🔙 Quay lại trang tải sách pdf ebook Nơi Dòng Sông Chảy Qua Ebooks Nhóm Zalo https://thuviensach.vn Table of Contents NHỮNG LỜI KHEN TẶNG LỜI GIỚI THIỆU của Nhà toán học NGÔ BẢO CHÂU và Nhà văn PHAN VIỆT LỜI NÓI ĐẦU của ANNIE PROULX LỜI CẢM ƠN[1] NƠI DÒNG SÔNG CHẢY QUA BÊN LỀ TÁC PHẨM CHÚ THÍCH https://thuviensach.vn https://thuviensach.vn Thông tin sách Tên sách: Nơi dòng sông chảy qua Nguyên tác: A river runs through it Tác giả: Norman Maclean Người dịch: Nam An Nhà xuất bản: NXB Trẻ Khối lượng: 200g Kích thước: 14,5x20,5 cm Ngày phát hành: 03/2012 Số trang: 200 Giá bìa: 72.000đ Thể loại: Tiểu thuyết Kinh điển Thông tin ebook https://thuviensach.vn Nguồn: http://tve-4u.org Thực hiện ebook: thanhbt Ngày hoàn thành: 02/09/2017 Dự án ebook #306 thuộc Tủ sách BOOKBT Giới thiệu Là một giáo sư ngôn ngữ Anh nghỉ hưu, bắt đầu viết khi đã bảy mươi, Maclean đã viết nên tác phẩm giờ đây được nhìn nhận là một trong những tác phẩm kinh điển Mỹ của thế kỷ hai mươi. Được xuất bản lần đầu vào năm 1976, Nơi dòng sông chảy qua và các truyện khác, được đánh dấu bằng phiên bản mới có lời nói đầu của Annie Proulx. Lúc sexy, lúc sầu thảm, lúc chua cay, những câu chuyện tuyệt vời thể hiện “một phần tình yêu tôi dành cho thiên nhiên”, theo lời của chính Maclean. Trong lời nói đầu của bà, Proulx nhắc chúng ta về sức mạnh của quyển sách này khi viết,“Norman Maclean mất năm 1990, nhưng trong lòng hàng trăm ngàn độc giả, ông vẫn còn sống mãi chừng nào cá vẫn còn bơi và sách vẫn còn được in”. https://thuviensach.vn Norman Maclean (1902-1990) là giáo sư vinh danh William Rainey Harper về ngôn ngữ Anh tại Đại học Chicago. Cuốn sách của ông về đám cháy rừng ở Mann Gulch, bang Montana vào năm 1949, Những người trẻ tuổi và đám cháy, cũng được Nhà xuất bản Đại học Chicago xuất bản. Annie Proulx là tác giả của nhiều quyển sách, bao gồm Cận cảnh: Những câu chuyện Wyoming, Vụ án phong cầm, và Bưu thiếp. Tiểu thuyết Tin tức tàu biển đoạt cả Giải thưởng sách quốc gia và giải Pulitzer. https://thuviensach.vn NHỮNG LỜI KHEN TẶNG “Một câu chuyện kể đầy mê hoặc... Đến giờ, tôi đã đọc truyện ba lần, và mỗi lần lại cảm thấy trọn vẹn hơn”. ROGER SALE New York Review of Books “Đẹp từ đầu đến cuối ở sức mạnh truyền cảm... Đẹp như bất cứ tác phẩm nào của Thoreau hay Hemingway”. ALFRED KAZIN Chicago Tribune Book World “Quyển sách của Maclean - gay gắt, súc tích, quyết liệt - vang vọng một âm hưởng truyền thống phong phú của văn học Mỹ, gồm Mark Twain, Kin Hubbard, Richard Bissell, Jean Shepherd và Nelson Algren. Tôi yêu âm hưởng của quyển sách”. JAMES R. FRAKES New York Times Book Reviews https://thuviensach.vn LỜI GIỚI THIỆU của Nhà toán học NGÔ BẢO CHÂU và Nhà văn PHAN VIỆT Một trong những mục đích của chúng tôi khi tạo nên tủ sách Cánh cửa mở rộng là giới thiệu với bạn đọc Việt Nam về cuộc sống và con người ở những miền đất khác - theo nghĩa cuộc sống và con người như được trải nghiệm bởi những con người thật, chứ không phải qua những phóng chiếu và ước lệ của điện ảnh, sách du lịch thương mại hoặc các thể loại hư cấu khác. Chúng tôi cũng mong muốn mang lại cho bạn đọc những câu chuyện được kể thật giản dị và chân thành, như một tiếng nói thầm trung thực đưa bạn đọc vào một không gian sống, mà ở đó, tất cả chúng ta ngang bằng nhau và buộc phải độ lượng, nhân hậu với nhau khi đối mặt với những khác biệt, khó khăn, mất mát, đau khổ, và hạnh phúc của đời sống con người. Với hai mục đích trên, khi nghĩ đến những cuốn sách về đời sống gia đình Mỹ, Nơi dòng sông chảy qua của Norman Maclean là một lựa chọn dễ dàng. Cuốn sách được viết bằng một sự dịu dàng và thương mến tinh tế về tuổi thơ của mình khi Maclean lớn lên ở “vùng hợp lưu của các con sông đầy cá hồi ở miền Tây bang Montana”, trong một gia đình có cha là một mục sư nghiêm khắc, mẹ là một người phụ nữ kiên nhẫn, em trai Paul ngang tàng, nổi loạn, trong khi bản thân Maclean là một đứa trẻ thâm trầm. Họ là một gia đình Mỹ điển hình ở một thị trấn nhỏ điển hình vào cái thời mà nước Mỹ vẫn còn coi các thị trấn nhỏ https://thuviensach.vn (small town) cùng với các quan hệ thân thiết giữa những người sống trong thị trấn như nền tảng của văn hóa Mỹ: một thứ văn hóa dựa trên sự cần mẫn làm việc, kính Chúa, nương tựa lẫn nhau, và trung thực. Maclean viết như thể ông đang kể lại cho các con của mình nghe về thời thơ ấu ở Montana, về những biến đổi của gia đình mình theo thời gian khi những đứa trẻ lớn lên, ra đi, trở lại, nổi loạn, yêu, chết, và cái còn lại. Ở tâm điểm của các biến đổi ấy là ký ức ngọt ngào về một dòng sông, những bài học câu cá trên sông, và những cuộc đời liên quan tới con sông. Nơi dòng sông chảy qua là một câu chuyện của một gia đình Mỹ vào nửa đầu thế kỷ 20, nhưng cũng là câu chuyện của hàng triệu gia đình Mỹ, của nước Mỹ, khi nó chuyển mình sang một xã hội công nghiệp và hiện đại. Cái