tây bac qua sôngđen A NhãLý có hai ngôi Già Lam, nơi đây thờ tự Phật tượng rat đẹp đẽ. Tăng tın ́ đosiêng năng tu học không giải đãi. Họ là những người có đức độ và học van cao. Xa xôi cách may cũng có nhieu người đen không dừng. Quoc Vương đại than thứ dân tả hữu luôn luôn có tứ sự cúng dường và có tâm cung kınh. ́ Nghe người xưa nói lại rang Vuađời trước rat sùng kınh́ Tam Bảo, muon đi chiêm bái các Thánh Tıch, ́ nên đecho mẹ và em nhiep chınh. ́ Người em lãnh giữ, nhưng chưa tự phòng giữđượ c như vua anh, nên có van đe. Khi ngài trở velại chang như ý nên Vua đãcho người khác thay the. Những ket quả của Vua em làm đãtạo nên những việc loạn dâm trong trieu đınh̀ cung nội. Khi Vua ngheđượ c như vậy lien giận dữ muon nghiêm phạt. Người em nói rang : "Em muon cho Vương Trieu phát đạt tạo nên thelự c lớn, mà sanh ra ket quả khác thường như vậy. Có ngờđâu sinh ra việc ay". L ại nói khi Vua đi du hành đelại những công việc trieu chınh, ́ mà người em đãlàm hại thı̀ ket quả bây giờđã có nhật nguyệt chieu soi. Nhà Vua vı̀tınh ̀ cảm anh em mà cho vào ra nơi cung đınh ̀ không có nghiêm cam. Sau đó Vua em đãtự tiện giet 500 con bò, thay thelien nghi mọi việc băng hoại. Chang qua là túc nghiệp của ta giong như loài bò nay vı̀lòng từ thiện mà hy sinh vậy. Những kẻ có hınh ̀ người nam không đượ c nhập cung. Nhà Vua đượ c đieu tran trước sau như vậy; nhưng nhà Vua van đặc biệt cho kien tạo già lam xây dựng choở cho Tăng. Từđây đen phıa ́ tây sáu trăm dặm, trải qua sa mạc nhỏđen nước Phạt Lục Già. N ước Phạt Lục Già đông tây hơn 600 dặm. Nam Bac hơn 300 dặm, chu vi thành nội 56 dặm, thời tiet phong tục đieu hòa. Chữ viet dùng giong như nước Quật Chi. Tieng nói ıt ́ đoi khác. Có sự giao thiệp với nước lân bang rat tot. Chùa viện có hơn 10 cái. Tăng tın ́ đohơn 1000 người tu theo Tieu Thừa, thuộc Thuyet Nhứt Thiet Hữu Bộ. Phıa ́ tây bac hơn 300 dặm từ núi đá đen Lăng Sơn, phıá nay có núi cao và bınh ̀ nguyên. Có nhieu sông chảy vehướng đông, núi cao cótuyet. Mùa xuân mùa hạ van còn đóng băng, tùy lúc băng tan roi trở thành nước.Đườngđi hiem trở, mùa đông gió lạnh thê lương. Nơi đây đa phan những kẻ phạm nhân biđạ ̀y, đường đi khó khăn, chang mang theo đượ c đo dùng, kêu nhau lớn tieng. Neu có vi phạm thı̀ nguy đen tınh́ mạng. Gió thoi mạnh làm cát đá bay như mưa. Neu ai gặp phải chang toàn sinh mệnh. Đi núi suot như thehơn 400 dặm thı̀tới ao rat lớn, nơi nay còn gọi là bien nóng, chu vi ngàn dặm. Phıá đông tây dài phıa ́ nam bac thı̀ hẹp, bon phıa ́ đeu là núi, nước chảy từ trên ay xuong. Màu nước xanh đen, vị thường đăng đang. Sóng chao gió đảo có rong cá đủ loại, linh quái noi lên. Cho nên khách vãng lai phải tạo phước. Những loài thủy tộc nay đa phan là cá lớn. Ao nước nay từ phıa ta ́ ̂y bac đi hơn 500 dặm, đen thành To Diệp Thủy. Thành n ay chu vi 67 dặm, đây là nơi các nhà buôn bán ở với nhau lan lộn. Thosản ởđây là lúa mạch, nho, cây rừng. Khı́hậu gió mùa rat lạnh, phıa ́ tây thành ToDiệp nay còn có mười thành khác riêng lẽ, thành nào cũng dài, nhưng không dùngđen. Tat cảđeu loang lo. Từ thành ToDiệp Thủy đen nước Yet Sương Na cóđia ̣ danh là Tot Lợi. Người cũng như vậy. Văn tự ngôn ngữ rat tùy tiện. Chữ căn bản rat đơn giản, chı̉ có hai mươi chữ. Từđó phát sanh lưu chuyen rộng rãi. Cũng có thư ký ngoi đọc kinh văn đephụ giúp những giáo thọ sư, ăn mặc đơn giản. Ao phủđau, nhưng tóc đelộ ra ngoài hoặc đôi khi che kın, ́ trông hınh ̀ dung thật khác thường. Tánh tınh ̀ cũng vậy, phong tục thuan hóa nhưng không thành thật, nhieu tánh tham lam. Cha con kethừa lợi tức, tien càng nhieu càng quý. Tien là trên het. Có rat nhieu người giàu, tien bạc lương thự c, kẻăn người ở rat nhieu. Phıa ́ tây T oThành đi bon trăm dặm hơn đen 1000 cái suoi, người đia ̣ phương gọi là ngàn suoi, cách hơn 200 dặm vephıá nam, có núi Tuyet, ba mặt khác giáp bınh ̀ nguyên, đat đai tot tươi, cây trái xanh tot. Những tháng mùa xuân có hoa lạ, nước nơi ngàn suoi nay cung cap mà nên. Sau đó chảy vào nhieu nơi khác nhau, làm cho mọi nơi đượ c xanh tot. Người qua lại cho nay chon nọ cũng không có gı̀ kinh sợ lam. Họ thường quây quan với nhau. Kẻ có tội thı̀ giet, không có ân xá. Cho nên sự song thành tập đoàn nay rat có ý nghıa. ̃ Từ phıa ́ tây một ngàn suoi nay đi hơn 145 dặm đen thành Đản La Tu, thành nay chu vi 89 dặm, các nước buôn bán tạp lục ởđây. Đat đai khı́hậu cây coi ôn hòa, đi vephıa ́ nam hơn 10 dặm có một thành riêng biệt, nơi đó có 300 căn nhà, trong ay có người ở. Ngày xưa chı̉là những hangđộng. Sau nay thành nước non đe cùng giữ thành nay. Những người song trong đó ăn mặc giong nhau, tieng tăm le nghıa ̃ van còn bảo ton. Từđây đi qua phıa ́ tây nam hơn hai trăm dặm đen thành Bạch Thủy, thành nay chu vi 67 dặm, đat đai tho sản phong tục khı́hậu hơn han ởĐản La Tu. Phıa ́ tây nam đi hơn 200 dặm thı̀đen thành Cung Ngự, thành nay chu vi 56 dặm, nơi đây có nhieu cây coi to lớn. Từ phıa nam na ́ y đi hơn 45 dặm, đen nước Xıch Kie ́ n. N ước Xıch ́ Kien chu vi hơn ngàn dặm, đat đai tot tươi, nhà xây tường. Cây cỏ hoa trái sum sê, có nhieu loại nho quý. Thành ap có trăm thành, moi thành có viđự ́ngđau. Đen lui đi ở thưa trınh. ̀ Tat cảtụ lại thành khu vàtong xưng là nước Xıch ́ Kien. Từ phıa ta ́ ̂y bac đi hơn 200 dặm, đen nước Giả Thời. N ước Giả Thời chu vi hơn ngàn dặm, phıa ́ tây giáp Diệp Hà, phıa ́ đông tây hẹp, phıa ́ nam bac dài, đat đai khı́hậu cũng giong như nước Xıch ́ Kien. Thành ap hơn mười cái, moi cái đeu có vị đứngđau, nhưng không có người tong chı hu ̉ y. Từ phıađo ́ ̂ng nam nay, hơn ngàn dặm,đen nước Phe Hãn. N ước PheHãn chu vi bon ngàn dặm. Bon benúi bao bọc,đat đai hẹp, nhà cửa xây tường, có nhieu hoa quả và ngự a dê. Khı́ hậu gió mưa con người đeu cương trự c. Ngôn ngữ khác với các nước kia. Hınh ̀ hài cũng khác biệt. Từ hơn mười năm không có viđự ́ng đau. Vı̀lẽai cũng tranh quyen lự c không phục nhau. Có hiem họa sẽchia đat. Từ phıá tây đi đen hai ngàn dặm thı̀đen nước Tot Đo Lợi Sac Na. N ước Tot ĐoLợi Sac Na chu vi một ngàn bon trăm năm chục dặm, phıa ́ đông giáp sông Diệp, từ sông Diệp nay vehướng bınh̀ nguyên phıa ́ bac, từ tây bac chảy tiep tục với lưu lượng nước chảy xiet, đat đai phong tục cũng giong như nước Giả Thời, từ xưa đã có Vương Phủ cai tri. ̣ Từ phıa ́ tây bac vào đen sa mạc chang có cỏ nước gı̀cả. Giữa đường khó biet đượ c biên giới nơi đâu, chı̉nhın ̀ núi cao đetım ̀ dau vet, mới có thebiet đượ c. Từđó đi qua hơn năm trăm dặm nữa, đen nước phong Mạc Kien. N ước Phong Mạc Kien chu vi một ngàn sáu trăm bảy mươi dặm, phıa ́ đông tây dài, phıa ́ nam bac hẹp, chu vi của thủđôhơn 20 dặm, có nhieu Cư dân sinh song. Có nhieu hàng hóa trân quý của các nước khác đem đen nước nay, đat đai màu mỡ, nhà làm bang govà xây tường. Cây cỏ hoa quả tot tươi, nơi đây có nhieu ngự a quý và có nhieu đo công nghệ tot đẹp. Khı́ hậu ôn hòa, phong tục song động. Phàm các nước lân cận đen nước nay, phải theo quy tac xa gan mà giữ lay. Vua của nước nay tôn trọng luật pháp của lân bang. Binh mãhùng dũng, đa phan giong như tánh cách hùng dũng của người nước GiãThời và nước Yet Sương Na, xem nhẹ sự chet không luyen tiec. Từđây đen phıađo ́ ̂ng nam đi đen nước Nhi Mạc Hà. N ước Nhi Mạc Hà chu vi bon trăm năm chục dặm, có nhieu sông; đông tây hẹp, nam bac dài, đat đai phong tục giong như nước Phong Mạc Kien. Từ phıa ba ́ c đen nước Kiep BoĐãn Na. N ước Kiep BoĐãn Na chu vi 1450 dặm, phıa ́ đông tây dài, phıa ́ nam bac hẹp, đat đai phong tục giong như nước Phong Mạc Kien. Từ nước nay đi vephıa ́ tây hơn 300 dặm, đen nước Quật Tương Nhi Ca. N ước Quật Tương Nhi Ca chu vi một ngàn bon trăm năm mươi dặm, đông tây hẹp, nam bac dài, đat đai phong tục giong như nước Phong Mạc Kien. Từ nước nay đi qua phıa ́ tây hai trăm dặm hơn đen nước Yet Hãn. N ước Yet Hãn chu vi hơn một ngàn dặm, đat đai phong tục giong như nước phong Mạc Kien, từ phıa ́ bac nước nay đi ve phıa ́ tây hơn 400 dặm đen nước BoYet. Nước BoYet chu vi một ngàn sáu trăm bảy mươi dặm, đông tây dài nam bac hẹp, đat đai phong tục giong như nước Phong Mạc Kien. Từ nước nay đi ve phıa ta ́ ̂y hơn bon trăm dặm đen nước Đại Đia. ̣ N ước Đại Đia ̣ chu vi hơn bon trăm dặm, đat đai phong tục giong như nước Phong Mạc Kien, từđây đi vephıa ́ tây nam hơn năm trăm dặm, đen nước Hóa Lợi Tập Di Già. N ước Hóa Lợi Tập Di Già hai bên có sông bao bọc, đông tây hơn hai mươi ba dặm, nam bac hơn năm trăm dặm, đat đai phong tục giong như nước Đại Đia, ̣ ngôn ngữ không khác may. Từ nước phong Mạc Kien đi vephıa ́ tây nam hơn 300 dặm, đen nước Yet Tương Na. N ước Yet Tương Na chu vi một ngàn bon trăm năm chục dặm, đat đai phong tục giong như nước Phong Mạc Kien, từđây đi vephıa ́ tây nam hơn hai trăm dặm đen núi, đường núi hẹp rat nguy hiem ıt ́ người qua lại, hiem cỏ cây và nước. Từ núi phıá đông nam đi hơn ba trăm dặm, qua một cái cong làm bang sat, hai bên cong sat núi non bao phủ, càng lúc càng hẹp, sự hiem trở càng nhieu hơn. Đường hai bênđá dựng đứng màu sac giong như màu thiec, tat cảđeu giong như thiec vậy. Có nhieu chuông làm bang sat treo nơi cửa ra vào đekiem tra sự nguy hiem. Ra khỏi cong sat đen nước Đo Hóa La. N ước nay nam bac hơn ngàn dặm, đông tây hơn ba ngàn dặm, phıa ́ đông nguy hiem có núi cao, phıa ́ tây tiep xúc với Ba Lặt Kỳ, phıa ́ nam có núi tuyet, phıa ́ bac có cong sat, chung quanh sông ngòi bao bọc chảy vehướng tây, từ hơn một trăm năm nay, vương tộc không có người noi quyen. Do vậy những thelự c cạnh tranh với nhau đenam quyen, thật là nguy hiem. Nước nay chia làm 27 nước nhỏ, chı̉ có một khu tong hành dinh. Khı́hậu nơi đây khá ôn hòa nhưng de sinh bệnh. Cuoi mùa đôngđau mùa xuân, luôn luôn có mưa phùn, do vậy cảnh trı́ở phıa ́ nam ôn hòa hơn phıa ́ bac, phong thocủa nước nay thuộc ôn đới nên có nhieu bệnh tật. Vào ngày 16 tháng 12 Tăng tın ́ đocủa nước nay vào an cưđen 15 tháng 3 thı̀giải che, mùa nay cũng là mùa mưa cho nên cũng thıch ́ hợp vậy. Phong tục nay đãlâu đời, mọi người tuân theo tin tưởng vào sự tu học. Ngôn ngữđượ c dùng khá khác biệt với các nước khác. Chữ goc chı̉ có 25 chữ, từđó phát trien ra, đedùng viet thư, chữ viet ngang, đọc từ trái qua phải. Ngôn ngữđa phan giong như chữ của nước Tot Lợi, y phục, hàng hóa dùng tien đemua, đoi với nước nay từ sông phıa ́ bac xuong hạ lưu đen nước Đãn Mật Quoc. N ước Đãn Mật Quoc chu vi đông tây hơn 600 dặm, nam bac hơn 400 dặm. Thủđô của nước này hơn 20 dặm. Đông Tây dài, Nam Bac hẹp. Có hơn 10 cảnh chùa. Tăng tın ́ đo hơn 1.000 người. Nước này nam gan biên giới của nước Tot Đo Lợi. Nơi đây, có xây nhieu ngọn tháp; nhưng nay đã không còn. Các tượng Phật cũng như các tượng than linh dáng vẽkhác nhau. Đi đen phıa ́ Đông thı̀gặp nước Diệt Ngạc Hạnh Na. Nước Diệt Ngạt Hạnh Na chu vi đông tây 400 dặm hơn. Tây bac hơn 500 dặm. Chu