còn lại sau những chuyển mình đó là những ký ức và những giá trị mà Norman Maclean đã bắt lại và khiến cho Nơi dòng sông chảy qua trở thành một trong những cuốn hồi ký được yêu mến nhất về “cuộc sống Mỹ”, về “giá trị Mỹ”. Xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc cuốn Nơi dòng sông chảy qua của Norman Maclean, qua bản dịch của dịch giả Nam An. NGÔ BẢO CHÂU và PHAN VIỆT https://thuviensach.vn Thương tặng hai con Jean và John, những người đã nghe cha kể chuyện từ thuở thơ ấu https://thuviensach.vn LỜI NÓI ĐẦU của ANNIE PROULX Norman Fitzroy Maclean sinh ngày 23 tháng 12 năm 1902, tại Iowa, trong một gia đình theo Cơ đốc giáo dòng Trưởng lão Scotland, gốc gác ở vùng Nova Scotia. Em trai Paul nhỏ hơn ông ba tuổi bị sát hại vào năm 1938. Sự kiện thảm khốc này là tâm điểm của truyện Nơi dòng sông chảy qua. Cha ông, John Norman Maclean, là một mục sư. Khi Norman lên bảy, gia đình chuyển tới Missoula, Montana; nơi này đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tính cách và cuộc đời Maclean. Người cha dạy hai đứa con trai tôn giáo, văn học, và câu cá mồi giả. Paul trở thành một cao thủ trong môn câu cá này. Norman Maclean bắt đầu làm việc trong ngành kiểm lâm Hoa Kỳ từ khi mười lăm tuổi và đã xem đây là sự nghiệp của đời mình, cho đến mùa hè năm 1919, khi ông ngộ ra một số điều như đã được miêu tả trong Kiểm lâm Hoa Kỳ 1919: Tay kiểm lâm, gã đầu bếp và lỗ hổng trên trời, và cuộc đời ông chuyển sang một hướng mới. Ông sử dụng gần hết phần đời còn lại để dạy văn chương Anh và viết tiểu luận khoa học tại Đại học Chicago, trong mười năm cuối, ông là giáo sư vinh danh William Rainey Harper về ngôn ngữ Anh. Vào năm 1968, vợ ông, Jessie, mất khi mới 37 tuổi. Năm năm sau, Maclean về hưu và viết về những câu chuyện gần gũi nhất, đưa cuộc đời của chính mình và các thành viên trong gia đình Maclean vào văn học. Năm 1976, khi ông 73 tuổi, Nơi dòng sông chảy qua được xuất bản đã làm cho các nhà phê bình và độc giả ngạc nhiên, đầy phấn khích. Sau đó, thêm một vài tác phẩm ngắn và tiểu luận ra đời, rồi đến tác phẩm gây tiếng vang lớn là Những người trẻ tuổi và đám cháy, viết về đám cháy rừng ở Mann Gulch vào năm 1949, được xem là mẫu mực cho thể loại phóng sự điều tra. https://thuviensach.vn Norman Maclean mất năm 1990, nhưng trong lòng hàng trăm ngàn độc giả, ông vẫn còn sống mãi chừng nào cá vẫn còn bơi và sách vẫn còn được in. Khi Nơi dòng sông chảy qua được xuất bản vào năm 1976, tôi đang sống bệ rạc ở phía bắc bang Vermont, một bang giàu gỗ rừng giáp biên giới với Quebec, xa hiệu sách, không có điện hay điện thoại và túi rỗng không. Lúc đó, tôi cũng vừa tập tành viết những câu chuyện về câu cá và săn bắn cho tập san Gray’s Sporting Journal. Phải đến những năm 1980, mặc dù đã tiến gần văn minh thêm một trăm dặm nhưng vẫn sống ở vùng xa - một ngôi nhà trang trại cũ nát ở chân một ngọn đồi dốc - tôi mới đọc “quyển sách nhỏ” này của Norman Maclean. Lúc đó là cuối mùa hè. Tôi đi về miền Tây và đang trên đường trở về nhà, tại O’Hare, tôi vớ được một bản Nơi dòng sông chảy qua. Chuyến bay đã hết hai phần ba quãng đường thì tôi mới bắt đầu giở sách ra. Khi máy bay đáp xuống Burlington thì tôi đang mê mẩn với Maclean, thả hồn vào những hàng liễu đỏ rậm rì dọc bờ sông. Nhưng tôi phải cất sách đi vì còn cả một quãng đường dài phải lái xe về trang trại. Tôi về đến nơi vào cuối giờ chiều, trang trại tắm trong ánh sáng vàng xưa cũ mơ màng. Tôi quẳng cái vali vào phòng khách, rót một ly nước và ra hiên ngồi đọc hết quyển truyện. Ít có quyển sách nào có hấp lực khiến người đọc say đắm đến nỗi không còn biết gì đến thế giới thực nữa. Nơi dòng sông chảy qua có thứ lực hút đó, và khi tôi đọc dòng kết nổi tiếng: “Tôi bị ám bởi những con nước”, tôi đã thở dài và nhìn lên. Đó là một buổi chạng vạng sâu lắng. Ở đám cỏ cao phía cuối hiên nhà, có lẽ cách khoảng sáu mét, một con mèo rừng to lớn khác thường đang đứng nhìn tôi. Nó không động đậy, chỉ thoáng nhúc nhích cái đuôi dựng đứng. Do tác động của quyển sách, tôi vẫn đang ở trong “ánh sáng Bắc cực nhạt nhòa của hẻm núi” và con mèo rừng trên bờ sông trông như chạy xuyên qua https://thuviensach.vn mọi thứ, và nó vẫn đứng đó, trong hồn tôi, gắn với câu chuyện của Maclean. Sau đó vài năm, cùng với một vài nhà văn địa phương khác, tôi được mời đọc tác phẩm tại một buổi họp mặt ở Dartmouth để vinh danh Maclean, người đã theo học và giảng dạy tại trường này từ năm 1920 đến năm 1926. Những người khác đọc tác phẩm của họ, nhưng khi đến lượt mình thì tôi không thể làm được, những câu văn của tôi như những que củi khi đặt bên cạnh tác phẩm của Maclean, người đã tìm ra nghệ thuật sáng tạo văn chương tuyệt kỹ qua trọn cuộc đời đi dạy của mình. Và tôi đã đọc một phần của câu chuyện Nơi dòng sông chảy qua có chứa câu văn hay nhất này: “Thế giới đã từng đẹp làm sao”. Trong đoạn văn