vi thủđôhơn 10 dặm. Chùa chien có năm cơ sở. Tăng tın ́ đo rat ıt́ . Đi đen phıa đo ́ ̂ng là nước Nhan Lộ Ma. N ước Nhan Lộ Ma chu vi đông tây hơn 100 dặm. Nam bac hơn 300 dặm. Chu vi của thủđôhơn 10 dặm. Nước này có Vua. Chùa có hai ngôi. Tăng tın ́ đotrên 100 người. Phıa ́ đông giáp nước Dụ Mạn. N ước Dụ Mạn chu vi đông tây hơn 400 dặm. Nam bac hơn 100 dặm. Chu vi thủđô hơn 16,7 dặm. Nước này cũng có Vua. Chùa có hai ngôi. Tăng tın ́ đorat ıt́ . Phıa ́ Tây nam giáp với sông. Keđen là nước Cúc Hòa Hạnh Na. N ước Cúc Hòa Hạnh Na chu vi đông tây hơn 200 dặm. Nam bac hơn 300 dặm. Chu vi của thủ đô hơn 10 dặm. Có ba ngôi chùa. Tăng tın ́ đohơn 100 người. Phıa ́ đông giáp nước Hoạch Sa. N ước Hoạch Sa chu viđông tây hơn 300 dặm. Nam bac hơn 500 dặm. Thủđô 16,7 dặm. Phıa đo ́ ̂ng thı gia ̀ ́p nước Khả Xuat La. N ước Khả Xuat La chu vi đông tây hơn 1.000 dặm. Nam Bac hơn 1.000 dặm. Thủđô của nước này hơn 20 dặm. Phıa ́ đông giáp với núi cao. Tiep đen nước Câu Mê Đa. N ước Câu MêĐa chu viđông tây 2.000 dặm. Nam bac hơn 200 dặm. Giữa nước có núi cao. Thủđôchu vi hơn 20 dặm. Phıá tây nam giáp với sông ho. Phıa ́ nam giáp với nước Hộ Khı. ́ Qua phıa ́ nam van còn sông. Tiep với nước Đạt Ma Tat Thiet Đe, nước Bát Thıch ́ Sáng Na, nước Dâm Bạt Kien, nước Quật Lãng Nô, nước Ma Đang La, nước Bát Lợi Yet, nước Cật Phieu Sac Ma. Nước Yet La Ho. Nước A Lợi Ni. Nước Tào Kien. Nước Tự Hoạt. Đi vehướng đông nam, đen nước Khoát Tat Đa và nước AnĐãn La. Trong hoi ký, viet rang từ nước Hoạt đen phıa ́ tây nam là nước Phượ c Gia Lãng. N ước Phượ c Gia Lãng chu vi đông tây 50 dặm. Nam bac 200 dặm. Thủđôhơn 10 dặm. Phıá nam tiep với nước Ngật Lộ Tat Ni Kien. N ước Ngật Lộ Tat Ni Kien chu vi hơn 1.000 dặm. Thủđôhơn 14 dặm. Phıa ta ́ ̂y bac giáp với nước Nhan Lam. N ước Nhan Lam chu vi hơn 800 dặm. Đô thành chu vi 56 dặm. Nơi đây có 10 ngôi chùa. Tăng tın ́ đohơn 500 người. Phıá tây giáp với nước Phượ c Yet. N ước Phượ c Yet, đông tây hơn 800 dặm. Nam bac hơn 400 dặm. Phıa ́ bac có nhieu sông ngòi. Thủđô chu vi hơn 20 dặm. Người ởđây thường gọi Tieu Thành Vương Xá. Tuy nhiên trong thành song rat ıt ́ người. Đat đai màu mỡ. Sản vật rat nhieu. Hoa quả cũng lam loại. Già Lam có hơn 100 ngôi. Tăng tın ́ đotrên 3.000 người. Tat cảđeu theo Tieu Thừa. Phıa ́ ngoài thành tây nam có Già Lam lớn do tiênđeđã kien thiet nên. Có các viĐa ̣ ̣i Luận Sư tập họp ở núi tuyet phıa ́ Bac. Chı̉có nơi Già Lam này là tuyệt đẹp không thexưng tán het. Những tượng Phật là những bảo vật trân quý vô giá. Chùa trang hoàng những bảo vật rat lộng lay. Vı̀vậy có nhieu nước lân bang công kıch. ́ Chùa này có tượng Tỳ Sa Môn Thiên Vương. Những vật quý đượ c bảo vệ nơi đây. Gan đó lại có những hang động. Vı̀lẽcó khuynh hướng song theo bộ lạc cho nên hay di động, mà Gia Lam này trở thành bieu tượng trân quý. Trong quá khứđieu này khó có đượ c. Có người trong đêm mộng thay vi Ṭ ỳ Sa Môn Thiên Vương nói rang: - N eu nhà ngươi có sức lự c cũng không nên phá hoại Già Lam này. Vı̀ đây là não bộ của con người. Neu phá đi thı̀ con người sẽ bệnh hoạn. Trong m ộng cũng báo rang nên thınh ̉ chư tăng sám hoi letạ. Neu trái lại thı̀ có nguy cơ. Trong đat Già Lam này ở phıa ́ nam Phật đường có nhieu tượng Phật màu sac vàng của đá khác nhau. Đây cũng có răng Phật, chieu dài hơn may tac, chieu rộng 8, 9 phân. Răng có màu vàng màu trang chieu ánh sáng, lại cũng có áo Cà Sa của Phật ngay cả Y Tăng Già Lê cũng có. Chieu dài hơn hai thước, chieu ngang bảy tac. Gom nhieu vật quý hợp thành. Ba vật quý này moi năm đen kỳ telechư Tăng đem tran thiet trang hoàng, đecúng dường. Vı̀sự chı́thành cảm ứng nên răng đãphóng quang. Phıa ́ bac của chùa này có tháp cao hơn 20 thước. Gọi là tháp Kim Cang. Trong đó trang trı́ nhieu đoquý vàở giữa có thờ Xá Lợi rat quý giá. Phıa ́ tây nam c ủa Chùa có một tinh xá thành lập đãlâuđời. Xa gan lui tới toàn những bậc cao đức. Họ chứng thánh quả không nói het đượ c. Tại đây cũng có Vị A La Hán đãnhập Niet Bàn và đãthị hiện than thông mọi người biet đượ c. Cho nên những tháp khácđượ c mọc lên sokehơn 100 ngôi. Tuy chứng thánh quả; nhưng không phải tat cảđeu bien hoá. Quả việc này có ngàn cách khác nhau không ghi het đượ c. Lúc đó Tăng tın ́ đo hơn 100 người ngàyđêm túc trự c nơi đen thánh. Chu vi thành h ơn 50 dặm. Tiep đen là thành khác. Thành phıa ́ bac hơn 40 dặm. Tiep đó có thành Ba Lợi. Ơ trong thành có một ngôi tháp cao 3 thước. Ngày xưa nơi đây Như Lai đã sơ chứng Phật quả. Sau khi rời khỏi cây BoĐecó hai vị trưởng giả người Mien Điện gặp Ngài với oai đức uy nghiêm. Dáng đi tram mặc thong thả. TheTôn vı̀ người mà nói phước báu của nhân thiên. TheTôn đãtruyen ngũ giới thập thiện cho họ. Sau khi nghe Pháp họđãcúng dường mật ngọt. Như Lai đãcho họ tóc và móng tay. Hai trưởng giả này velại nước với lòng tôn kınh́ vô biên. Như Laiđãlàm việc ay khi Tăng Già chưa thành lập. Keđen là dâng Uat Đa La Tăng y và những y áo khác cũng như bınh ̀ bát. Họđãlàm thápđethờ. Hai người này khi trở lại nước đã vâng thánh chı̉ của Vua mà tôn sùng kien tạo chùa tháp đetôn thờ giáo pháp của Đức Thıch Ca. Đa ́ ̂y là ngôi tháp đau tiên vậy. Thành phıa ́ tây h ơn 70 dặm có một tháp khác cao hơn 2 thước. Tháp nàyđượ c kien tạo từ thời Phật Ca Diep. Từ thành lớn này ở phıa ́ tây nam đi vào núi tuyet thı̀đen nước Duệ Mạt Đa. N ước Duệ Mạt Đa đông tây 56 dặm; nam bac hơn 100 dặm. Đôthành hơn 10 dặm. Phıa ́ tây nam giáp đen nước HoThı̉Kien. Nước HoThı̉Kien đông tây hơn 500 dặm; nam bac hơn 1.000 dặm. Đô thành hơn 20 dặm. nơi đây có nhieu sông núi và có nhieu ngự a hay. Phıa ta ́ ̂y bac giáp nước Đản Sat Kien. N ước Đản Sat Kien đông tây hơn 500 dặm. Nam bac hơn 56 dặm. Kinh thành chu vi hơn 10 dặm. Phıa ́ tây tiep với biên giới của nước Ba Sac Kỳ. Tiep theo là nước Phượ c Yet. Đi vephıá nam hơn 100 dặm thı g̀ ặp nước Yet Chức. N ước Yet Chức đông tây hơn 500 dặm; nam bac hơn 300 dặm. Đô thành chu vi 45 dặm. Đat đai phı̀ nhiêu nhưng ıt ́ hoa quả, nhieu lúa mạch. Khı́hậu lạnh, phong tục lành mạnh. Có hơn 10 cảnh chùa. Tăng tın ́ đotrên 300 người. Họ theo phái Tieu Thừa thuộc Thuyet Nhứt Thiet Hữu Bộ. Phıa ́ đông nam đi vào núi tuyet. Núi cao vòi vọi nguy hiem khôn cùng. Gió tuyet ngay cả mùa Hạ cũngđông lạnh. Tuyet đóng thành băng nên rat khó đi. Ơđây họ tôn trọng sơn than và những loài quỷ mi. ̣ Bọn cướp hợp đoàn tung hoành ngang dọc sát hại. Đi thêm sáu trăm dặm nữa thı đe ̀ n nước Đô Hoá. Sau đó là nước Phạm Hạnh Na. N ước Phạm Hạnh Na đông tây hơn 2.000 dặm; nam bac hơn 300 dặm. Nam ngay trong núi tuyet. Người người hay song trong hang động. Đôthành đa phan cũng làđộngđá. Chieu dài 67 dặm. Phıa ́ bac rat cao, có lúa mạch, ıt ́ hoa quả. Nuôi gia súc, đa phan là dêvà ngự a. Khı́hậu lạnh, phong tục tot đẹp, đa phan ăn mặc kın ́ đáo. Chữ nghıa ̃ phong tục do sự giáo hoá mà thành. Sử dụng tien tệ giong như nước ĐôHoá La. Ngôn ngữ ıt ́ có sự sai khác. Lenghi đại khái giong nhau. Có lòng tin cũng giong như nước láng gieng. Trên cũng kınh ́ Tam Bảo, dưới cho đen than dân không bị mat cướp, thành thật, tâm đia ̣ tôn kınh. ́ Có nhieu khách thương vãng lai. Thiên than thường hay xuat hiện. Đó là do sự bien hoá của việc cau phước đức mà nên. Chùa chien hơn 10 ngôi. Tăng tın ́ đohơn 1.000 người. Họ theo Tieu Thừa Giáo thuộc Thuyet Xuat TheBộ. Vương thành phıa ́ đông bac gan núi có tượng Phật đá đứng cao 145 mét. Màu sac vàng, trang sức bang những loại đá quý. Phıá đông có Già Lam do Tiên đeđã kien tạo nên. Tiep đó có tượng Thıch ́ Ca bang đá đứng cao hơn 100 thước. Phân thân đứng riêng biệt đetrở thành một quan the như the. Thành phıa ́ đông có 23 dặm. Giữa chùa có tượng Phật nhập Niet Bàn nam, chieu dài 100 thước. Vua nước này thường hay thiet lecau siêu. Trên từ vợ con dưới đen than dân đeu lay của trong kho của Vua, đem ra bothı. ́ Quan than tả hữu cũng đeu làm việc đó như là một nhiệm vụ. Chùa có tượng Phật nam. Đi vehướng đông nam hơn 200 dặm thı̀ gặp núi tuyet. Phıađo ́ ̂ng đen một sosông nhỏ. Có ao hocây trái sum sê, lại có một cảnh chùa khác giữa chùa có thờ Răng Phật, và thờ Răng Phật của Bıch ́ Chi, dài hơn 5 phân, ngang 4 phân. Lại cũng có Răng của Kim Luân Vương dài 3 phân, rộng 2 phân. Thương Na Hòa Tu Đại A La Hán cũng có bınh ̀ bát bang thiec, tám chın ́ cái. Tat cảởđây đeu làđovật của các Thánh Hien và những phong thư vàng, lại có y Tăng Già Lê, cửu đieu của ngài Thương Na Hòa Tu. Y nay có màu hoại sac làm bang da và cỏ. Đệ tử của Ngài A La Hán Thương Na Hòa Tu đãlàm nên những chiec y nay, nhân cơ hội an cư của chúng tăng mà cúng dường. Đây là y Phước Đien đehàng phục thân trung am trong thời gian năm trăm lan. Đen thân sau cùng sẽđượ c đau thai trở lại. Thân thecao thap y nay sẽtheo đó mà lớn rộng ra. Và theo các vị A La Hán khácđexuat gia. Y nay sẽtrở thành Pháp phục đeđay đủ cụ túc giới. Và cũng bien thành y Tăng Già Lê, cửu đieu chứng tich ̣ diệt nhập vào biên teđinh. ̣ Phát thành trı́tuệ và nguyện lự c, lưu giữ nơi Ca Sa nay, cho đen đời Thıch ́ Ca Như Lai, sau khi giáo pháp diệt roi y nay sẽbien hoại. Đây là ý chı̉lòng tin vi diệu vậy. Từ phıa ́ đông nay, đi vào núi tuyet tên là Du Việt Hac đen nước Ca Tat Thı.́ N ước Ca Tat Thı́chu vi bon ngàn dặm hơn, nam phıa ́ bac Hy Mã Lạp Sơn, ba bên có ngọn núi cao, chu vi thủđô hơn mười dặm. Nơi đây có nhieu lúa mạch và hoa quả. Sản xuat nhieu ngự a quý và uat kim hương (nghệ). Có nhieu làng mạc trong quoc gia nay. Khı́hậu phong tholạnh. Nhân tınh ̀ hien hậu. Lời nói denghe, cưới hỏi phức tạp. Chữ viet giong như nước ĐoHóa La, nhưng phong tục, ngôn ngữ và tôn giáo có nhieu khác biệt. An mặc dùng toàn đobang lông và da. Tien tệ thı̀sử dụng tien vàng, tien bạc và tien đong. Vecách thức sử dụng cũng có nhieu khác biệt tại quoc gia nay. Nhà vua nước nay cũng có mưu trı́ mãnh liệt, hay đi uy hiep lân bang, thong hợp hơn 10 nước, nhưng có tâm thương bá tánh và tôn sùng Tam Bảo, đãkien tạo tám tượng Phật bang bạc vàthường chan teđecứu độ sanh linh. Chu cap cho những người nghèo kho. Già lam có hơn 100 ngôi. Tăng tıń đocó hơn 6000 người, đa phan người ởđây theo Phật giáo Đại Thừa. Tháp, chùa đượ c xây dựng rộng lớn đehoang pháp giáo hóa một cách nghiêm tinh. ̣ Chùa Viện của tôn giáo khác hơn mười ngôi, những người theo đạo khác hơn 1000 người, hoặc lõa the, hoặc bôi mınh, ̀ hoặc nhuộm từđau đen chân. Thành lớn phıa ́ đông hơn ba dặm tư, dưới chân núi phıá bac cũng có một đại Già Lam, Tăng tın ́ đohơn 300 người. Họ theo Tieu Thừa giáo. Nghe người xưa nói lại rangđây là nước Kien Đà La của vua Ca Nị Sac Ca uy hiep lân bang chinh phục những nước ở xa, binh lınh ́ dàn trải cho đen dãy núi phıa ́ đông. Và vượt sông sang phıa ́ tây đeuy hiep tiep tục. Vua Ca Nị Sac Ca đượ c toại nguyện, xây dựng cung điện ở nhieu nơi theo mùa nóng và lạnh. Mùađông ở các nước