này, Maclean mô tả ba phần của vùng nước câu: thác ghềnh, khúc cua sâu, và đuôi của một cái vũng; chúng ta không coi đó là ba bộ phận tách rời mà như một tổng thể. Những người đi câu ở vùng nước động đều biết chuỗi nối tiếp được lặp đi lặp lại này đã tạo nên một dòng sông. Những phần của một dòng sông cũng có thể được xem như những giai đoạn của cuộc đời, sự trôi chảy của thời gian. Trong lời kết của bản in năm 1983, Maclean viết rằng sự thống nhất về mặt nghệ thuật của câu chuyện được bắt chước theo dòng nước câu này; phần tôi chọn đọc đêm hôm đó là “... bước ngoặt của một câu chuyện”. Hầu như không có tác phẩm của tác giả nào khác vang vọng như của Maclean - bi thương, đầy ám ảnh và căng thẳng. Đó là một trong những câu chuyện hiếm hoi thật sự vĩ đại về tính phúng dụ, tính bi ai và chất hồi ký trong văn học Mỹ, quá mạnh mẽ và rộng lớn về tính biểu trưng, sự hối tiếc về thời gian đã mất và người em đã xa khuất, về cái chết của con người và ý thức về cái đẹp, đến nỗi nó trở thành một phần của những trải nghiệm cuộc đời của người đọc, và trở nên không thể nào quên. Nhiều nhà phê bình cũng sửng sốt về việc một nhà văn đã ở tuổi https://thuviensach.vn “thất thập” mà có thể viết nên một kiệt tác như cuộc phiêu lưu đầu tiên. Nhưng thật ra, lứa tuổi đó chẳng phải là lúc chúng ta có thể mong chờ lửa và băng - sự kết tinh những trải nghiệm khắc nghiệt suốt cuộc đời, được gạn lọc qua hàng thập kỷ tắm mình trong nền văn học thế giới sao? Khi xét đến tuổi trẻ với nền giáo dục Trưởng lão Scotland trôi qua trên sông và trong rừng của một xứ sở khắc nghiệt, sự hiểu biết riêng của ông về sự mất mát và nỗi đau, ý thức về nhịp điệu và cấu trúc, óc tò mò không ngừng nghỉ, chúng ta không nên lấy làm ngạc nhiên mà nên cảm thấy công bằng mỹ mãn về những gì ông đã đạt được ngay từ lần đầu xuất hiện. Maclean có được một khả năng kể chuyện xuất sắc. Trong một buổi nói chuyện của ông về chủ đề “Khai thác đặc điểm và kể chuyện” tại cả Đại học Chicago và Đại học bang Montana vào năm 1978, ông đã giải thích tại sao ông có được khả năng này: ... Tôi có được kỹ năng kể chuyện nhờ ngày xưa luyện tập ở phòng ngủ tập thể. Nếu bạn quen thuộc với sự phong phú của nghệ thuật kể chuyện trong phòng ngủ tập thể, bạn có thể dễ dàng thấy rằng những câu chuyện hiện nay của tôi vốn có nguồn gốc khiêm nhường như vậy đấy. Khi mới vào rừng, tôi còn quá trẻ nên chỉ nằm nghe các bậc đàn anh kể chuyện, nhưng ngay từ lúc đó, những thứ cơ bản đối với nghệ thuật kể chuyện này đã bắt đầu xuất hiện. Tôi sớm nhận ra rằng các câu chuyện kể phải ngắn... Tôi cũng sớm hiểu ra rằng bạn bè của bạn sẽ không thèm nghe một câu chuyện, trừ phi có nhiều tình tiết trong đó... Một đặc điểm khác của chuyện miền Tây là về cơ bản, nó luôn chứa đựng sự thật, nhưng chỉ sau đó, tôi mới nhận ra các mối quan hệ phức tạp biết chừng nào. Mặc dù Nơi dòng sông chảy qua là một câu chuyện dài, một tiểu thuyết ngắn, nhưng Maclean chưa bao giờ định viết nó như một tiểu thuyết. Ông coi thể loại văn học này là “... gần như rỗng https://thuviensach.vn tuếch”. Giọng văn của ông chứa đựng một sự quả quyết - ông biết mình có tài, và hiển nhiên ông đã rất đau đớn khi một vài chủ bút trì độn người thành phố của các nhà xuất bản miền Tây đã từ chối xuất bản tác phẩm, có kẻ còn phàn nàn là các câu chuyện của ông toàn rừng với rú. Cuối cùng, chính Nhà xuất bản Đại học Chicago đã cho in câu chuyện, một quyển sách không giống ấn bản của đại học, nhưng đã trở thành không chỉ là một tác phẩm bán chạy được mến mộ nhất mà còn đạt được vị trí vĩnh viễn trong danh mục sách nghiêm túc của văn học Mỹ. https://thuviensach.vn LỜI CẢM ƠN[1] Mặc dù đây là một quyển sách mỏng, nhưng phải nhờ nhiều sự giúp đỡ thì nó mới thành hình. Khi một người đến tuổi thất thập mới trở thành nhà văn thì ông ta cần nhiều hơn năng lực của chính mình. Ngoài sự kém cỏi về văn chương, những câu chuyện này lại còn là chuyện viễn Tây - mà như một nhà xuất bản đã nói khi trả lại bản thảo: “Những câu chuyện này toàn rừng với rú”. Chính hai đứa con tôi, Jean và John, là những người đã động viên tôi bắt đầu. Chúng muốn tôi viết lại một số câu chuyện mà tôi đã kể cho chúng nghe từ lúc còn nhỏ. Dù vậy, tôi không muốn đổ lỗi cho đám con tôi về kết quả của cuốn sách. Bất cứ người kể chuyện nào cũng thấy rằng khi cố gắng viết lại những câu chuyện đó, văn viết sẽ làm cho chúng thay đổi hoàn toàn, vì thế những câu chuyện này không hề giống bất cứ câu chuyện nào tôi đã kể cho lũ trẻ nghe. Thứ nhất là văn viết làm cho mọi câu chuyện đều lớn hơn và dài hơn; tất cả những câu chuyện này đều dài hơn cần thiết để đi đến một cái kết khi kể chuyện cho lũ trẻ nghe - đó là ru chúng ngủ. Tuy nhiên, những câu chuyện này rõ ràng lại đạt được một mục đích khác - để cho lũ trẻ biết cha mẹ chúng là loại người nào hoặc suy nghĩ hay hy vọng chúng sẽ trở thành