tại An Độ, mùa hè trở ve nước Ca Tat Thı. ́ Mùa xuân và mùa thu thı̀đen kien thiet nước Kien Đà La. NhàVua nay chia cách sinh hoạt làm ba nơi, kien tạo Già Lam và những Già Lam nay là choở mùa hạ vậy. Trên tường của những nơi nay có những bức họa dung nhan phục sức khác nhau, giữa mùa hạ, trở lại bon quoc đeduỡng tâm. Tuy cách trở giang sơn nhưng van phát tâm cúng dường cho tăng chúng trong mùa an cư kiet hạ. Tochức nhieu trai đàn pháp hội đecau phước bothı, ́ đieu đó luôn luôn đượ c dien ra, không bao giờ ngừng nghı. ̉ Chùa Viện ở cửa đông có tạo nên tượng Nam Đại Than Vương. Chân bên phải có những vật quý, có nghıa ̃ rang người nay giữ gın ̀ cho Già Lam. Tướng của vị nay rat hung bạo. Nghe chùa nay có nhieu của quý, đượ c ton trữ, nên nhieu người muon khai quật. Các tượng than vương cũng có hınh ̀ chim oanh vũ, có cat đượ c tieng kêu. Đat nơi đây có thegiaođộng. Nhà Vua và quân lınh đe ́ n nơi đây thı tr ̀ ở lại yên on và lại ra ve. Phıa ́ b ac Già Lam nay có núi cao, và trong núiay có nhieu phòng oc bang đá, dùng đehọc tập. Trong nay cũng có chứa nhieu của quý. Ơ trong nay cũng có bảo ton những loài thuoc quý, neu có ai muon khai quật lay đi bảo vật, thı̀ thuoc nay sẽđượ c bien hiện khác hınh ̀ hoặc trở thành Sư Tử, hoặc trở thành mãng xà mãnh hođộc trùng, hınh ̀ thù bien dị cho nên chang có người nào có thelay đượ c. Từ nhữngđộng đá nay hơn bon trăm hai mươi ba dặm, đen núi cao vàtrên ay có tượng đức Quán Tự Tại BoTát, người nào có lòng thành sẽthay đượ c. Bo Tát từ nơi tượng nay phát xuat ra những màu sac vi diệu đean ủi những người muon cau. Cách thành l ớn từ phıa ́ đông nam hơn ba mươi dặm thı̀đen Tăng Già Lam Yet La CoLa, nơi đó cũng cóđại tháp cao hơn 100 thước. Khi đen giờ Ngọ trai thı̀đot đèn, dùng đèn dau đeđot ra khói màu đen. Vào đêm toi lại nghe âm nhạc. Chuyện xưa ke rangđây là nơi đượ c kien thiet bởi viĐa ̣ ̣i Than Yet La CoLa, sau khi xây thành xong nam mộng thay có người bảo rang: Ngươi nên kien lập bảo tháp, sau đó at có xá lợi. Ngày hôm sau quả nhiên như vậy có người hien xá lợi. Nhà Vua đãcho thınh ̉ vào trieu. Do chocau nguyện mà nhà vua muon rang nhà vua có trước. Vua bảo sau nay sẽlàm một nơi đebái vọng tại nước Yet La Co La. Ta chı lả ̀ một người mang Xá Lợi. ViĐa ̣ ̣i Than hỏi rang: - Cúng Xá L ợi nào? Đ áp: - Xá Lợi của Phật V iĐa ̣ ̣i Than nói: - H ạ Than đang giữđây, xin tâu bệ hạ biet Nước Yet La CoLa, sợ Vua trân quý Xá Lợi mà không suy nghı. ̃Do đó cho nên dựng xây già lam và bảo tháp. Vı̀l ẽchı́thành cho nên đượ c cảm ứng, bát bang đá kia tự mở nap đean trı́ Xá Lợi vào. Khi an trı́ xong, niêm phong roi bảo mọi người thoi lui, đóng cửa đá lại. Từđó sinh ra mùi hương dau màu đen. Thành phıa ́ nam hơn bon chục dặm, đen thành Tập Tô Đa Đợi Sac Ty. Phàm có động đat, đen độ nào, thành nay van không giao động. Thành T ập TôĐa Đợi Sac Ty từ phıa ́ Nam hơn 30 dặm đen núi A Lộ Như. Trên núi nay có nhieu hang động. Đınh ̉ núi moi năm cao thêm hàng trăm phân, cùng với nước Tào Than Ngật và núi Hiep Na Tu La, hai bên gan nhau và cùng thinh ̣ suy như nhau. Đượ c biet từ các phong tục rang: Ngày xưa Hiep Na Thiên Than từ xa đen, muon dừng chânở núi nay. Sơn Than phan nộ, dao động thành hang động. Thiên Than nói: Neu không chừa bỏ thı̀ sẽkhuynhđộng đoi thành tài sản của chủ mới. Ta nay đen nước Tào Than Ngật và núi Hiep Na Tu La, moi năm ta nhận le vật từ Quoc Vương Đại Than hien dâng và luôn luôn phải như vậy, thı̀ núi A Lộ Như sẽđượ c nâng cao lên, bang không sẽ bị băng hoại. Vương thành phıa ́ tây bac hơn 200 dặm thı̀đen núi Tuyet, trên đınh ̉ có ho. Do sự cau nguyện mà nước mưa luôn có. Nghe người xưa thuật lại rang: xưa có vị A La Hán ở nước Kien Đà La thường hay nhận sự cúng dường từ Long Vương ở ao ho nay. Moi ngày cho đen bữa ăn trưa hay dùng than thông đengoi trên giường bay qua lại nơi hư không. Các thi gia ̣ ̉ Sa Di đeu đượ c an on ở nơi ay. Chı̉có vịA La Hán thı̀hay qua lại Long Cung. Khi gặp Sa Di, Long Vương mời ở lại dùng cơm. Long Vương dùng đoăn cam locủa A La Hán bien thành hương vị của nhân gian cho vị Sa Di, A La Hán khi dùng cơm xong vı̀ Long Vương mà thuyet các Pháp quan trọng. Sa Di như thường lệ vı̀Thay mà rửa bát. Trong bát có dư hạt cơm có hương vị lien khởi lên niệm ác rang hận Thay và phan nộ với Long Vương. Nguyện cho các phước lự c ngay bây giờđoạn mat mệnh của Long Vương vàta tự làm vua. Khi Sa Di phát nguyện như vậy roi thı̀ Long Vương biđau ̣ đau. Khi A La Hán thuyet pháp xong, Long Vương tạ le, Sa Di phan nộ vı̀ chưa đượ c có lời tạ nên trở lại Già Lam và phát nguyện tiep: nhờ phước lự c mà đêm nay mệnh chung vı̀ Đại Long Vương uyđức mà phát. Chờ vào nơi ao đe sát hại Long Vương vàở luôn nơi Long Cung, đethong lınh ̃ tat cả mọi loài. Do lời nguyện đó mà gió mưa noi dậy làm gãy đocây coi và hại cả Già Lam. Cho nên Vua Ca Nị Sac Ca kinh ngạc và hỏi rang vịA La Hán nay có phải là Vua không? Vị Vua đó tức là rong đang ở trong núi tuyet, lập Tăng Già Lam kien tạo bảo tháp cao hơn 100 thước. Rong vı̀giận mà làm cho noi mưa noi gió. Vua vı̀có tâm hoang truyen Phật Pháp, rong vı̀ sân hận mà làm dữ, nên chùa viện và bảo tháp sáu cái bị hư bien thành bảy. Vua Ca Nị Sac Ca xau hovı̀chang thành công nên muon tran horong nay đelàm chocư ngụ. Cho nên đãđem binh lınh ́ đen dưới núi Tuyet sơn. Lúc ay bị Long Vương nhớ lại chuyện xưa làm chan động bien thành một người Bà La Môn già lạy Vua mà tran tınh ̀ rang: Đại Vương ngày xưa đãtrong nhieu căn lành nhieu loại khác nhau cho nên thang vậy. Đượ c làm vua trên đời, chang có ý niệm báo ân. Ngày hôm nay, vı̀ cớ sao mà giao tranh với Long Vương. Phàm là rong thuộc veloại súc sanh vậy, cũng thuộc loài ác. Vı̀ sao mà uy lự c không đủđecạnh tranh, như hôphong hoán vũđe có nước mà người thường không làm đượ c. Há rang tâm vua van còn phan nộ sao? Vua bây giờ vừa cam nước vừa cam binh cùng chien đau với một con rong, sự thang chac chan thuộc ve vua, không còn xa xôi gı̀nữa. Do vậy mà vua cũng không có gı̀ xau ho, cho nên Vua lập kerút binh. Vesau trở thành vua Ca Nị Sac Ca vậy.Rong cũng trở lại honghe đượ c âm thanh chan động, gió mưa cuon cuộn làm cho cây coi đat đá lung lay, mưa rơi nặng hạt làm cho quân mãkinh hoàng. Nhà vua quy y Tam Bảo thınh ̉ cau lự c gia hộ cho nên ngay lúc đó có đượ c nhieu phước vàđượ c làm vua trên cõi đời. Uy hiep những cường đich ̣ thong lınh ̃ các bộ châu. Cho nên nay mới đen đảo tım ̀ rong mà té ra ta là người bạc phước vậy. Nguyện cho các phước đức hiện tien neu có thı̀ở nơi hai vai ta boc khói lên. Rong lien dứt gió ngưng mưa, trời trở nên trong lặng. Vua đãra lệnh cho quân lınh ́ dùng đá đetran Long Trı. ̀ Long Vương bien lại thành Bà La Môn yêu cau Vua rang: - Ta là Long V ương của ao kia, xin quy mệnh. Nhưng xin Vua vı̀lòng từ mà nghı̃vequá khứ, neu Vua muon các sinh linhđượ c song lâu làm saođecho ta bị sát hại. Neu Vua muon sát hại ta, ta sẽcùng vua biđ̣ ọa vào ác đạo mà vua trở thành đoản mệnh. Ta nhớ lại tâm sợ hãi lo lang kia vı̀ nghiệp báo và thiện ác sẽ rõ ràng. Vua lùi bước và rong minh thị rang neu ai phạm thı̀không xứng đáng. Rong nói rang ta vı̀ác nghiệp mà thọ thân làm rong. Tánh rong hung ác không thetự giữđượ c tâm sân hận khi khởi lên lại hay quên mà không che ngựđượ c. Nay Vua làm chùa,đừng hủy hoại nữa. Moi người chúng ta nên trở venúi, neu có mây đen noi lên thı̀nên thoi lui. Ta nghe tieng rang do tâm ác kia mà vua nay tu phước kien tạo Già Lam, Bảo Tháp, hau muon mưa gió không dứt. Nghe tục lệ chép lại rang: Nơi bảo tháp kia có nhục cot xá lợi của Như Lai có thehơn một thăng, bien hóa vô cùng khó nói het đượ c, có lúc ở trong tháp nay có khói phát ra, từ cửa nhỏ phát ra khói lớn. Lúc đó có người nghi rang tháp kia tự boc cháy. Chiêm ngưỡng lâu thı̀lửa tat khói tiêu. Lại thay Xá Lợi trang như lưu ly trở vào nơi bát và thăng lên không trung, thăng lên trên cao roi hạ xuong trở lại. V ương thành phıa ́ tây bac có sông lớn. Phıa ́ nam có Già Lam. Ơ bên trong có răng nhỏ của đức Thıch ́ Ca chieu dài hơn một phân, tại Già Lam nay phıa ́ đông nam lại có một Già Lam nữa cũng có tên của Tiên vương. Lại có xá lợi xương của Như Lai một mảnh be rộng hơn một tac, màu vàng, còn lông tóc màu trang rat rõ ràng. Lại cũng có tóc của Như Lai màu xanh mượt giong như màu đá, dài hơn một thước, có thecuon lại phân nửa. Phàm ba việc nay gặp đượ c là nhà vua và đại than tung hoa cúng dường. Từ Già Lam đen phıa ́ tây nam có một Già Lam khác trong Bảo Tháp có thờ tượng vàng cao hơn 100 thước.Đượ c biet từ phong tục rangở trong tháp nay, lại có Xá Lợi Phật hơn một đau, moi tháng vào ngày 15, giữa đêm phát ra ánh sáng tròn. Anh sáng kia rat rự c rỡ bay lên hạ xuong roi nhập vô tháp. Thành phıa ́ tây nam có núi T ỳ Là Bạt có tạo tượng sơn than, cũng gọi là tượng hien. Ngày xưa khi Như Lai còn tại the, than nay phụng thın̉ h đức TheTôn cùng với một ngàn hai trăm viĐa ̣ ̣i A La Hán, trên đınh ̉ núi có bàn đá lớn, Như Lai ngoi đó thọ sự cúng dường của than. Từđó vesau, nhà Vua đãxây tháp nơi bàn đá nay cao hơn 100 thước.Đời nay, người ta gọi là tháp Tượng Hien vậy. Lại cũng gọi là tháp có hơn một đau Xá Lợi Như Lai. Ơ phıa ́ bac của tháp Tượng Hien, dưới chân núi có một horong, nơi đây chınh la ́ ̀ nơi đức Như Lai th ọ lãnh bữa cơm của than và nơi mà các vị A La Hán ăn xong xıả răng. Nhờ trong thiện căn nay mà thành cây rừng, đe người đời sau kien tạo thành Già Lam tên là Bi Thıch ́ Khứ, (Tước Dương Chi). Từ phıa ́ đông đi qua hơn 600 dặm, núi khe tiep giáp với đınhđo ̉ i. Vượt qua đınh ̉ núi đen, vào biên giới phıá bac An Độđen Lam Bà. Quyển thứ hai - N ước Lam Bà - Nước Na Yet La Yet - Nước Kien Đà La Nh ững nước này thuộc veAn Độ; nhưng lenghıa ̃ phong tục khác nhau. Nên có thenói là riêng biệt. Hoặc nói là: Hien Đậu. Đây dic̣ h theo âm gọi là An Độ. Người người tuỳ theo đó mà xưng là người An Độ. Do những phong tục khác nhau mà có tên gọi khác nhau. Tieng gọi An Độ này có nghıa ̃ là: Tot đẹp. Đời nhà Đường gọi An Độ có nhieu tên khác nhau. Nhưng có một tên xưng gọi nghıã là mọi loài bị luân hoi không giánđoạn. Vı̀ vô minh tăm toi nên chưa ra khỏi nơi này. Giong như mặt trời chieu sáng làm tỏ rạng chotoi tăm. Tuy có ánh sáng ngôi sao chieu đó. Há làm sao sáng bang đượ c ánh sáng mặt trăng? Vı̀ nhân duyênay nên ởđây dụ cho mặt trăng là đieu tot đẹp, mà với đat nước này Thánh hien tương tục xuat hiện như ánh sáng mặt trăng rọi soi. Do ýnghıa ̃ nay mà cótên làAn Độ. An Độđượ c chia ra nhieu dân tộc và chủng loại khác nhau. Nhưng Bà La Môn van là một giai cap cao quý, mà từ tục lệđãbien thành như vậy. Trải qua nhieu thời gian sai khác, gọi chung là nước Bà La Môn. N eu nói velãnh vự c biên giới, có thenói rang chung quanh An Độ có năm nước và chu vi rộng hơn 90.000 dặm. Ba bên đeu có bien. Phıa ́ bac giáp Hy MãLạp Sơn. Phıa ́ bac rộng phıa ́ nam hẹp. Hıǹ h dạng như mặt trăng khuyet. Trong đó còn chia ra hơn 70 nước nữa. Đa phan thuộc venhiệt đới. Đat đai có nhieu suoi nước nóng. Phıa ́ bac có nhieu núi đoi. Phıa ́ đông có sông ngòi và ao ho. Phıa ́ nam cây cỏ tot tươi. Phıa ́ tây đat đai phı̀nhiêu. Đại khái xin lượt qua như vậy. Đại đa sođượ c gọi làDu Thiện Na. Du Thiện Na có nghıa ̃ làtừ xưa các vịThánh Vương moi ngày đeu đi du hành. Theo truyện comột Du Thiện Na hơn 40 dặm. Theo phong tục của nước An Độ chı̉ có 30 dặm. Theo giáo lý viet chı̉ có 16 dặm. Cuoi cùng phân tıć h một Du Thiện Na là tám Câu Lô Xá (Krosa - theo TỳĐàm Luận: bon gang tay là một cung, 500 cung là một Câu Lô Xá, là hai dặm, tám Câu Lô Xá là một Do Tuan tức 16 dặm). Câu LôXá có nghıa ̃ là tieng rong của con bò có thenghe đượ c (năm dặm) nên xưng là Câu Lô Xá. cũng có đinh ̣ nghıa ̃ khác: một Câu Lô Xá là 500 cung. Một cung là bon Mạch. Một Mạch chia làm 24 Chı. ̉ Một Chı̉tức là bảy hạt lúa. Cho đen gọi là Lông bò, lông dê, sừng thỏ, nước đong, cũng còn gọi 7 phan này là một Vi tran. Vi tran chia ra làm 7 phan nhỏ nữa gọi là Cự c vi tran. Cự c vi tran thı̀không thechia thêm nhỏ nữa. Neu chia thêm sẽ trở ve không. Cho nên gọi là cự c vi vậy. Cũng có licḥ âm dươngđoi chieu theo ngày tháng, xưng gọi là đặc thù không khác. Tuỳtheo ngôi sao mà điṇ h hướng của tên tháng. Thời gian ngan nhat gọi là sát na. 120 sát na làm một Đản Sát Na. 60 Đản Sát Na thành một Thử than. 30 Thử than là một Mâu HoPhiêu Đa. Năm Mâu HoPhiêu Đa là một giờ. Sáu giờ thành một ngày một đêm. Nhưng cũng có nơi chia ra moi ngày đêm có tám giờ. Đau tháng chođen giữa tháng là tháng trang. Giữa tháng có trăng cho đen tháng cuoi gọi là tháng đen. Phan đen là trước ngày 14 và 15. Trăng thı̀ có trăng già và trăng non. Có trăng và không trăng (trang và đen) hợp thành một tháng. Sáu tháng như vậy là một hành. Mặt trời đi bên trong gọi là bac hành, mặt trời đi bên ngoài gọi là nam hành. Tong cộng có 2 hành hợp lại thành 1 năm. Moi năm chia ra làm 6 mùa. Từ 16 tháng giêngđen 15 tháng 3 là mùa ıt ́ nóng. Từ 16 tháng 3 chođen 15 tháng 5 là mùa nóng nhat. Từ 16 tháng 5 cho đen 15 tháng 7 là mùa mưa. Từ 16 tháng 7 cho đen 15 tháng 9 là mùa tạnh. Từ 16 tháng 9 đen 15 tháng 11 là mùa ıt la ́ ̣nh. Từ 16 tháng 11 đen 15 tháng giêng là mùa thật lạnh. Giáo lý của Đức Như Lai chia ra làm 3 mùa. Từ 16 tháng giêngđen 15 tháng 5 là mùa nóng. Từ 16 tháng 5 cho đen 15 tháng 9 là mùa mưa. Từ 16 tháng 9 đen 15 tháng giêng là mùa đông. Hoặc cũng có nơi gọi 4 mùa, gọi là xuân, hạ, thu, đông. Mùa xuân có 3 tháng. Gọi là tháng Đản La, tháng Phục Khá Xứ, Kỳ Sat Ngỏa. Những tháng này từ 16 tháng giêng đen 15 tháng tư. Mùa Hạ có 3 tháng, đó là tháng Loại Sa Trà, tháng That La Phiệt Nô, tháng Bà La Bát Đa. Những tháng này từ 16 tháng 4 đen 15 tháng 7. Mùa thu có 3 tháng. Đó làtháng An On Than PhoXà, tháng Ca Sat Vệ Ca, tháng Vị Già Thı̉La. Những tháng này từ 16 tháng 7 đen 15 tháng 10. Trong ba tháng mùa đông gom có: tháng Vị Báo Xa, tháng Ma Khứ vàtháng Loại Lặc ThêNô. Những tháng này từ 16 tháng 10 đen 15 tháng giêng. Cho nên Tăng tın đo ́ của An Độ theo lời Phật dạy, họ có hai mùa an cư. Hoặc trước 3 tháng hoặc sau 3 tháng. Trước 3 tháng có nghıa ̃ là từ 16 tháng 5 đen 15 tháng 8. Sau 3 tháng có nghıa ̃ là từ 16 tháng 6 cho đen 15 tháng 9. Chữ Tien đượ c dich ̣ nghıa ̃ theo Kinh luật hoặc gọi là một Tọa Hạ hay một Tọa Lạp (một tuoi đạo). Đây là những tục lệ co. Chang giong với Trung Quoc veâm vận hoặc phương ngôn khi chuyen dich ̣ ra như vậy. Cho nên sự nhập thai của Đức Như Lai cũng nhưĐản Sanh, Xuat Gia, Thành Phật, Nhập Niet Bàn, ngày giờđeu có sự sai khác. Nguyên nhân như sau. Phàm ch oở, làng mạc, thành ap cho đen phoxá, thịthành, do trải qua đia ̣ bàn mà tạo nên đường xá rộng hẹp. Có người ở cho cao ráo đẹp đẽ. Có người ở choôuetạp cư. Những kẻ song bên ngoài đi đứng qua lại thành phải trái. Từ choởđó chetạo ra những công việc thành thục. Do đia ̣ thevà khı́ hậu khác nhau mà thành. Cho nên làm tường hoặc bang tre go hoặc bang những loại gạch nhieu hothan. Tat cả những khác biệt đó ở trong mùa hạ. Những loại bang cỏ bang mây tạo nên những tam thảm đetrang sức trên những bức tường bang đá bang than. Dưới đat có trải phân bò cho là sạch, có lúc rải hoa lênđó; nên có đieu khác lạ. Mà ở các chùa thường không làm như vậy. Các chùa thường làm 4 lau 3 từng. Trên nóc có đòn dông chạm khac nhieu hınh ̀ tướng. Trên tường có những bức hoạđonhieu màu sac khác nhau mà thứ dân thı̀không như the. Phòng ở giữa cao lớn rộng hơn. Tang thứ nhı̀có khac các hınh ̀ tướng không giong nhau. Cửa thường hướng veđông. Buoi sáng ngoi xoay mặt ve hướngđông cho đen ngủ nghı̉thı̀dùng thang sàng (giường dây) đe ngủ. Vua chúa, tr ưởng giả, thứ dân có sự khác nhau. Những sự trang sức có quy củ và không sai biệt may. Nơi chongoi của quân Vương thường cao rộng. Đặc biệt thường ngoi trên tòa sư tử, đượ c làm bang những loại trân bảo. Hàng trăm loại quý giá đượ c điêu khac khác nhau nơi y phục cũng nhưđomặc. Rõràng có sự sai khác rat nhieu. Phıa ́ người nam mặc đobao bọc chung quanh qua phıá vai hữu. Người nữ mặc kınđa ́ ́o hơn. Ơ trên đau có đetóc ngan. Hoặc có dau hiệu khác tục. Cothı̀ choàng hoa tươi, thân hınh̀ thı̀đeo anh lạc.Đây là những y phục kieu diem làm bang vải và nhữngđotrân quý cũng như bang lụa hoặc bang vỏ cây. Cũng có khi bang loại gai hoặc bang vải cũng như lông dê. Những y phục đặc biệt đượ c làm bang lông thú. Lông chim đẹp cũng là một loại y phục trân quý vậy. Ơ phıa ́ bac An Độ phong tholạnh lẽo nên y áo đượ c chebien khác hơn. Bên ngoài đượ c mặc thêm nhieu áo khác nhau giong như lông con chim khong tước hoặc trang sức những anh lạc. Hoặc chang đelộ hınh. ̀ Hoặc lay cỏ mây che thân the. Hoặc cạo tóc hoặc bới đau. Những loại thenhư thekhông có đinh ̣ hướng cũng như màu sac khác nhau. Pháp phục của Sa Môn chı̉có ba y và Tăng Khước Kỳ cũng như NêThan Thử La. Ba y cũngđượ c cau tạo không giong nhau. Hoặc ngan dài rộng hẹp, hoặc lớn nhỏ khác nhau. Tăng Khước Kỳ vai trái rộng, hai bên trái mở ra, bên phải đóng lại đe bao bọc lên người. Nê Than Thử La (Niet Bàn Tăng) không có dây cột giong như áo. Tat cảđeu tınh ́ thành một bộ y mà moi bộđeu khác nhau, màu sac vàng đỏ cũng không giong nhau. Sát ĐeLợi Bà La Môn sự ăn ở cũng khác nhau. Quoc vươngđại than ăn mặc đẹp lạ. Hoa cài tóc, cotrang sức gom nhieu đoanh lạc đe hoá trang. Trong ay cũng có nhieu thương gia giàu có làm như vậy. Người người có nhieu khác biệt như tục nhuộm răng hoặc đỏ hoặc đen. Tóc, răng, tai, mũi mat cũngđeu làm đẹp như the. T at cả cũng chı̉mục đıch ́ làm cho đẹp vàtrong sạch. Phàmăn uong, trước tiên có tay rửa, phải dùng rượu và dùng những chén bát khác nhau. Cũng có dùng chén bát bang vàng, bang bạc, bangđong. Ơ trong những trường hợp ăn uong như thetăm xıa ̉ răng cũng cot làm sạch. Nước súc miệng cũng không làđieu chap trước. Moi khi tam rửa thường dùng hương thơm của lá cây hay bang bột tram, bột nghệ. Khi quân vương tam thı̀ âm nhạc troi lên, ca hát te le rat là hưyên náo. Ch ữ nghıa ̃ rõràng. Do Phạm Thiên chera gom 47 chữ. Nhờ vào những vật hợp thành mà trở nên chuyên dụng. Roi phát trien rộng ra. Đây là nguyên nhân vậy. Roi từđó người điạ phương cải bien lại. Ngôn ngữ nay sau nay cũng có sự thay đoi từ bon goc mà lay Trung Tâm An Độ làm tiêu chuan, đeđieu hòa tieng Phạn rõ ràng hơn. Van đọc thanh cao lay người làm quy tac. Những nước khác lân cận cũngđượ c giáo dục thành thục như the. Có sự cạnh tranh muon bảo toàn thuan phong mỹtục. Cho nên trong những thơ văn lời nói van còn ton tại. Sử chép rang gọi chung những đieu như thelàNi La TeTrà. Tot, xau đeu do nơi đây mà ảnh hưởng vậy, mà mở ra 12 chương tot đẹp đe chıđả ̣o. Sau bảy tuoi thı là ̃nh thọ Ngũ Minh Đại Luận -Một là Thanh Minh, giải nghıa ̃ những chữ huan dụ. Chú giải những mục sớ văn. -Hai là Công X ảo Minh là những cơ quan kỹthuật và lich ̣ âm dương đoi chieu -Ba là Y Phương Minh. Cam chı̉những tà thuật vethưoc men có ngải bang đá kim -Bon là Nhơn Minh, khảo sát việc chánh tà nghiên cứu tım̀ chơn ngụy -Năm là Nội Minh, nghiên cứu ve diệu lý nhân quả, ngũ thừa. Đây là bon luận VệĐà của Bà La Môn: -Th ứ nhat là Thọ, nghıa ̃ là duỡng nuôi tánh thiện, -Thứ hai là Từ nghıa ̃ là tetự cau nguyện -Thứ ba là Bınh, ̀ nghıa ̃ là lenghi binh pháp quân trận -Thứ tư làThuật, nghıa ̃ là dùng y học đeđoi lại với những ma chú. V ị Thay bat buộc phải nghiên cứu rộng rãi tinh vi ý nghıã nay. Đeminh thị ý nghıa ̃ dan đạo to lớn trong lời nói tenhi. ̣ Đe cao những việc thiện khac ghi vào danh bạ. Neu mà ýthức đượ c nhieu thı̀sẽlàm nguyên tac song rõ. Thành sự học nghiệp phải trải qua ba mươi năm. Lúc đó chı́nguyện mới đạt thành. Mới có thehưởng lộc đau tiên veđạo đức của một vị Thay. Cho nên đây là sự chiem cứ tot đẹp nhat của việc biet rộng vậy. Đây là sự bieu hiện của những vật bên ngoài chım ̀ noi thayđoi, đây là sự chiu ̣ đựng không sợ tai tieng từ xa. Neu nhà vua có tà vạy, chưa thekhuat phục đượ c, nhưng vı̀việc nước làtrọng thı̀phải thông qua tập tục cao sáng đó. Đong thời cũng tán thành mệnh lệnh của long thelà trọng yeu. Cho nên có thecó ý chı́mãnh liệt đe học hỏi, quên đi những nghenghiệp đi xa mệt mỏi. Sự tım ̀ đạo phải nương theo lý lẽnhân nghıa ̃ không quá xa hơn ngàn dặm. Nhàtuy giàu mà có ý chı́ra đi, đau óc rõràng. Quýtrọng đebiet đạo chứ không xau hođetham tài. Vui chơi đoạ nghiệp vào sự ăn mặc. Chang phải vı̀ đức hạnh lại chang thự c tập, vı̀ sự sı̉ nhục đen tạo nên tai tieng cao xa, như giáo lý của đức Phật tuỳ loại mà đượ c thành tựu. Đen Thánh quả của chánh pháp kia còn xa vời trách nhiệm nghe thay giải thıch ́ đeu do tâm nay vậy. Nghe biet thự c hành đeđượ c ngộđạo. Chap trước tranh luận đelàm sáng tỏ. Những môn học chuyên môn khác làm cho thay rõ sự sai biệt. Mười cõi, tám loài moi moi đeu rõràng. Đại Thừa, Tieu Thừa hai giáo đeu có sự riêng biệt; nơi đây đeu có sự yên tınh̃ tư duy qua sựđi đứng nam ngoi. Đinh ̣ tuệ lang yên sự tranh tụng. Tùy theo đieu nay mà đại chúng đượ c che ra đephòng ngừa không the cho rang Luật Luận Kinh là kinh Phật -B ộ thứ nhat, tuyên dương, không can tri sự tăng -Bộ thứ hai, tăng thêm tư liệu phòng oc -Bộ thứ ba, sai bảo thị giả cung kınh ́ phụng thờ -Bộ thứ tư, cho người tinh ̣ hạnh nhơn việc làm - Bộ thứ năm, đi theo xe voi -Bộ thứ sáu, dan đường theo sau. Lay đạo đức đau nêu cao tánh mệnh, cho nên tập họp đekhảo sát những giảng luận nay veưu khưyet điem phân biệt thiện ác mà có đen trang sáng toi. Trong nay cũng có sự bàn bạc tenhiđẹ đe cao Diệu Lý. Những ngôn từ tot đẹp cũngđượ c trien khai. Đây là bảo tượng cao quý đechıđả ̣o như vào trong rừng vậy. Cho đen ý nghıa ̃ hư vọng cũng đượ c chınh ̉ đon. Lý giải rõ ràng, nghıã lý phù hợp với lời nói, tức tùy theo