loại người nào. Một vấn đề khác cũng sớm phát sinh sau khi một người kiếm được đủ sự hỗ trợ để bắt tay vào viết khi đã về hưu. Nó nảy sinh từ thực tế là lúc đó ông ta chỉ có thể bắt đầu mà không cho ai biết về dự án của mình. Ông ta quá bí mật về chuyện đó, đến nỗi ngay cả con cái cũng không biết ông ta đã nghe theo lời khuyên của chúng. Nhưng việc giấu giếm làm ông ta nghi ngờ chính những hành động của mình, và do đó chẳng bao lâu, ông ta cần https://thuviensach.vn sự chấp nhận của công chúng. Chính vào thời điểm này, tôi đã mang món nợ thứ hai. Tôi vừa hoàn thành truyện đầu tiên và đang tự hỏi nghe nó thế nào và liệu tôi có nên tiếp tục không thì cô thư ký của câu lạc bộ học thuật mà tôi tham gia gọi điện đến và bảo tôi rằng đã đến lượt tôi nộp bài viết vào buổi họp mặt hàng tháng sắp tới. Các thành viên câu lạc bộ tự gọi mình là Những Nhà Tư tưởng. Ban đầu, các thành viên đều là những nhà sinh học, nhưng để theo kịp những thay đổi về văn hóa gần đó, câu lạc bộ đã thu nạp những nhà khoa học xã hội và nhân văn. Nhìn chung, cuộc thử nghiệm tỏ ra thành công, vì không thấy có khác biệt về tửu lượng giữa các tầng lớp xã hội khác nhau khi họ uống rượu trước và trong bữa tối, cũng như khi phát biểu về học thuật và khoa học sau đó. Bất chợt, tôi nhìn ra cơ hội thoát khỏi nỗi sợ bị tách biệt trong sáng tác. Tôi nói với cô thư ký: “Tôi vừa viết xong một bài mà tôi sẽ rất hân hạnh được đọc cho mọi người nghe”. Truyện đầu tiên tôi viết là một truyện ngắn dựa trên vài mùa hè làm việc ở các trại khai thác gỗ. Cô thư ký trả lời: “Tốt quá. Ông đã nghĩ ra tên cho nó chưa? Ông biết là tôi phải thông báo tên bài cùng với tên diễn giả trong thư mời”. Vậy là trong suốt quá trình sáng tác truyện này, ít nhất tôi có một khoảnh khắc xuất thần, bởi vì sau một thoáng, tôi đã trả lời: “Trong thư mời, ở chỗ ‘tựa đề’ cô hãy ghi: ‘Đốn gỗ và dắt gái’ và ở chỗ ‘diễn giả’ thì ghi: ‘Norman Maclean, chuyên gia nổi tiếng’”. Cuối cùng, tôi có thể nghe tiếng thở trên điện thoại; để giúp người bên kia đầu dây tỉnh lại, tôi nói thêm: “Đó là một tác phẩm uyên thâm - như các học giả thường nói - là một đóng góp thật sự cho tri thức”. Sau này, cô thư ký cho tôi biết là số người https://thuviensach.vn dự đông kỷ lục. Tuy nhiên, tôi vẫn còn chút nghi ngờ là sự đón nhận này của các học giả là do câu chuyện hay do cái tên? Tuy nhiên, tôi được mời đọc sách lại vào mùa xuân tiếp theo, khi các Nhà Tư tưởng tổ chức sự kiện mà họ gọi là “buổi họp mặt hai giới” với sự tham gia của các bà vợ. Vào thời điểm này, tôi đã gần hoàn thành truyện “Kiểm lâm Hoa Kỳ 1919”. Theo tinh thần của dịp này, tôi đọc cho họ nghe phần có một người phụ nữ trong đó, mặc dù vô tình cô ta là một gái điếm. Nhân vật này và tôi được những bà vợ của các thành viên đón nhận nhiệt thành đến nỗi tôi chẳng cần thêm bất cứ sự ủng hộ về đạo đức nào, cho đến khi tôi gần như hoàn thành cuốn sách. Khi đã ở tuổi hưu, việc bạn được công nhận cũng sẽ muộn mằn, nên việc có một cuốn sách được in - sau cùng cũng được in - là một bước quan trọng trong hoạt động sáng tác. Trừ phi bạn vẫn còn những người bạn vào cuối đời, nếu không, sự công nhận này có thể đến quá trễ. Để làm cho một câu chuyện rất dài trở nên ngắn đi, tôi đã nhờ vả những Nhà Tư tưởng, chỉ trong trường hợp này, tôi đã nhờ các thành viên viết đủ số sách khi họ còn trẻ để nhận ra rằng không nên để tôi lang thang một mình và không được bảo vệ vào giây phút này của cuộc đời. Tôi đặc biệt cảm ơn David Bevington, Wayne Booth, John Cawelti, Tiến sĩ Jarl Dyrud, Gwin Kolb, Kenneth Northcott, và Edward Rosenheim. Tôi chắc chắn rằng nếu không có họ, truyện của tôi bây giờ sẽ là những câu chuyện thiếu nhi chép tay, quá dài, không thể kể cho thiếu nhi. Nhà xuất bản Đại học Chicago tự hào về truyền thống không bao giờ cho phép các tác giả cảm ơn cá nhân các nhân viên. Tôi tôn trọng truyền thống này, nhưng một số thành viên của Nhà xuất bản hẳn phải thích những câu chuyện này đủ để xin được giấy phép xuất bản một tác phẩm văn học lần đầu tiên trong lịch sử lâu đời của nó. Tôi sẽ là người vô cảm nếu không xem điều này như một vinh dự. Có lẽ tôi có thể tìm thấy những cách https://thuviensach.vn khác để cho họ biết, nếu tôi phải dùng một cụm từ miền Tây cổ, rằng tôi biết ơn họ mãi mãi. Tôi còn mang một món nợ khác ngay sau khi Nhà xuất bản Đại học Chicago và Ban biên tập đồng ý xuất bản cuốn sách văn học đầu tiên. Cơ bản thì đó vẫn là cuốn sách văn học, nhưng đa số các truyện thiếu nhi có một mục đích thứ hai khá dễ thấy là tính giáo dục và những truyện này cũng không phải là ngoại lệ. Hơn người lớn rất nhiều, trẻ em muốn biết thế giới đã từng như thế nào trước khi chúng được sinh ra, đặc biệt là ở những phần của thế giới mà cha mẹ chúng đã từng sống, nhưng giờ đây có vẻ kỳ lạ hay thậm chí đã biến mất. Vì thế từ rất lâu, tôi đã tạo được một thói quen là đưa vào truyện những bức tranh mô tả những việc người và ngựa đã làm ở phần phía Tây của thế giới, nơi những con đường chính vốn lại là những lối mòn của thú rừng. Hơn nữa, một điều luôn quan trọng đối với tôi là dắt các con vào rừng thật, chứ không phải rừng trong câu chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ” - tôi luôn tự hỏi hiện thực kỳ lạ biết bao. Vì thế, một cơ hội sáng tác đã đến khi suy nghĩ của tôi tiến đến một bước ngoặt kinh điển mang tính quyết định, và tôi nhớ rằng Socrates đã nói: nếu bạn vẽ một cái bàn, bạn phải hỏi các thợ mộc lành nghề để biết mình vẽ có ra cái thần không. Những người dưới đây là các chuyên gia quan trọng mà tôi đã nhờ nhận xét để xem mình đã vẽ thế nào về vùng đất yêu dấu của mình, về chuyện câu cá mồi giả, những trại khai thác gỗ và lực lượng Kiểm lâm mà tôi đã phục vụ hồi còn trẻ. Tôi nợ Jean và John Baucus về những ý kiến tinh tế và thạo nghề khi đọc Nơi dòng sông chảy qua. Hai người là chủ của trại nuôi cừu khổng lồ Sieben, trải rộng từ thung lũng Helena sang nhánh sông Wolf Creek đến tận sông Blackfoot Lớn, một vùng đất hình tam giác chứa đựng phần nhiều cuộc đời tôi và một số câu chuyện của tôi. Để hỏi ý kiến chuyên gia đối với câu chuyện về https://thuviensach.vn Bitterroot và thời gian phục vụ trong lực lượng Kiểm lâm, tôi nhờ W. R. (Bud) Moore, cục trưởng Cứu hỏa và Phi vụ của Kiểm lâm Hoa Kỳ. Là một nhân viên kiểm lâm, ông đã trở thành huyền thoại ở vùng đất núi non của chúng tôi và được trao tặng các bằng tiến sĩ danh dự, mặc dù ông chưa học quá cấp một. Khi còn ở tuổi thiếu niên, ông đã trải qua các mùa đông đặt bẫy thú xuyên qua Phân tuyến Bitterroot, là nơi tôi bắt đầu làm cho lực lượng Kiểm lâm. Giờ đây, ông đã về hưu nhưng vẫn bận rộn với việc viết lách, dạy học và nghiên cứu. Vào mùa đông, ông bỏ ra mỗi tuần hai ngày để đi đặt bẫy từ Rock Creek, xuyên qua dãy Sapphire, đến thung lũng Bitterroot. Tôi không khuyên các độc giả trẻ của tôi cố gắng trượt tuyết theo ông xuyên qua vùng đất kinh khủng này. Tôi cũng nợ ba nữ chuyên gia của lực lượng Kiểm lâm vì đã giúp đỡ khi tôi đang viết những truyện này - Beverly Ayers, chuyên viên lưu trữ ảnh; và Sara Heath cùng Joyce Hayley, các kỹ thuật viên bản đồ. Họ chắc chắn là những người xuất sắc nhất và có thêm một biệt tài là luôn biết tôi đang tìm tư liệu gì, ngay cả khi tôi không nhờ vả. Tôi chuyển câu chuyện về em trai tôi và môn câu cá mồi giả sang George Croonenberghs, người đã bện mồi giả cho tôi và em tôi cách đây hơn bốn mươi năm; và David Roberts, người đã sống đời để câu cá, săn bắn và viết về các thú vui này ba hay bốn lần một tuần. Họ là hai người câu cá mồi giả giỏi nhất mà tôi từng biết. Họ cũng giúp tôi nhớ đến một thời kỳ khác và trật tự khác. Họ và tôi nợ cha tôi về tình yêu đối với môn câu cá mồi giả - George Croonenberghs đã được ông dạy những bài học đầu tiên về bện mồi giả, còn David Roberts thỉnh thoảng vẫn viết một mục về ông trên báo. Tôi cũng vậy, tất cả các câu chuyện của tôi có thể được xem như món nợ của tôi với ông. https://thuviensach.vn Có lẽ bạn sẽ đặt câu hỏi tại sao tôi cần nhờ vị chuyên gia giỏi về người da đỏ Cheyenne, Cha Peter Powell, đọc lại các truyện của tôi khi chỉ có một người da đỏ Cheyenne xuất hiện trong truyện, và cô ấy cũng không phải là người da đỏ thuần chủng nữa. Tôi cần con người tốt bụng và tuyệt vời này vì những cảm hứng ban sơ nhất của ông - để ông chắc chắn với tôi rằng vẫn có những khoảnh khắc trong ký ức của tôi giao tiếp với cuộc đời của những linh hồn. Cuối cùng, tôi hầu như không đưa in bất cứ tác phẩm nào chưa nhận được ý kiến phê bình (cô gọi là “gợi ý”) của Marie Borroff, người phụ nữ đầu tiên trở thành giáo sư chính về ngôn ngữ Anh tại Đại học Yale. Nếu các bạn cho rằng tôi làm mất thời gian của một quý bà khi nhờ bà đọc các câu chuyện về trại khai thác gỗ và Kiểm lâm cách đây nửa thế kỷ, có lẽ tôi sẽ phải kể cho bạn nghe những điều bà khuyên tôi. Tuy nhiên, trước khi đưa ra ví dụ, có lẽ tôi nên nói thêm rằng bà cũng là một nhà thơ. Khi nói về truyện đầu tay của tôi (về đốn gỗ), bà đã bảo tôi đang quá tập trung vào việc kể chuyện nên không có thời gian để trở thành nhà thơ và thể hiện một chút về tình yêu của tôi đối với vùng đất khi nó được nhắc đến. Giờ đây, hãy so sánh hai truyện dài được viết sau khi bà nói với tôi điều này với truyện ngắn đầu tay của tôi, bạn sẽ để ý thấy tôi đã lắng nghe quý bà ở Yale cẩn thận như thế nào. Nói tóm lại, đây là một tuyển tập truyện miền Tây viết về rừng dành cho trẻ em, các chuyên gia, học giả, phu nhân học giả, và các học giả là nhà thơ. Tôi hy vọng có những người khác không ngại đọc về rừng rú. https://thuviensach.vn NƠI DÒNG SÔNG CHẢY QUA Trong gia đình chúng tôi không hề có sự phân biệt rạch ròi giữa chuyện đạo và chuyện câu cá. Chúng tôi sống tại vùng hợp lưu của các con sông đầy cá hồi ở