sự hợp nhat giong nhưđat ở trên tường. Hoặc giả, phải ở nơi tich ̣ tinhđe ̣ bieu hiện tánh hien thuận. Người ta biet rang vui theo niem đạo là đieu đượ c khuyen thınh ̉ đehọc hỏi. Người xuat gia trở lại đời cũng đượ c gọi là tot. Tuy nhiên khi còn ở trong Tăng bị phạm luật thı̀phải bị phạt. Không thekhinh xuat mệnh lệnh của chúng tăng đượ c. Lại ở trong chúng không đượ c nói, cũng không đượ c cùng chúng ở chung, không đượ c cùng chúng ăn cơm, đi ra khỏi trụ xứ phải song biệt trụ, đephản tınh ̃ lại việc làm sai trái đau tiên của mınh. Ne ̀ u mà nói ve chủng tộc có bon loại như sau: -Thứ nhat, Bà La Môn, là những kẻ tinh ̣ hạnh, giữđạo trinh khiet, tiet tháo. -Th ứ hai, Sát Đe Lợi, là những kẻ nam vương quyen, là những bậc nhân chủ trong đời, lay nhân đức làm chı ngu ́ yện -Thứ ba, Phệ Xá, là những kẻ buôn bán làm giàu do sự buôn bán gan xa. -Th ứ tư, ThủĐà La, là những kẻ nông dân, đem sức lự c của mınh ̀ siêng năng làm việc nhà cửa. Phàm tat cảđeu do bon chủng tộc nay mà lưu hành. V e việc hôn phoi thı kho ̀ ̂ng đượ c vượt qua những giai cap đó. Nội ngoại gia tộc đượ c cau thành không phức tạp, người lay chong khôngđượ c tái giá. Neu không sẽbị khai trừ ra khỏi tộc đó. Moi chủng tộc đeu có moi tục lệ khác nhau, khó cóthetường lãm het. Quân Vương trị theở đời chı̉ có dòng Sát Đe Lợi. Họđượ c xưng là cao quýtrên các tộc khác; nhưng lınh ́ tráng của nước nhà đượ c tuyen chọn khác nhau. Cha con chuyên nghiệp cùng theo binh thuật, ở nơi cung điện đephòng vệ. Ra đi chinh phục đượ c cửđi trước. Phàm trong bon loại binh, thı̀có bộ binh, mãbinh, xa binh và tượng binh. Voi đượ c đieu khien bởi những người nài, một tướng ngoi lên đó, hai bên tả hữu có quân lınh ́ đi theo ngự giá gom xe tứ mã. Binh tướng theo hau, cận vệ hai bên đe phù trợ xe vua. Quân cỡi ngự a chia ra hộ tong. Phıa ́ bac quânđi bộ là những kẻ dũng sı̃đượ c tuyen chọn cam theo giáo mác dài và giữ những dao kiem đi ke. Phàm những khı́ cụ như theđeu đượ c vót nhọn. cũng gom có cung tên, dao kiem, búa lớn, búa nhỏ, giáo mác dài cùng theo xe . Tat cảđeu đebieu dương uy the. Phàm làm như vậy là tục lệ, bieu hiện tınh ́ chat mạnh mẽ cap thời chiem lınh, ̃ khôngđượ c cau thả, đecó nghıa ̃ là bảo hộ. Neu không thı̀phải bị tội khinh thường sự song là nghiệp vậy. Ngụy trang những việc làm ay đetrở thành ngụy tın. ́ Chınh ́ sách giáo dục phong tục phải đieu hòa tot xau. Những kẻ hung dữ bị luật pháp quoc gia trừng tri. ̣ Có ý mưu hại làm nguy đen Quân Vương, làm chướng ngại v.v..những việc như theđeu bị hınh̀ phạt. Vı̀ sự sanh tử chang ke nhân luân. Phạm vào lenghıã nghich ̣ lại trung hieu bị xẻo mũi, cat tai, chặt tay, và chặt chân. Hoặc đuoi ra khỏi nước. Hoặc phóng thıch ́ nhưng bị phạm vào tội ăn cap tài sản, đa phan biợ ̉ tù cũng như những hınh ̀ phạt khác, tùy theo van đemàđoi sách sự việc đegiải quyet. Neu kẻ phạm tội quá sức mà muon làm rõsự thật thı̀phải theo án lệnh. Trong đó có bon đieu: dùng nước lửa đetrị tội, tội nhân bị bỏ vào nước cùng với đá, khi chım ̀ roi, nhận sâu xuong mới biet đúng sai. Khi chım ̀ roi, lay đá đè lên phạm nhân. Neu người noi đá chım ̀ không on. Dùng lửa bang cách đot cột đongđetội nhân leo lênđó. Hoặc đot nơi chân đehỏi cung. Hoặc đưa vào lưỡi. Neu không có tội không sao, neu có thı̀ bị ton thương. Có bị thương tıch ́ hay không do sự thật hư mà có. Kẻ nhu nhượ c không chiu ̣ noi lửa cháy mạnh. Cây chưa phát hoả, thı̀sẽbị cháy sém. Kẻthật hư sẽbị hoa lửa kia đot cháy. Đây gọi là người biđạ ́ đe nặng nhẹ. Kẻ hư ngụy sẽbiđạ ́ đè lên người. Độc thủ hơn là cho một con dêmang đá đen chotra khảo và người bị kiện cho uong thuoc độc, kẻ xử phạt bat người đó phải chet. Kẻ hư ngụy sẽbị chat độc làm hại. Đây là đơn cử bon đieu đãnói đephòng hờ trăm việc trái. Cho đen nghi thức cung kınh ́ cũng có chın ́ nghi le. Thứ nhat là nói lời an ủi. Thứ hai là cúi đau cung kınh. ́ Thứ ba là giơ tay cao chào. Thứ tư là chap tay ngang ngự c. Thứ năm là quỳ goi. Thứ sáu là chân đeduoi ra. Thứ bảy làtay duoi thang rađat. Thứ tám là năm luân đeu cong. Thứ chın ́ là năm vóc đeu gieo xuong đat. Phàm chıń việc này đeu phải cung kınh.Đa ́ ̂y là cái đức cao cả, tận lự c cung kınh ́ tán thán. Ve phıa ́ xa hơn nữa thı̀ phải cúiđau chap tay. Vephıa ́ gan thı̀ chân phải quỳ goi. Phàm nói năng phải nương vào lệnh trên. Tôn trọng bậc hien thánh, thọ nhận sự lebái tat có sự an ủi. Hoặc cọ sát nơi đau. Hoặc vove nơi lưng. Lời nói diệu hien man cảm hướng dan minh thị cho thân thiet nong hậu. Xuat gia làm Sa Môn đượ c thọ nhận sự kınh́ le. Chı̉ có thêm nguyện tot không dừng lại sự lebái. Tùy theo công việc của Tông môn có nhieu khác biệt. Hoặc chı̉ một lan. Hoặc hai ba lan. Tâm niệm ay do sự cau thınh rie ̉ ̂ng mà đượ c. Phàm khi g ặp bệnh nhin ̣ ăn bảy ngày trong thời kỳđó sẽcó thuyên giảm. Neu chưa het mới dùng đen thuoc than. Tên của những loại thưoc thı̀ không giong nhau. Đây là công vệc của y khoa chiem lınh ̃ có sự khác nhau. Cuoi cùng khi chet đi thı̀đeu nhỏ lệ. Người thân cạo tóc đengự c, áo quan đượ c chetạo đe mặc cư tang thı̀không hạn điṇ h. Khi tong tán nghi lecó ba loại. Thứ nhat là hoảtáng, dùng củi đethiêu. Thứ hai làthủy tán, cho dım ̀ xuong nước đetrôi đi. Thứ ba là dãtáng, nghıa ̃ là cho xác vào rừng cho chimăn. Khi Quoc Vương băng hà đau tiên lập một ban to chức cho tang le, roi phân chia trên dưới. Khi song lay đức làm đau. Khi chet không còn kiêng cử nữa. Những người nhà có tang thı̀khôngăn uong. Sau khi tang lexong trở lại bınh̀ thường không kiêng kỵ. Những người đi đưa đám chet không sợ dơ hoặc tam rửa bên ngoài roi cho vào. Cho đen tuoi tác song lâu hay chet sớm cũng the. Khi song không sợ mệt nhọc đam chım. ̀ Con thú khi lıa ̀ đời còn muon trở lại nhân gian. Sự sanh tử nặng nhẹ hy vọng vào con đường phıa ́ trước. Cho nên người thân thuộc phải biet tạo nên niem vui bang tiệc rượu. Hoặc đánh trong thoi kèn đethêm sức. Kẻ trung lưu cũng đượ c sanh thiên. Trong mười cõi ay một cõi này cũng chưa thay đượ c. Kẻ xuat gia làm tăng không bị quy vàođây. Khi cha mẹ mat tụng niệm đenhớơn. Xa hơn là cau việc phước đức. Giữa chınh ́ trị và tôn giáo có nhữngđieu cũng giản đơn. Nhà nào chang có gia phả thı̀người đó chang có thay đoi quá trınh. ̀ Trong đat đai của Vua chúa cũng chia ra làm bon loại. Thứ nhat đat ay nhà nước dùng đelàm tele. Thứ hai đat ay ban cho các tetướng trieu than. Thứ bađat ay thưởng cho những kẻ học cao tài rộng. Thứ tưđat ay giong như ruộng phước đien cap cho những đạo khác. Cho nên cũng có cheđộ thuemá nặng nhẹđượ c kiem soát bởi tınh. ̉ Mọi người trongđời có nghenghiệp đeu cóđay đủ cophan đat đai. Neu là ruộng quý thı̀phải đóng một phan sáu thue. Sự thương mại có lời qua lại cũng như sự buôn bán trước sau đeu có thue. Sự buôn bán giúp cho quoc gia giàu mạnh bat buộc phải lao dich.Đa ̣ ̂y là giá trị của sự thành công vậy. Tran nhậm chinh phạt là do lınh ́ tráng. So nhieu do mọi tộc và các huyện tuỳ theo người mà thưởng. Những người đau ap đượ c cử ra đethâu thue. Các nơi đeu có phân chiađat đai cho việc ăn uong. Phong tục khác biệt, choở cũng như vậy. Hoa quả cây trái đủ loại khác nhau. như Am Mộc La, trái Am Nhi La, trái Mạc ĐoGià, trái Phạt Đạt La, trái Kiep Tỳ Hoá, trái A Mạc La, trái Chan ĐoGià. Phàm những loại như thethật khó biet het. Vı̀ thay lạ trên đời nên lượ c ghi như vậy thôi. Cho đen những loại cây khác của An Độ cũng ıt ́ nghe tới như quả lê, quảđào, nho v.v... . Nước Già Hien Nhi La cũng đãđen đây mang vetrong. Thạch Lựu Cao Kieu các nước đeu có trong. Tuỳ theo nhà nông mùa màng canh tác, đe trong tuỳ theo thời tiet mà có sự thay đoi. Đat đai nơi đây cũng trong đượ c nhieu lúa mạch. Rau cải cũngđượ c trong nơi có nước. Rau cỏ tuy ıt ́ nhưng không thieu đedùng. Nhà có nhieu miệng ăn phải chia khu ra đecanh tác. Cho đen sữa tươi, đường cát, mật ong, dau và các thứ bánh cũngđeu dư dả. Dê, nai và những loại quý cũng như voi, ngự a, chó, khı, ̉ sư tử, gà nhà v.v... . Phàm những loại động vật có lông thı̀vôsoke. Những người có tâm xau ho thường hay không làm những việc ác. Những kẻay bị người đời coi thường vı́như những kẻ uong rượu say sưa đeu ıt́ trân quý. Rượu nho cam thảo là những thứ dùng cho giòng Sát ĐeLợi uong. Rượu cúc và những loại rượu khác cũng như vậy. Sa Môn, Bà La Môn uong nước nho và nước cam thảo, không có nghıa ̃ là uong rượu say. Có nhieu bộ tộc khác nhau cho nên không thenói riêng biệt đượ c. Họ dùng nhữngđoăn uong đặc thù. Tùy theođovật và thời gian mà có sự liên quan khi dùng đen mà không thebiet het đượ c;đa phan ly bang đat ıt ́ dùng mà dùng loại đong đỏ. Khi ăn, dùng một cái bát đehet thức ăn vào đó. Dùng tay boc ăn. Cho đen khi già bệnh, họ van dùng đobang đong. V enhững loại vàng bạc đá ngọc quý ởđat nước này có chứa chat rat nhieu. Có nhieu loại trân bảo khác nhau bang đá quý. Lay từ bien lên đebán. Vật đemua bán hàng hoá là vàng bạc cho đen những đoquý giá. Trải dài cho đen biên cương của An Độ cũng đeu như the. Phong tục có sai biệt nhưngđại lượ c là như the. Tat cảđeu cùng một khái niệm là nước ay có nhieu chánh sách và phong tục khác nhau. N ước Lam Bà chu vi hơn ngàn dặm. Phıa ́ bac giáp với Tuyet sơn. Ba bên có núi cao. Thủđô hơn mười dặm có từ hơn 100 năm nay. Vương tộc không còn cho nên có sự cạnh tranh không có người đứngđau. Trước đó lệ thuộc nước Ca Tat Thı. ́ Ơđây có nhieu mıa, ́ cây rừng và những hoa quả khác. Khı́hậu ôn hoà. Chı̉ có sương nhưng không có tuyet, phong tục của nước này người ta hay vui với ca hát ngâm thơ. Y chı́ tánh tınh ̀ thı̀ yeu đuoi thường hay quỷ quái. Chang xuat hiện đieu gı̀đặc biệt. Lenghi cử chı̉thôtháo. Mặc nhieu áo phải dùng màu trang đetrang sức. Già Lam hơn mười ngôi. Tăng tın ́ đocòn rat ıt́ . Đa phan học tập theoĐại Thừa giáo. Ngoài ra hau het theo những đạo khác. Từđây đi vephıađo ́ ̂ng nam hơn trăm dặm thı̀gặp núi cao, sông sâu;đen biên giới bac An Độ gặp nước Na Yet La Yet. N ước Na Yet La Yet đông tây hơn 600 dặm. Nam Bac hơn 256 dặm. Núi non bao bọc chung quanh rat nguy hiem. Đô thành chu vi hơn 20 dặm. Không có người cai quản cho nên trự c thuộc Ca Tat Thı. ́ Có nhieu lúa gạo và hoa quả. Khı́hậu ôn hoà. Phong tục thuan chat, mạnh mẽkiên cường, xem nhẹ tien tài, ham học, sùng kınh ́ Phật Pháp. It có người theo Ngoại Đạo. Chùa tuy nhieu nhưng tăng tın ́ đothı̀ıt́ . Các bảo tháp bịhoang phehư hoại. Những đen thờ của Đạo Giáo khác có 5 sở và hơn 100 người theo. Thành phıa Đo ́ ̂ng rộng 2 dặm, có bảo tháp cao hơn 300 thước do Vua Asoka kien thiet, trên đá đặc biệt điêu khac công phu. Lich ̣ sử Phật Thıch ́ Ca, lúc còn làBoTát gặp Phật Nhiên Đăng, đã trải tóc và áo phủ trên bùn đePhật đi, và đượ c Phật thọ ký. Cho đen kiep hoại, sự tıch ́ nay van không mat. Hoặc cũng có chạm những ngày le, trời mưa hoa cúng dường, người người quây quan tu phước cúng dường. Ơ phıa ́ tây Già Lam nay, tăng tın ́ đocũng ıt́ . Phıa ́ nam có bảo tháp nhỏ. Ngày trước vùng nay thuộc xứ An Ni, Vua A Dục tránh con đường lớn nên làm con đường nay. Gi ữa thành có Bảo Tháp, nghe rangđây có thờ Răng của Phật cao rộng trang nghiêm tráng lệ. Bây giờ không còn Răng nữa, chı̉còn Tháp thôi. Tháp cao hơn 30 thước. Tục lệ không cho biet Tháp nay có tự bao giờ, nên không rõ. Thápđứng trơ trọi chang còn ai ởđó nhưng rat linh thiêng. Phıa ́ Tây Nam cách thành h ơn 10 dặm có Bảo Tháp nữa. Nơi đây, đức Như Lai từ mien trung An Độđi du hoá đen nơi nay. Không xa phıa ́ đông may, lại có một Bảo Tháp cũng theo truyen thuyet là nơi BoTát ngày xưa gặp Phật Nhiên Đăng, mưa hoa cúng dường Phıa ́ tây nam cách thành h ơn 20 dặm, có một ngọn núi thap. Ơđó có chùa, viện vàtháp mieu đeu làm bang đá. Nhưng hiện tại vườn không nhà trong không có bóng dáng một người tu. Giữa đó có một bảo tháp cao hơn 200 mét. Tháp nay cũng đượ c Vua A Dục kien tạo. Phıa ́ tây nam của Già Lam thật tiêu sơ vang vẻ, gió thoi troc vách tường. Phıa ́ đông tườngđá ay có một động lớn, nơi đây cũng là nơi ở của con rong Cù Ba La. Qua cửa hẹp thı̀ có một động khác toi hơn. Độngđá nay có nước ngọt nhieu từng giọt. Tự nó bien thành Chơn Dung của Phật, tướng hảo đay đủ trang nghiêm tự tại. Từđó đen nay, ıt ́ có người thay đượ c, nhưng kẻ nào thay đượ c mà chı́thành cau thınh ̉ thı̀đượ c cảm ứng; nhưng ánh sáng thay đượ c đó không lâu. Ngày xưa, khi Phật còn tại the, con rong nay là kẻ chăn trâu muon dâng sữa cho Vua, nhưng dâng không đượ c, tâm sân khởi lên. Sau đó mang một đong tien vàng mua hoa cúng Phật, nên đượ c thọ ký tại tháp nay. Tái sanh làm con rong ácay đãphá hại nước của Vua, roi biđạ ̣̂p đau vàođá mà chet. Chet roi, đọa thành Đại Long Vương ở trong Động Đá nay. Tâm tánh thayđoi muon ra khỏi động và không dám làm ác. Tâm thiện khởi lên chiêu cảm đen Như Lai. Thương con rong, ngài vận than thông từ mien trung An Độđen nước nay. Vừa thay đức Như Lai, con rong buông xả tat cảtâm độc, lien thọ giới không sát sanh, nguyện hộ trı̀Chánh Pháp và cung thınh ̉ đức Như Lai lưu lại Động nay, các vị Thánh Đệ Tử cũng lưu lại nơi đây mà thọ nhận sự cúng dường của rong. Nhânđó, đức Như Lai bảo rang: Nh ư Lai sẽvı̀người mà lưu lại hınh ̀ ảnh, sau khi tich ̣ diệt ở nơi nay. Và lúc nào cũng có năm vị A La Hán ở tại đây đethọ nhận sự cúng dường của ngươi cho đen khi Chánh Pháp hoại diệt. Như có khi nào, ngươi khởi tâm sân hận, hãy xemảnh của ta, với dáng từ bi, thı̀ sân tâm của ngươi sẽ ngưng lại ngay. Khoảng giữa hien kiep nay, vị Phật tương lai cũng có lòng bi man thương ngươi mà lưu ảnh lại. Ngoài c ửa động có hai trụđá. Một trụđá bên trên có khac dau chân của đức Như Lai. Một trụ có hınh ̀ luân xa và nơi đây phát ra ánh quang minh. Hai bên cửa động cũng có hınh ̀ nay, và có những phòng nhỏ làm bangđá. Tat cả như những tinh ̣ that mà chư vị Thánh đệ tử Như Lai dùng làm nơi nhập đinh. ̣ Phıa ́ tây bac của động có một ngọn tháp, đây là nơi mà Như Lai đi kinh hành. Ơ phıa ́ Nam tháp nay có tháp thờ tóc và móng tay của đức Như Lai. Gan đó không xa, cũng có một tháp nữa, nơi mà Như Lai hien dương Chân tông, nói veUan, Xứ, Giới. Phıa ́ tây động có ảnh, có một tảng đá lớn. Nơi đây Ca Sa của Như Lai đượ c giặt, hınh a ̀ ̉nh ay van còn hien hiện. Cách thành v ephıa ́ Đông Nam hơn 30 dặm, đen nước Uan La Thành chu vi 45 dặm, kiên cohiem trở. Có rat nhieu hoa, trái, cây rừng, ao ho. Người song ở giữa thành, đeu thuan lương, chánh tın. ́ Có nhieu bức hoạ rat đẹp trên lau, nhà. Có tháp nhỏở tang hai làm bang 7 báu, an trı́ xươngđau của đức Như Lai, xương nay dài 1.2 tac cũng có thờ may sợi tóc, phát ra ánh sáng. Anh sáng nay màu vàng và trang, rat linh thiêng. Ơ giữa tháp nay, chieu sáng như gương, nhın ̀ vào đó thay đượ c sự tot xau của moi người. Mùi hương xông lên thau tận xương tủy, tùy theo phước đức mà sự cảm ứng giao cảm với nhau. Trong tháp ay, cũng có một bộ xương đau của Như Lai, phóng quang màu sac vi diệu, an trı́chothật làtrang nghiêm. Cũng có một tháp nhỏ khác bang bảy báu, an trı́xá lợi mat của Như Lai. Tròng lớn như quả Nại, phát ra ánh sáng vi diệu, đượ c an trı́nơi cao quý. Y hoại sac của Như Lai cũngđượ c an trı́một cách trang trọngở nơi đây van còn nguyên vẹn chưa bị hư hoại. Có cây tıch ́ trượng của Như Lai bang go Bạch Đàn, màu thiec bạc nữa. Gan đây có một vị vua đượ c nghe những bảo vật nay, muon lay dùng, đem quân sang uy hiep đemang ve. Nhưng khi mang veđen nước, an trı́những bảo vật ay trong cungđiện chưa bao lâu thı̀đãmat roi. Khi biet ra, thı̀bảo vật đãquay trở vechocũ. Năm thánh vật ay có những mau nhiệm khác nhau, cho nên Vua Ca Tat Thı́ cho năm người tinh ̣ hạnh mang hương hoa đen cúng dường và gın ̀ giữ như là Như Lai van còn tại the, chưa an nghı. ̉ Tuy nhiên, năm người tinh ̣ hạnh nay không chı̉muon như themà còn đem tien mướn người trông nom, và đặt ra một sođieu lệ phức tạp khácđại đe như là: Ai mu on chiêm ngưỡng Xá Lợi của Như Lai, phải nộp một đong tien vàng. như muon chiêm nguỡng hınha ̀ ̉nh Như Lai, nộp năm đong. Những đieu lệ nay tựđưa ra và mọi người phải chap thuận. Tòa l au phıa ́ bac cũng có Bảo Tháp cao lớn và linh thiêng vô cùng. Ai chı ca ̉ n dùng tay chı cỏ ́ the chan động ngay, làm cho linh reo. Từđây đi vephıađo ́ ̂ng nam hơn 500 dặm đen nước Càn Đà La. N ước Càn Đà La, đông tây hơn ngàn dặm, nam bac hơn 800 dặm. Phıa ́ đông giáp sông Tıń Độ. Đôthành là BoLộ Sa BoLa, chu vi hơn 40 dặm. Vương tộc bịtuyệt tự cho nên lệ thuộc nước Ca Tat Thı. ́ Làng mạc tiêu sơ, dân cư thưa thớt. Trong cung thành chı̉hơn 1000 gia đınh. ̀ Gạo thóc nhieu, rau quả, cây trái cũng the, có nhieu mıa. ́ Nơi đây người ta sản xuat đường phèn. Khı́hậu ôn hoà chang có sương tuyet. Tánh người tiêu cự c, rat thıch ́ nghệ thuật, tôn kınh ́ ngoại Đạo, ıt ́ có tın ́ tâm với Chánh Pháp. Dù là một nơi nam gan biên giới An Độ, nhưng từ trước tới nay, các vị luận sưAn Độ như BoTát Vô Trước, BoTát The Thân, Pháp Cứu, Như Y, Hiep Tôn Giả v.v.. đeu sanh ra ở nơi nay. Có khoảng 1000 Tăng Già Lam, nhưng nhieu ngôi bị hoang phe điêu tàn. Các bảo tháp cũng biđ̣ onát. Có hơn 100 nơi thờ tự của các đạo khác, việc ăn ở rat tạp nhạp. V ương thành phıa ́ đông bac, một đài kỷ niệm đượ c xây dựng đethờ bınh ̀ bát của đức Phật. Sau khi Như Lai nhập Niet Bàn, bınh ̀ bát của ngài trở venước nay. Hơn 500 năm nay, các nước luân phiên nhau mượn đethự c hiện nghi thức cúng dường của đức Phật. Ngoài thành Ba L ợi Tu vephıa ́ đông nam cách 89 dặm. có cây Tat Bát La cao hơn 100 thước cành lá sum sê, tàng cây rậm rạp. Có bon vị Phật trong quá khứđãngoi dưới cây nay, hiện tại cũng có bon vị Phật ởđây, và trong Hien kiep nay sẽcòn có 996 vị Phật ngoi nơi đây, cho nên nơi đây đượ c gın ̀ giữ can mật và rat thiêng liêng. Nơi đây đức Như Lai ngoi quay vehướng Nam nói với ngài A Nan rang: Sau khi ta di ệt độ 400 năm, có một vị Vua ra đời tên là Ca Nị Sac Ca, xây dựng một ngôi bảo tháp cách đây không xa vephıá Nam đe thờ rat nhieu Xá Lợi của ta. Phıa ́ Nam g oc cây BoĐe, có một Bảo Tháp. Tháp nay do Vua Ca Nị Sac Ca xây dựng vào khoảng 400 năm sau Phật diệt độ. Nhà Vua đã là người thong nhat sơn hà nhưng không tin tội phước, khinh thường Phật Pháp. Một hôm đi săn rượt theo một con thỏ trang, Vua gặp một cậu bé chăn trâu ngoi dưới goc câyđang chơi, xây một tháp nhỏ. Vua hỏi: - Con làm gı th e ̀ ? Cậu bé đáp: - Ngày x ưa, đức Thıch ́ Ca Mâu Ni là bậc Thánh trı́ có huyen ký rang sẽ có một vi vua ơ ̣ ̉ xứ nay xây tháp phụng thờ Xá Lợi của ngài. Biet đâu chınh ́ ngài cũng có tên trong sonhững người đức lớn ay. Vı̀có nhờ phước đức lớn người mới đượ c làm Vua. Cho nên hôm nay con đã nhac lại đe Ngài biet. Nói xong li en bien mat. Vua nghe rat vui mừng nghı̃rang tên của mıǹ h là Đại Thánh đãđượ c huyen ký. Nhân việc nay, phát chánh tın, ́ tôn trọng Phật Pháp. Bên cạnh tháp nhỏđó, ngài dựng nhieu thápđá và khac ghi tat cả những công đức trên tháp. Tuỳ theo solượng mà khac từ tháp cao 3 tac cho đen cao 400 tac. Dau vet nay còn trơ lại chu vi hơn một dặm rưỡi. Có tháp đen 5 tang, cao hơn 150 tac. Trong đó cũng có nhieu tháp nhỏ. Nhà Vua nhân đó mà làm tháp chúc thọ. Trên đó, có khac nhieu bánh xe bang vàng và bang đong ở tang thứ 25. Nơi đây cũng có an trı́Xá Lợi của Như Lai, và là nơi thự c hành nghi thức cúng dường tu phước. Khi Vua xây xong tháp n ay, thay phıa ́ đông nam có nhieu tháp nhỏ không vừa ý mọc lên, ra lệnh đập cho thap xuong chı̉ còn phân nửa, hai tang mà thôi. Bong nhiên xuat hiện một tháp nhỏ nữa, nhà Vua than rang: O! Có phải do vôminh mà khó khăn như vay. Hay là Thánh Linh không đong ý. Vua t ạ lera ve. Cái bảo tháp thứ hai nay cho đen bây giờ van còn. Ai có bệnh tật đau yeu, mang hương hoa đen cau nguyện, thı he ̀ t bệnh. V ehướngđông của Đại Tháp, có hai bảo tháp bang đá nữa. Một cái cao ba thước, một cái cao năm thước. Hınh ̀ dáng hoàn toàn giong như tháp kia. Cũng có hai tượng Phật, một tượng cao bon tac, một tượng cao sáu tac. Dưới cây BoĐecó tượng Phật kiet già. Khi ánh sáng mặt trời chieu, sac vàng hiện lên trên đá roi chuyen sang màu xanh cam. Những bậc kỳ cựu cho biet: H ơn 100 năm trước,đá nay có màu vàng óng ánh, có nhữngđường vân đá lớn cỡ như lóng tay, những đường vân đá nhỏ cỡhạt lúa mạch. Tat cảđeu hiện lên trên mặt đá, có lúc hiện màu kim sa. Bức tượng bây giờ van là tượngay. Phıa ́ Nam Đại Tháp kia có một bức tượng Phật họa cao 1m6 gom có hai phan rõrệt, từ ngự c lên trên vàtừ ngự c xuong chân. Ngày xưa có một người nghèo song bang nghelàm thuê, có đượ c một đong tien vàng, nguyện hoạ tượng Phật, đen Tháp nay nói với người họa sı r̃ ang: Tôi mu on có một bức hınh ̀ đức Như Lai đay đủ diệu tướng, nhưng tôi chı̉ có một đong thôi. Tâm tôi muon vậy cóđượ c không? Ng ười họa sı̃biet tâm người ay chı́thành nên chang nói giá cả chı̉hứa họa cho mà thôi. Trước đó cũng có một người khác đưa ông cũng chı cỏ ́ một đong tien vàng, nhưng yêu cau họa một bức tượng Phật. Người họa sı̃nhận cả hai đong tien mà chı̉họa có một tượng Phật thôi. Khi bức tượng họa xong, cả hai người nghèo cùng đen lebái. Người họa sı̃chı̉ vào bức tượng nói với hai người cùng một câu nói: - Đây là bức tượng Phật mà tôi họa cho ông. Hai ng ười rat ngạc nhiên nhưng không nói ra. Người họa sı̃ hieu đượ c tâm của hai người nói rang: - Sao mà t ư lự vậy? Phàm tôi nhận của ai một việc gı, ̀ tôi không bao giờ thieu một hào một ly. Neu lời nói của tôi không doi trá, thı bừ ́c tượng sẽ bien hoá. Nói ch ưa dứt, bức tượngđãhiện ra nhieu đieu linh di, ̣ phân thân qua lại, ánh sáng rự c rỡ. Hai người cảm phục sinh tâm hoan hỷ. Phıa ́ Tây Nam Đại Tháp, hơn 100 dặm đi bộ, có một tượng Phật bang đá trang cao một thước tám, mặt hướng vephıa ́ Bac, linh thiêng vô cùng, thường phóng hào quang. Có khi người ta thay tượng