miền Tây bang Montana. Cha tôi là một mục sư dòng Presbyterian[2], cũng là một người câu cá bằng mồi giả. Ông không những tự bện lấy mồi mà còn hướng dẫn cho những người khác cách làm. Ông kể cho chúng tôi nghe về những tông đồ của Chúa là người đánh cá, rồi ông để tôi và em trai tôi tự suy ra rằng tất cả những người đánh cá giỏi nhất ở biển Galilee là những người câu cá mồi giả và thánh John, vị thánh mà chúng tôi yêu thích, là một người câu cá mồi nổi[3]. Thật sự là mỗi tuần, có một ngày được dành trọn cho việc đạo. Vào các buổi sáng Chủ nhật, tôi và em trai Paul đến trường Chúa nhật và sau đó dự lễ sáng để nghe cha chúng tôi giảng đạo, còn buổi chiều thì đi sinh hoạt hướng đạo và sau đó thì lại đi lễ chiều để nghe cha giảng tiếp. Giữa hai lễ, vào các buổi trưa Chủ nhật, chúng tôi phải học cuốn Giáo lý vấn đáp Westminster[4] trong một tiếng và sau đó, trả bài trước khi chúng tôi được đi dạo trên các ngọn đồi với ông vào lúc ông nạp năng lượng giữa hai buổi lễ. Nhưng ông không bao giờ hỏi chúng tôi quá câu đầu tiên trong sách giáo lý: “Mục đích cuối cùng của con người là gì?”. Và chúng tôi đồng thanh trả lời để một đứa có thể đọc tiếp nếu đứa https://thuviensach.vn kia quên: “Mục đích cuối cùng của con người là vinh danh Chúa, và để làm vui lòng Ngài mãi mãi”. Câu trả lời này có vẻ luôn làm ông hài lòng, tất nhiên là phải thế đối với một câu trả lời hay như vậy. Ngoài ra, ông nóng lòng muốn đi dạo trên các ngọn đồi để có thể lấy lại sự minh mẫn và năng lượng nhằm cống hiến cho buổi lễ chiều. Cách chủ yếu để ông lấy lại cảm hứng là kể cho chúng tôi nghe những gì ông sẽ giảng ở buổi lễ tới, lâu lâu lại xen vào những đoạn thành công nhất của lễ sáng. Mặc dù vậy, thông thường mỗi tuần, tôi và Paul vẫn được dạy câu cá nhiều như được nghe giảng giáo lý. Khi tôi và em trai đã trở thành những người câu cá giỏi, chúng tôi nhận ra rằng cha chúng tôi không phải là một người quăng câu cừ khôi, nhưng ông ném chính xác và điệu nghệ, và hay đeo găng ở tay quăng câu. Khi ông gài nút găng tay để chuẩn bị hướng dẫn cho chúng tôi, ông sẽ nói: “Đây là một nghệ thuật được trình diễn theo nhịp đếm đến bốn từ góc mười giờ đến góc hai giờ[5]”. Là một người Scotland theo Cơ đốc giáo dòng Trưởng lão, cha tôi tin rằng con người, về bản chất, là một mớ hỗn độn và đã bị sẩy chân khỏi trạng thái tốt đẹp ban đầu. Không biết làm sao hồi nhỏ tôi lại có ý nghĩ họ đã bị như vậy khi ngã từ trên cây xuống. Về cha tôi, tôi không bao giờ biết liệu ông có tin Chúa là một nhà toán học không, nhưng chắc chắn ông tin rằng Chúa có thể đếm và chỉ cần bắt được vào nhịp điệu của Chúa là chúng tôi có thể lấy lại sức mạnh và cái đẹp. Không giống nhiều tín hữu Trưởng lão, ông thường sử dụng từ “đẹp”. Sau khi cài nút găng tay, cha tôi sẽ giữ cần câu thẳng ngay trước mặt, nó sẽ rung lên với nhịp đập của trái tim ông. Mặc dù chiếc cần dài hơn hai mét rưỡi, song nó chỉ nặng một trăm hai mươi tám gram. Nó được làm bằng thân tre chẻ có xuất xứ từ tận Vịnh https://thuviensach.vn Bắc bộ[6]. Nó được quấn chỉ lụa màu đỏ và xanh, và lớp chỉ được quấn cẩn thận để làm cho chiếc cần tinh tế đó chắc nhưng không quá cứng và có được độ nhún. Bao giờ nó cũng phải được gọi là cần câu. Nếu ai đó gọi là cây sào, cha tôi sẽ nhìn anh ta như một trung sĩ Thủy quân lục chiến nhìn một cậu lính mới gọi khẩu súng trường là súng lục. Tôi và em trai hẳn đã thích học câu cá bằng cách cứ ra sông và câu lấy vài con, bỏ qua toàn bộ những thứ “khó nhai” hay các vấn đề kỹ thuật làm cho việc đi câu bớt vui đi. Nhưng chúng tôi không làm quen với môn nghệ thuật của cha tôi cho vui. Nếu cha tôi có quyền, ông sẽ không cho phép ai không biết câu cá dám “làm nhục” cá bằng cách câu chúng. Vì thế, bạn cũng sẽ phải học nghệ thuật câu cá kiểu Trưởng lão và Thủy quân lục chiến, và nếu bạn chưa bao giờ cầm cần câu trước đây, bạn sẽ sớm nhận ra rằng cả trên thực tế lẫn lý thuyết, con người, về bản chất, là một mớ hỗn độn chết tiệt. Thứ đồ vật nặng một trăm hai mươi tám gram quấn chỉ lụa rung động theo những cử động của cơ bắp con người cứ trở nên một que củi vô hồn, không tuân theo bất cứ điều đơn giản nào người ta mong muốn ở nó. Công dụng của que củi ấy đơn giản chỉ là kéo sợi dây câu, đoạn cước trong và mồi giả[7]lên khỏi mặt nước, vung qua đầu rồi vụt tới trước. Cú vụt phải làm sao cho tất cả đáp xuống mà không làm động nước: mồi giả phải đáp xuống trước, đến đoạn cước nối, cuối cùng là dây câu; nếu không, lũ cá sẽ nhận ra con mồi là giả và lập tức biến hết. Dĩ nhiên, có những thế quăng câu mà ai cũng biết là khó, và đòi hỏi phải có kỹ thuật quăng câu điệu nghệ ở những nơi dây câu không thể vung qua đầu người câu vì có vách đá hay cây ở ngay phía sau, thế quăng ngang để mồi bay phía dưới những cây liễu mọc nhô ra sông, v.v... Nhưng có gì hay ho ở một cú quăng câu thẳng - chỉ là cầm lấy cần với dây câu rồi vụt qua sông? https://thuviensach.vn À, trước khi là một người thuần thục, anh ta luôn luôn vung cần về phía sau quá mạnh, cũng như bình thường người ta luôn vung cây rìu hay cây gậy đánh golf quá mạnh về phía sau và phí phạm sức lực vào đó; với cần câu thì lại càng tệ hơn, do mồi giả thường bay ra sau quá xa, nó thường bị vướng vào bụi rậm hay vách đá phía sau. Khi cha tôi nói đó là thứ nghệ thuật kết thúc lúc hai giờ, ông thường nói thêm: “gần mười hai giờ hơn là hai giờ”, có nghĩa là chỉ nên vung cần câu ra sau, qua đầu một chút (thẳng ngay trên đầu là mười hai giờ). Lúc đó, do người câu thường cố gắng quăng câu cho mạnh mà không giữ tư thế, anh ta vụt sợi dây câu ra trước, về sau, làm nó kêu vun vút, và đôi khi còn làm long mồi giả ra khỏi đoạn cước nối, nhưng sức mạnh để vụt mồi câu bé xíu qua sông không biết sao lại ném một nùi dây câu, cước nối và mồi câu ra trước mặt người câu cá có đến ba mét. Nếu người câu mường tượng được quỹ đạo vòng tròn của dây câu, đoạn cước trong và mồi giả từ khi rời mặt nước cho đến khi trở lại mặt nước, anh ta sẽ dễ quăng câu hơn. Thông thường, sợi dây câu to sẽ rời mặt nước trước và dẫn đầu, đoạn cước nối và mồi câu sẽ theo sau. Nhưng khi bay qua đầu, chúng sẽ phải cần một nhịp nghỉ để đoạn cước nối mảnh trong suốt và mồi câu có thể đuổi kịp sợi dây câu lớn lúc này bắt đầu hướng ra trước và lại đuổi theo phía sau nó; nếu không như vậy, sợi dây câu bắt đầu quỹ đạo quay trở lại sẽ va chạm với đoạn cước nối và mồi vẫn đang trên đường bay lên, như thế sẽ tạo thành một nùi dây nhợ rơi xuống nước cách người câu ba mét. Tuy nhiên, gần như ngay khi cái thứ tự trước sau của dây câu, đoạn cước nối và mồi câu được tái lập thì nó lại phải bị đảo ngược, vì mồi và đoạn cước nối phải ở phía trước sợi dây câu to khi chúng nằm trên mặt nước. Nếu lũ cá trông thấy sợi dây câu vốn dễ lộ, thì người câu cá sẽ chỉ còn trông thấy những cái lưng https://thuviensach.vn đen trũi phóng đi như tên bắn, và có lẽ lúc đó, anh ta cũng nên bắt đầu đi tìm cái vũng mới. Sau đó, ở cao tít trên đầu, ở vị trí quăng câu về phía trước (góc mười giờ), người câu cá lại nhả dây. Tất nhiên, nhịp đếm đến bốn có công dụng của nó. Nhịp một kéo dây câu, đoạn cước nối và mồi lên khỏi mặt nước; nhịp hai phất chúng gần như thẳng đứng lên trời; nhịp ba, theo cách nói của cha tôi là tại đỉnh, đoạn cước nối và mồi phải có một tích tắc nghỉ để rơi lại phía sau dây câu khi nó bắt đầu hướng về phía trước; nhịp bốn là lấy đà và thu dây vào cần cho đến khi đến vị trí mười giờ thì thả dây, để cho mồi câu và cước nối đi ra phía trước dây câu, rồi thả cho chúng đáp xuống nhẹ nhàng và hoàn hảo. Người ta quăng câu được xa không phải do dùng sức, mà là do biết được khi nào thì ra lực. Cha tôi vẫn luôn nói: “Hãy nhớ đó là một thứ nghệ thuật được biểu diễn theo nhịp đếm đến bốn, giữa vị trí mười giờ và hai giờ”. Cha tôi rất chắc chắn về một số vấn đề thuộc về vũ trụ. Đối với ông, tất cả những điều tốt đẹp - cả cá hồi lẫn sự cứu rỗi vĩnh hằng - đều là do ơn phước, còn ơn phước thì đến qua nghệ thuật, và để có nghệ thuật thì không dễ chút nào. Vì thế, tôi và em tôi đã học quăng câu theo kiểu Trưởng lão, bằng chiếc máy giữ nhịp của mẹ tôi. Nó từng được đặt trên một chiếc đàn dương cầm ở dưới phố khi cha tôi mua nó. Thỉnh thoảng mẹ tôi lại đứng ở đầu hồi ngó xuống bến tàu, lo lắng tự hỏi không biết chiếc máy có nổi được không nếu nó rơi xuống nước. Trong lúc mẹ tôi quá lo lắng đến nỗi bà chạy thình thịch ra bến tàu để đòi lại nó thì cha tôi vỗ tay theo nhịp bốn với hai bàn tay khum. Cuối cùng, ông cho chúng tôi làm quen với tài liệu về đề tài này. Ông luôn luôn cố gắng nói điều gì đó thật kiểu cách khi gài nút chiếc găng trên bàn tay quăng câu. Ông bảo với chúng tôi, khi https://thuviensach.vn em trai tôi được mười ba hay mười bốn tuổi gì đó rằng: “Izaak Walton không phải là một nhà văn đáng kính. Ông ta là một người Tân giáo[8] và là một người câu cá bằng mồi sống”. Mặc dù Paul nhỏ hơn tôi ba tuổi nhưng nó đã vượt xa tôi về mọi mặt liên quan đến câu cá, chính nó đã tìm ra một bản sách The Compleat Angler (Người câu cá hoàn hảo) trước nhất và nói với tôi: “Gã khốn đó thậm chí còn không biết viết chữ “complete” (hoàn hảo). Ngoài ra, gã còn đưa vào sách những bài ca để hát cho các cô thợ vắt sữa bò nghe”. Tôi mượn cuốn sách đọc, rồi bảo nó: “Một số bài hát cũng hay”. Nó nói: “Có ai trông thấy một cô thợ vắt sữa bò bên dòng Blackfoot Lớn chưa? Em muốn thách gã đó đi câu thi với em một ngày ở sông Blackfoot Lớn”. Paul rất giận dữ, và tôi không bao giờ nghi ngờ rằng nó sẽ thắng cược gã Tân giáo kia. Khi bạn ở tuổi thiếu niên - mà có lẽ là trọn cuộc đời - việc bạn lớn hơn em trai bạn ba tuổi thường làm cho bạn cảm thấy nó là một thằng nhóc. Tuy nhiên, lúc đó tôi đã biết rằng em tôi sẽ trở thành một bậc thầy về câu cá. Ngoài việc