đi kinh hành nhieu tháp vào ban đêm. Gan đây, bọn cướp muon vào ăn trộm bức tượng, nhưng bức tượngđứng lên nghinh tiep chúng, làm cho chúng hoảng sợ rút lui. Tượng bèn ngoi vào vị trı́cũ. Nhờ vậy, bọn đạo tặc cải tà qui chánhđi khap xóm làng ke cho mọi người đeu biet chuyện nay. Hai bên Đại Tháp, moi bên có một Bảo Tháp nhỏ, phát ra ánh sáng màu, trăm loại óng ánh rat đẹp. Có tượng Phật trang nghiêm, điêu khac vô cùng công phu. Có hương thơm, có âm thanh khác nhau thường nghe rat rõ. Có những vị tiên, những bậc Thánh Hien, cũng thay họđi nhieu Tháp. Tháp nay Như Lai đã huyen ký sẽ có bảy lan hư hoại, bảy lan tái tạo tu bothı̀ Chánh Pháp mới diệt tận. nhưng người ta cho biet tháp đãbị hoại đen ba lan roi. Lan đau bị cháy, bây giờ tu sửa lại đẹp đẽ, sau nay sẽ hoàn thành. Phıa ́ Tây c ủa Đại Tháp, có Già Lam do vua Ca Nị Sac Ca kien lập. Chùa có nhieu tang làm nơi đecung thınh ̉ chư tăng vecúng dường tạo phước. Nhưng Tăng tın ́ đo càng ngày càng giảm thieu. Phan nhieu tu theo Tieu Thừa, tự xây dựng Chùa Viện; nhưng đức độ của chư vị luận sư, hoặc bậc chứng Thánh quả như những luong gió mát thoi đen với họ không bao giờ tận. Trên tang ba có thờ ngài Hiep Tôn Giả. Phòng ay lâu nay bị nghiêng nhưng van còn đứng. Ngài Hi ep Tôn Giả thuộc dòng dõi Phạm Chı. ́ Năm 80 tuoi mới xả tục xuat gia. Lúc bay giờ trong thành, trẻ mục đong hát nghêu ngao rang: - Ong già ngu ơi, có biet không? Phàm người xuat gia có hai việc làm, một là thự c tập thien đinh, ̣ hai là tụng kinh, nhưng mà ông đã già roi, làm đượ c việc gı ha ̀ y là chı bie ̉ t ăn thôi? Nghe nhạo báng như vậy, Hiep Tôn Giả rat lay làm cảm tạ mà phát nguyện rang: Cho đen khi nào còn chưa thông Tam Tạng, chưa ra khỏi ba cõi, chưa chứng lục thông, chưa đủ tám giải thoát, thı̀chưa ngoi. T ừđó vesau, suot ngày đêm không ngủ, chı̉ chuyên lo việc nghiên cứu kinh sách, dùđi, đứng, ngài luôn luôn tư duy giáo đien. Ban đêm tu thien chı̉quán. Trải qua ba năm, Ngài thông cả Tam Tạng, chứngđượ c trı́tam minh, ra khỏi ba cõi, người người kınh nguơ ́ ̃ng. Do vậy ngài hiệu là Hiep Tôn Giả. T ừ choNgài Hiep Tôn Giảđen phıa ́ đông, có một phòng that, nơi đây ngài TheThân đãlưu trú và sáng tác luận Câu Xá, đượ c người đời cung kınh ́ và nguỡng mộ. Phòng của ngài TheThân, ở phıa ́ Nam cách 50 dặm, ở tang hai. Cùng với luận sư Như Y sáng lập ra Tỳ Bà Sa Luận ở nơi nay. Ngài sanh ra sau Phật nhập Niet Bàn 1000 năm, lúc nhỏ ham học, có tài biện luận. Vı̀nghe Pháp Phật hay, nên bỏ tục quy Tăng. Khi đó đen nước La Phiệt Tat Đệ, gặp Vua Tỳ Ngật La Ma A Dật Đa, uy phong của Ngàiảnh hưởng rat nhieu ở xứAn Độ, moi ngày Vua cap 5 ức tien vàng đethı́cho những người nghèo khocôđộc. Vı̀thieu hụt, nên viđạ ̣i than giữ kho của nước đó rang: "Uy th ecủa đại vương thật là cao cả, ảnh hưởng chođen côn trùng, nhưng tăng lên năm ức đong tien vàng thı̀thieu het bon. Trong kho không còn gı, ̀ chı̉ còn đánh thuevào đat đai, vı̀ sự nguy kich ̣ đó cho nên hạ than phải tâu lên và xin bệ hạ dụng ân đe chu cap. Hạ than thật là bat kınh́ " . Nhà vua nói: - Nh ững gı̀còn trong kho đecho đủ không. Chang bang nước "Cau Vi Thân Đa Ma" tiêu dùng. Bèn thêm n ăm ức cho người nghèo. Sau đó đi thăm ruộng, tım ̀ đuoi dau tıch ́ con heo bị mat, và ai tım ̀ đượ c thı̀thưởng một ức đong tien vàng. Luận Sư Như Y bảo người ta xuong tóc và một ức tien vàng kia, Sứ than của nước kia yđó mà niêm tải. Nhà Vua xau hođethay việc kia tâm thường theo khoái lạc. Muon họ nhan nhục như luận sư Như Y cho nên mới triệu tập hơn 100 người toàn là những bậc Cao Đức Thạc Học roi ra lệnh: "Mu on bat đượ c, họ phải đi ra khap nơi đetım ̀ tung tıch. ́ Ngoại đạo thı̀phức tạp làm cho họ quy ve. Nên khảo tra những ưu khưyet đemà tôn thờ, cho nên tập trung lại đeluận nghi.̣ Điem trọng yeu như sau. Những luận sư ngoại đạo và những anh tú. Sa Môn Pháp Chúng đeu tôn việc lành và tuân chıđỏ ́. Kẻ nào thang tức đượ c tôn sùng trong Phật Pháp. Kẻ nào bại bị làm nhục nơi tăngđo. Với ý nghıa ̃ nay đãyet cáo lên với ngoại đạo. Có 99 người đãthoi lui. Còn một người không sợ khinh miệt như vậy, do vậy việc đàm luận trở nên kich ̣ liệt sôi noi. Nhà Vua và ngoại đạo đã ra tuyên ngôn: "L ời nói của luận sư không mat, như có lửa thı̀at có khói, đó là lý sự bınh ̀ thường thôi. Như Ytuy là muon như thenhưng mà khó có thekhông nghe thay đượ c. Xau hođethay rang họ nhan nhục đebị cat lưỡi cho đen sauđó viet thư khuyen cáo ngài The Thân rangđoi với người ngoại đạo đừng nên tranh luận ý nghıã Đại Thừa, đoi với kẻ mê, không nên biện luận việc chánh tà. Nói xong mà chet. Ơđó chưa lâu thı̀Vua bị mat nước. Cùng với nhà vua vận động tım ̀ kẻ hien tài. BoTát TheThân muon làm lạnh cái tâm xau ho cho nên mới đen thưa với vua rang: " Đại Vương là bậc Thánh Đức, quang giáng nơi đây làm bậc nhân chủ của sự hieu biet trong thiên hạ. Vị sư Như Ytrước đây học het nghıa ̃ lý kinh đien, vị Vua trước đãgiận vı̀người ta đưa danh của sư lên cao. Tôi tiep theo việc làm nay nghıa ̃ là muon nhac lại oán xưa. Vị vua nay von biet luận sư Như Y là một triet gia. Nay Ngài TheThân muon nói, hãy triệu những vị ngoại đạo như luận sư Như Y, đecho Ngài TheThân nhac lại ý chı̉trước đây. Roi ngoại đạo cảm tạ lui ra. Vua Ca N ị Sac Caở phıađo ́ ̂ng bac cách năm mươi dặm hơn có tạo dựng một ngôi Già Lam. Qua khỏi sông lớn thı̀đen thành Bo Sac Yet La Phiệt Đệ. Chu vi của thành nay 14,5 dặm. Những người ởđâyđa phan ở trong động noi tiep nhau. Cửa thành phıá tây có một đen thờ Phạm Thiên, tượng Phạm Thiên uy nghiêm linh di tự ơng tục. Phıa ́ đông của thành có một Bảo Tháp, do Vua A Dục kien tạo, nham nơi Thuyet pháp của đức Phật quá khứ thứ tư. Thánh Hien ngày xưa đeu xuat thân từ mien trung An Độ giáng sanh xuong nơi nay không phải là ıt́ . Tức "Phạt TôMật Đản Đa" Luận Sư (TheHữu, cũng còn gọi là Hoà Tu Mật Đa). Tại nơi đây, ngài đã vı chu ̀ ́ng mà tạo nên bộ A TỳĐạt Ma Luận. Cách thành phıa ́ b ac bon dặm rưỡi thı̀ có một Già Lam cũ vườn tượ c hoang phetăng đoàn ıt ́ ỏi. Họ là những người tu theo Tieu Thừa giáo. Tức Đạt Ma Đản La ĐãLuân Sư (Pháp Cứu, cũng còn gọi là Đạt MaĐa La). Ơ nơi nay, Ngài đã sáng tác ra Tạp A TỳĐàm Luận. Ơ phıa ́ chùa kia, có Bảo Tháp cao hơn 100 mét. Tháp nay do Vua A Dục xây dựng. Chạm chữ trên govà đá với những nhân công khác nhau. Đó là sự tıch ́ làm Vua ngày trước của đức Phật Thıch ́ Ca, tu kho hạnh, từ sự mong muon của chúng sanh mà bothı́ không ngừng nghı, ̉ dù bị mat thân cũng không thay đoi. Nơi quoc thonay, Vua đãsanh lại một ngàn lan, tức là Thang Đia. C ̣ ũng có một ngàn lan xả mat. T ừ nơi đây qua phıa ́ đông không xa, có hai bảo tháp bangđá. Moi cái cao hơn một trăm thước. Bên phải có tượng Phạm Vương, bên tả có tượngĐeThıch.Đa ́ ̂y là những trân bảo đượ c trang sức. Sau khi Như Lai tic̣ h diệt đá quý nay cũng thay đoi. Nơi nay càng ngày càngđượ c tôn sùng. Phıa ́ tây b ac của tháp Phạm Thıch, ́ hơn 50 dặm có thêm một bảo tháp nữa. Đây là nơi đức Thıch ́ Ca Như Lai vı̀hoáđộ quỷ Tử Mau đừng làm hại người. Đây cũng là nơi phong tục của nước cúng te cau tự. T ừ phıa ́ bac của Tháp quỷ Tử Mau nay hơn 50 dặm lại có một tháp khác đó là Thương Một Ca BoTát (Anh Ma BoTát) cũng phụng duỡng nuôi cha mẹ mù. Tại nơi đây trong khi hái rau bi Ṿ ua đi tuan ban lam tên độc. Nhưng nhờ sự chı tha ́ ̀nh cảm linh cho nên chư Thiên cho thưoc. Nhờ nhieu phước đức mà không có việc gı x̀ ảy ra. T ừ choĐông Nam, nơi BoTát bị hại đen thành Bạt LôXa. Ơ phıa ́ bac thành cũng có một bảo tháp tên là TuĐạt Noa Thái Tử. Vı̀ lay voi quý của phụ thân cho Bà La Môn cho nên biđạ ̀y qua nước Tan CoTạ. Khi ra đen cửa thành thı̀ cáo biệt. Ơ nơi nay, Chùa Viện hơn 50 cái, chư Tăng theo phái Tieu Thừa. Ngày xưa có luận sư Y That Phạt La (Tự Tại) ở nơi nay mà tạo ra Luận A TỳĐạt Ma Minh Chứng. Bên ngoài c ửa phıa ́ đông của thành Bạt Lô Xa có một ngôi Già Lam, Tăng tın ́ đo hơn 50 người. Họ tu học theoĐại Thừa Giáo. Cũng có bảo tháp do Vua A Dục dựng. Nơi đây có tıch ́ Thái Tử TuĐạt Noa biđạ ̀y vào núi Đãn Đa Lạt Già. Nơi đây đãđượ c những người Bà La Môn cúng cháo. Phıa ́ Đông Bac của thành Bạt Lô Xa hơn 20 dặm làđen núi Đãn ĐãLạt Già. Ơ trên đınh ̉ núi cũng có bảo tháp. Tháp nay do Vua A Dục kien tạo. Thái Tử Tu Đạt Noa đãtron nơi nay. Từ phıá nay chang xa cũng có một bảo tháp khác ghi lại nơi Thái Tửđã cho con trai, con gái của mınh ̀ cho Bà La Môn. Người Bà La Môn đó đã đánh đập con trai con gái của Thái Tử ra máu, cho nên bây giờ cây cỏởđây cũng mang màu sac ay. Phıa ́ trên một hòn đá là nơi thự c tập thien đinh ̣ của Thái Tử và Vương Phi. Bên trong hang có cây coi rat là rậm rạp. Nơi nay cũng là nơi Thái Tửđã ngừng bước vân du. Từđây không xa may có một tảng đá. Tức là nơi cư trú của Tiên Nhân ngày xưa. Phıa ́ tây b ac của Tiên Lô, đi hơn 100 dặm vượt qua một núi nhỏ thı̀đen núi lớn. Phıa ́ nam của núi nay có một ngôi Già Lam, Tăng Tınđo ́ tươngđoi ıt́ . Họ tu học theo Đại Thừa. Phıa ́ bên nay cũng có một ngôi tháp do Vua A Dục dựng nên. Chuyện xưa ke rang nơi đây khi xưa có một vị Độc Giác cư trú. Tiên nhân vı̀ dâm nữ khưay động cho nên mat than thông, bị dâm nữ cỡi co mà trở lại đời cũ. Phıa ́ đông bac của thành Bạt Lô Xa, đi hơn 50 dặm thı̀ đen núi cao. Núi nay có một tượngđá xanh hınh ̀ đức Quán Tự Tại với dáng người nữ. Cũng có Tỳ Ma Thiên Nữ. Nghe phong tục điạ phương kelại rang, tượng Tự Tại Thiên nay tự nhiên mà có, rat linh nghiệm do sự kỳ nguyện mà thành. Các nước tại An Độđen đây cau phước và thınh ̉ nguyện. Giàu nghèo, xa gan tat cảđeu đen đây đecau nguyện và thay đượ c hınh ̀ của Thiên Than, khi chı́thành không có hai niệm. Nhin ̣ ăn bảy ngày thı̀sẽđượ c thay. Sự cau nguyện sẽđượ c thành công, dưới chân núi có một đen thờđức Quán Tự Tại Thiên. Người Ngoại Đạo cũng có đen thờởđây đecúng te. Đen thờ Tỳ Ma Thiên từ phıa ́ đông nam đi đen 150 dặm đen thành OTrạch Ca Hán Trà. Chu vi của thành là 20 dặm. Phıa ́ Nam giáp với sông TınĐo ́ ̣̂, người tại đây giàu có sung mãn, thường hay tıch ́ chứa tài sản, đoquı́ vật lạ các nơi đeu tập trung nơi nay. Từ phıa ta ́ ̂y bac của thành O Trạch Ca Hán Trà đi hơn 20 dặm, đen làng Bà LaĐoLa. Đây là nơi sinh trưởng của Tiên Bà Nhi Ni, người đãchera Thanh Minh Luận. Là một văn học cođại có ảnh hưởng rat lớn. Trải qua kiep hoại thegiới sẽtrở veKhông. Các vị chư thiên có tuoi thọ sẽgiáng sanh vào Đạo Sı̃và Tục Nhơn. Do tıch ́ nay mà có chuyện trên vậy. Từđó ve sau chuyện nay đượ c lưu truyen mãi. Phạm Vương Thiên Đeđượ c thành hınh ̀ làtheo tục nay. CácĐạo khác có các chư tiên chera chữ nghıa. ̃ Con người do việc trước đãsap đặt truyen lại, mà thành tập tục. Các ng ười nghiên cứu khó mà dùng bieu tượng đebiet rõ ràng. Khi con người có tuoi thọ 100, có vị Tiên tên là Bà Nhi Ni khi sanh ra đãbiet mọi việc, rat man cảm. Muon biet sự hư ngụy noi trôi như thenào lien ra đi đen hỏi Đạo, thı̀gặp Tự Tại Thiên. Sau đó thưa thınh ̉ thuật lại chı́nguyện. Tự Tại Thiên bảo rang: Tot lam tađang chờ ngươi đây. Tiên nhân thọ giáo roi lui. Sau đó nghiên cứu tinh chuyên tạo thành lời dạy, làm ra chữ nghıã có trên ngàn lời tụng. Tụng đen 32 lan. Từ xưa đen nay tong quát các văn tự vậy. Tánh cách cao cả cho nên vua chúa cũng trân quý. Vı̀vậy cho nên vua ra lệnh cho cả nước hãy phobien sử dụng lời thơ nay. Có tụng đọc có lợi ıch, ́ phải thưởng một ngàn tien vàng. Cho nên các Thay giáo lúc bay giờ rat thinh ̣ hành. Cùng trong ap nay là những người Bà La Môn, là những bậc Thạc Học tài cao, biet rộng hieu sâu, đãlàm việc ay. Ơ giữa ap Bà La ĐoLa có một bảo tháp. Nơi Hoá thân của La Hán và sau nay là của Tiên Nhơn Bà Nhi Ni. Sau khi Như Lai diệt độ năm trăm năm, có một viĐa ̣ ̣i A La Hán, từ nước Ca Thap Di La (Karmira) du hoá đen nơi nay. Sau đó gặp một người Phạm Chı́hỏi Đạo. Lúc ay ngài A La Hán vı Pha ̀ ̣m Chı ma ́ ̀ hỏi: - Kh onhư thenào? Phạm Chı́đáp: - Ta học Thanh Văn luận nghiệp chang tien bộ. A La Hán nghe qua cười. Lão Phạm Chı́ bảo: -Phàm là Sa môn, có tâm từ bi thương giúp tat cả muôn loài. Nay hãy lay lòng từđe nguyện, nghe đượ c việc nay ngài nói cho. A La Hán nói: - Vi ệc đàm luận không phải de dàng, sợ có nghi ngờ sâu. Ngươi hãy ngheđây! Tiên Nhơn Bà Nhi Ni chera Thanh Minh Luận đe dạy cho đời phải không? Bà La Môn nói: - Là con của làng nay đay. Sau nay vı̀lòng tin mà thiet lập nên tôn tượng nơi đây. A La Hán nói: - Nay ng ười ở làng nay tức là vịTiên kia, phải dụ cho trı́thức cao cả làm môphạm cho đời. Tuy nhiên khiđàm luận với những luận khác thı̀không nghiên cứu chân lý. Cho nên than trı́bị hao ton, lưu chuyen vậy. Phải biet việc thiện mà làm, nên ngươi phải yêu thương nó vậy. Từđó, văn chương chữ nghıa ̃ trong cuộc đời do công việc nay mà tıch ́ chứa lại. Chang bang với Thánh Giáo của đức Như Lai phước trı́ vô lượng. Như ngày xưa ở bờ bien Nam Hải, có một cây khô, có con rùa bien song trongđó hơn 500 năm. Có các thương nhân dừng lại dưới cây nay thời gặp gió rét, người người đói lạnh, mọi người họp lại đot lửa cho am. Khói lửa nung lên dưới cây khônay. Trong những thương nhân đó, có một người ban đêm tụng A TỳĐạt Ma tạng, con rùa vı̀bị ngộp lửa rat đau đớn khi nghe đượ c lời tụng đó rat thıch ́ nhưng không chiu ̣ ra khỏi, khi bị mệnh chung theo nghiệp thọ sanh, lien đượ c thân người bỏ nhà đi tu. Nghe đượ c pháp nay thông minh lợi trı. ́ Chứngđượ c Thánh Quả, vı̀đời mà tạo phước đien. Gan đây là vua Ca Nị Sac Ca và Hiep Tôn Giảđãtriệu tập năm trăm Hien Thánh tại nước Ca Thap Di La đetạo nên Tỳ Bà Sa Luận. Trong sođó cũng có vị tái sanh từ con rùa đã song 500 năm trong bộng cây khôđó. Đây là một đieu hy hữu, mà tot xau khó nói het đượ c. Nay vı̀nhà ngươi nhân vı̀thương con mà hứa cho đi tu. Công đức của việc xuat gia không thetường thuật het. Lúcay A La Hán nói lời nay xong lien hiện các loại than thông. Vị Bà La Môn phát sanh cung kıń h thâm hậu hoan hỷ lâu dài cho nên mới bảo những người chung quanh bỏ cả con cái xuat gia tu học. Từđó sùng tın ́ ba ngôi Tam Bảo. Người làng từ việc bien hoá đó chođen nay van còn truyen lại. Từ thành OTrạch Ca Hán Trà đi đen phıa ́ bac, có núi và sông. Đi hơn 600 dặm, đen nước O Trượng Na. Quyển thứ ba 1. Nước OTrượng Na 2. Nước Bát Lộ La 3. Nước Đản Hựu Thı̉ La 4. Nước Tân Ha BoLa 5. Nước O Sách Thi 6. Nước Ca Thap Di La. 7. Nước Bán Nô Sai 8. Nước Yet Na Phượ c Bo La N ước O Trượng Na chu vi năm ngàn dặm, núi non tiep xúc với sông ngòi liên tục với nhau, tạo thành bınh ̀ nguyên, cay lúa trong trọt nhưngđat đai không phı̀nhiêu. Nho rat nhieu nhưng mıa ́ ıt́ . Thosản là nghệ. Có nhieu khoáng sản như: vàng bạc. Cây trái hoa quả rat nhieu. Gió mưa nóng lạnh đieu hoà cho nên tánh tınh ̀ phong tục của con người ởđó cũng thuan hậu, thıch́ học hỏi nhưng chang tha thiet. Lay chú thuật làm nghenghiệp. Y phục đa phan làm bang lông cừu trang, nhưng không nhieu. Ngôn ngữ tuy khác nhưngđại đegiong tieng An Độ. Chữ viet le nghıa, ̃ phép tac đeu lay Phật Pháp tôn sùng, tu theo Giáo Lý Đại Thừa. Có sông Lai TôBà Phạt Tot Đo. Ngày xưa có một ngàn bon trăm ngôi Già Lam, hau het bị hoang phe. Trước đây, Tăng tın ́ đo khoảng 18 ngàn người, bây giờ giảm thieu rat nhieu. Họ tu theo Đại Thừa, lay Thien đinh ̣ làm sự nghiệp. Thıch ́ tụng kinh văn, nhưng ıt ́ thau hieu nghıa ̃ sâu. Giới hạnh tinh khiet, đặc biệt ưa chú thuật. Luật nghi truyen dạy gom có năm bộ 1. Pháp M ật Bộ 2. Hoá Đia ̣ Bộ 3. Am Quang Bộ 4. Nhat Thiet Hữu Bộ 5. Đại Chúng Bộ. Đen thờ có hơn mười ngôi. Ngoại đạo ở hon tạp. Cách thành nay bon dặm rưỡi, nhà Vua còn trị vı̀một thành khác tên là Tào Yet Phan. Chu vi của thành mười sáu dặm bảy. Có người cư ngụ nơi đây. Từ phıa ́ thành Tào Yet Phan cách phıađo ́ ̂ng bon dặm rưỡi, có một Bảo Tháp rat thiêng liêng, ghi lại nơi Phật ngày xưa là tiên nhân tu nhan nhục. Nơi đây là nơi mà thân the Vua Ca Lợi bi ṭ on hại. Phıa ́ Đông Bac thành Tào Yet Phan đi hai trăm năm mươi sáu dặm thı̀vào núi lớn đen dòng suoi Rong A Ba La La. Dòng suoi nay là thượng nguon của sông TôBà Phạt Tot Đo, chảy qua phıá Tây Nam. Tuy mùa xuân mùa hạ nhưng van còn tuyet veban đêm. Tuyet rơi lóng lánh chieu sáng. Thời Phật Ca Diep, con rong nay sanh làm người, tên là Cạnh Thi, ̣ chuyên dùng chú thuật đengăn Ac Long không cho làm mưa làm gió.Đời song người dân trong nước đượ c phon thinh, ̣ ai ai cũng cảm ân nhieu. Thuenhà cửa chı̉ là mười đau thóc, nhưng càng ngày càng nhieu khó khăn, cho nên Cạnh Thị mới giận dữ mà nguyện trừ khửĐộc Long, vı̀ nó đãlàm thương ton đen mùa màng gia súc. Khi chet đi, nó bien thành con rongở Ho nay. Nước suoi chảy màu trang, làm ton hại đen đat đai. Khi đức Thıch ́ Ca Như Lai còn tại thevı̀ lòng bi man thương người ở nước nay, nên giáng sanh nơi đây. Đehoá độ rong nay, than Chap Kim Cang quơ tıch́ trượng Long Vương chan động nên vội quy y, nghe Phật thuyet pháp, khởi tâm thanh tinh, ̣ y giáo pháp tin hieu. Như Lai bat nó không đượ c làm ton hại đen dân chúng. Rong thưa: Phàm đã có đoăn, lại lay ruộng và người. Nay vâng theo Thánh giáo nhưng sợ khó có đủđochu cap cho nên cứ 12 năm xin thâu đoăn một lan. Như Lai cũng còn thương cho nên hứa khả cho. Vı̀vậy cho nên xưa nay, cứ 12 năm là gặp một tai nạn tại dòng nước trang nay. T ừ phıa ́ Tây Nam suoi rong A Ba La La cách ba mươi dặm, trên bờ suoi nước chảy phıa ́ bac có một tảng đá lớn. Nơi đây có ghi lại dau chânđức Phật. Do phước đức của moi người mà thay bàn chân kia dài hay ngan khác nhau. Đây là nơi Như Lai đã hàng phục con rong kia roi mà lưu lại dau tıch a ́ y. Người đời sau, thường hay góp nhặt đá ay đelàm nhà, xa gan đeu mang hương hoa đen đecúng dường. Cách đây hơn 30 dặm có mieng đá đe giặt y Như Lai. Bóng Ca Sa của Như Lai van còn khac ghi lại nơi đây. Phıa ́ Nam thành Tào Yet Phân hơn 400 dặm, đen núi E La. Nước phıa ́ tây chảy ngượ c lại phıa ́ đông. Có nhieu hoa trái khác nhau bị cuon trôi vào đay, nên rat nguy hiem. Hoặc ngheđượ c những âm thanh tieng nói, hoặc nghe đượ c tieng dội của âm nhạc từ nơi những hònđá cao như thác màthành. Hai bên bờ có nhieu hang động. Đây là nơi Như Lai ngày xưa đãngheđượ c nửa bài kệ tụng mà xả thân mệnh. Từ phıa ́ Nam thành Tào Yet Phân đi hơn hai trăm dặm, có một ngôi chùa Ma Ha Phạt Na ở phıá núi lớn. Nơi nay ngày xưa Như Lai tu khohạnh, cótên làVua Tát Phượ c Đạt của nước Tỵ Thıch́ Khı́đi đen đây, gặp người Bà La Môn nghèo từ phương xa đen xin ăn. Vua đã mat ngôi nên không có gı̀ đe cho, Vua bèn ra linh ̣ giet Vua đi đelãnh tien thưởng. Ơ phıa ́ Tây Bac dưới chân núi Ma Ha Phạt Na, có một Già Lam và cách hơn 34 dặm, lại có một Già Lam nữa cùng một Bảo Tháp cao hơn 100 thước. Từ phıa ́ nay, có một hòn đá lớn trên đó có ghi lại dau tıch ́ bàn chân của Như Lai, mà ngày xưa Phật đãở tại hònđá nay, Ngài đã phóng hào quang chieu đen ngôi chùa Ma Ha Phạt Na, mà vı̀ mọi người chư thiên thuyet kinh Bon Sanh. Dưới chân Bảo Tháp có một hòn đá, sac màu vàng trang, có chotrơn láng, đây là nơi Như Lai ngày trước tu kho hạnh. Vı̀ nghe Chánh Pháp mà nơi đây đã lay xương cot mınh đe ̀ chép kinh. Phıa ́ tây ngôi chùa Ma Thâu, h ơn 67 dặm, có một Bảo Tháp. Bảo Tháp nay do Vua A Dục xây dựng. Nơi đây chınh ́ là nơi đức Phật tu khohạnh hiệu là Tỳ Ca Vương. Vı̀cau quả vị Phật, mà đã tự sát bo thı tha ́ ̂n cho chim. T ừ phıa T́ ây Bac của Đại Tháp, đi hơn hai trăm dặm vào nước Sac Ni La Phiệt, sau đó đen nước Tát Ai Sát Đia. ̣ Lại có một Tăng Già Lam cũng có Bảo Tháp cao 80 thước. Nơi đây ngày xưa đức Như Lai đãlàm một viĐe ̣ Thıch, ́ gặp lúc đói khát tật binh ̣ hoành hành. Y dượ c không phương cứu chữa, nhieu người chet chóc. ĐeThıć h sau lo muon cứu giúp, mới bien hınh ̀ thành một con trăn lớn, nam nơi hang đá và sông rạch. Người ta nghe đen giet con trăn đe lay thit ma ̣ ̀ song trừ bệnh tật đỡđói khát. Cách t ừ phıa ́ nay không xa có một bảo tháp Tô Ma, nơi đây Như Lai ngày xưa đãlàm ĐeThıch ́ lúc bệnh tật thương cảm các loài hàm thức mà bien thân thành một con ran. Phàm ai ăn đượ c thit ̣ ran thı̀ đỡđói khát. Phıa ́ Bac của sông Sac Ni La Phiệt, có một hònđá bên cạnh Bảo Tháp, mà những ai bệnh hoạn đen cau xin đeu đượ c thưyên giảm. Như Lai ngày xưa đãlàm con chim Khong Tước Vương (con công). T ừđây đen một nơi gọi là Tım ̀ Cau Nước Uong. Khong Tước Vươngđãđen bên bờđetım ̀ nước nơi suoi chảy. Bây giờ nơi đây đãtrở thành một cái ao, ai uong nước nay vào tật binh ̣ tiêu trừ. Trên hòn đá van còn dau chân của Khong Tước lưu lại. T ừ phıá Tây Nam thành Tào Yet Phân đi hơn 67 dặm, có một con sông lớn và phıa ́ Đông có một Bảo Tháp cao hơn 60 thước, do vua trước đãkien lập. Ngày xưa tương truyen rang sau khi Như Lai diệt độ, ngài bảo đại chúng rang: Sau khi ta nhập Niet Bàn, Xá Lợi của ta do Vua nước OTrượng Na phân chia. Neu các vương tướng muon có đượ c, phải theo sự phân chia của vị vua nay vậy. Lúc bay giờ trời người và đại chúng đeu tôn trọng tuyên dương và nguyện làm giong như lời của Như Lai. Sau khi phân chia roi mang venước họ. Tuỳtheo sự tôn sùng mà kien lập nên Bảo Tháp. Phıa ́ b ờ sông nay có một hòn đá lớn giong như con voi. Ngày xưa nhà vua đãcỡi tượng trang nay mà rước Xá Lợi veđen nơi đat nay, con voi cúi đau xuong. Do nguyên nhân nay mà bien thành một hòn đá và ngay chonay đã xây dựng lên một Bảo Tháp. Phıa ́ Tây của thành Tào Yet Phân 50 dặm qua con sông lớn, đen LôEĐản Ca, cũng có một bảo tháp, cao hơn 50 thước do vua A Dục kien lập nên. Chınh ́ nơi đây đức Như Lai đãtu kho hạnh vı đa ̀ ̣i quoc vương mà nói rang: - Ta dùng lòng từ, hãy lay huyet thân ta đecứu cho năm con Dượ c Xoa. Phıa ́ Đông Bac thành Tào Yet Phân, cách 30 dặm hơn, đen Yet BộĐa Thạch, nơi đây có một Bảo Tháp cao 40 thước. Tại nơi đây xưa kia đức Như Lai đãvı̀trời người, thuyet Pháp khaiđạo. Khi