được huấn luyện tốt, nó còn có đủ mọi thứ cần thiết khác - tài năng, sự may mắn, và có thừa sự tự tin. Ngay lúc ở tuổi ấy, nó đã thích đánh cược với bất cứ ai đi câu cùng nó, trong đó có cả tôi là anh trai nó. Đôi khi buồn cười và đôi khi chẳng buồn cười chút nào khi thấy thằng nhóc luôn muốn đánh cược và gần như chắc chắn sẽ thắng. Mặc dù lớn hơn nó ba tuổi, tôi vẫn không cảm thấy đủ lớn để đánh cược. Tôi cho rằng việc đánh cược chỉ dành cho những người đàn ông đội mũ rơm trật ra phía sau gáy. Vì thế, tôi đã bối rối và lúng túng ở những lần đầu tiên khi nó hỏi tôi có muốn “đánh cược một số tiền nhỏ để làm cho cuộc chơi thú vị hơn” không. Lần thứ ba, nó hẳn phải làm tôi tức giận, bởi vì sau đó nó không bao giờ nói với tôi về vấn đề tiền bạc nữa, thậm chí không bao giờ mượn vài đô la ngay cả khi nó gặp vấn đề thật sự về tiền bạc. https://thuviensach.vn Chúng tôi phải rất giữ gìn trong quan hệ với nhau. Tôi thường nghĩ nó là một thằng nhóc, nhưng tôi chưa bao giờ có thể đối xử với nó theo cách đó. Nó chưa bao giờ là “thằng nhóc em tôi”. Nó là một bậc thầy của nghệ thuật câu cá. Nó không bao giờ thèm xin lời khuyên, tiền hay sự giúp đỡ của ông anh, và cuối cùng thì tôi cũng không thể giúp nó. Một trong những điều đầu tiên anh em trai cố gắng phát hiện là sự khác biệt giữa chúng, vì thế một trong những điều mà tôi nhớ lâu nhất về Paul là việc nó thích đánh cược. Nó có thể đến các hội chợ của quận và giả như đang cá cược ngựa đua, giống như người lớn, nhưng không sòng cá ngựa nào cho nó tham gia, bởi vì nó đặt cược quá ít và còn quá nhỏ tuổi. Khi bị từ chối, nó sẽ nói như đã nói về Izaak Walton hay bất cứ ai mà nó xem là kẻ thù: “Em muốn thách gã khốn ấy câu thi một ngày ở sông Blackfoot”. Khi đã ngoài hai mươi, em trai tôi chơi những ván stud poker[9] lớn. Hoàn cảnh cũng giúp đào sâu thêm sự khác biệt của chúng tôi. Thế chiến thứ nhất nổ ra, đàn ông phải nhập ngũ, những khu rừng ngay lập tức thiếu người trông nom, vì thế vào tuổi mười lăm, tôi đã bắt đầu phục vụ trong lực lượng Kiểm lâm Hoa Kỳ, và trong nhiều mùa hè sau đó, tôi đã làm việc trong rừng, cả cho Kiểm lâm lẫn các trại khai thác gỗ. Tôi yêu rừng và tôi yêu công việc, nhưng trong nhiều mùa hè, tôi hầu như chẳng đi câu cá. Paul thì còn quá nhỏ để bổ rìu hay kéo cưa cả ngày, ngoài ra, nó đã sớm quyết định rằng mình có hai mục đích chính trong đời: câu cá và không làm việc, ít nhất là không cho phép công việc gây trở ngại cho việc câu cá. Sau đó, vào tuổi thiếu niên, nó kiếm được một công việc mùa hè - làm nhân viên cứu hộ ở một hồ bơi của thành phố, để cuối giờ chiều, nó có thể đi câu, còn trong https://thuviensach.vn ngày, nó có thể ngắm các cô gái mặc đồ tắm và hò hẹn với các nàng vào buổi tối. Đến lúc chọn nghề, Paul đã trở thành phóng viên của một tờ báo ở Montana. Trước đó, nó đã sớm nhận ra mục đích sống của đời mình; trong suy nghĩ của em trai tôi, mục đích này không mâu thuẫn với câu trả lời đầu tiên trong sách Giáo lý vấn đáp Westminster. Hiển nhiên khác biệt giữa chúng tôi lẽ ra đã không quá lớn nếu chúng tôi không ở trong một gia đình gắn bó. Ở một bên của bức tường trong trường Chúa nhật của chúng tôi có viết câu: Thiên chúa là tình yêu. Chúng tôi luôn cho rằng năm chữ này được viết riêng cho gia đình bốn người của chúng tôi và chẳng ăn nhập gì với thế giới bên ngoài. Tôi và em trai tôi nhanh chóng phát hiện ra rằng ở ngoài đó đầy những kẻ vô lại, càng xa khỏi Missoula, Montana thì càng nhiều hơn. Chúng tôi cũng ý thức được rằng mình rất cứng rắn, càng trưởng thành, nhận thức đó càng lớn lên, ít nhất là cho đến khi chúng tôi ngoài hai mươi tuổi và có thể còn lâu hơn, lâu hơn rất nhiều. Nhưng ngay sự cứng rắn của chúng tôi cũng khác nhau. Tôi cứng rắn vì được trui rèn trong môi trường khắc nghiệt là Kiểm lâm Hoa Kỳ và các trại khai thác gỗ. Từng buổi sáng trôi qua, tôi và mẹ tôi kinh hãi chứng kiến vị mục sư Scotland cố ép đứa con nhỏ của mình ăn cháo bột yến mạch. Cha tôi cũng kinh hãi, lúc đầu là vì đứa con ruột của ông không chịu dùng thức ăn của Chúa, và sau một thời gian là vì đứa con nhỏ xíu của ông tỏ ra cứng rắn hơn ông. Khi vị mục sư nổi điên lên, đứa bé cúi đầu trên đĩa thức ăn và chắp tay như thể cha nó đang đọc kinh trước bữa ăn. Chỉ có một biểu hiện cho thấy nó cực kỳ giận dữ: Môi nó sưng lên. Cha tôi càng phát hỏa thì món cháo càng nguội lạnh, cuối cùng thì cha tôi bùng nổ. https://thuviensach.vn Lúc đó, không chỉ mỗi người chúng tôi nghĩ rằng Paul cứng rắn, mà nó cũng biết rằng chúng tôi cùng nghĩ về nó như vậy. Paul biết rằng tôi đã làm đốc công của một đội chữa cháy rừng và nếu nó làm dưới quyền tôi mà say xỉn khi làm việc, giống như khi nó làm phóng viên, thì tôi sẽ gọi nó về trại và đuổi thẳng cổ. Tôi biết rằng cơ hội để nó trở thành lính cứu hỏa cũng thấp như việc ăn cháo bột yến mạch vậy. Chúng tôi có chung một triết lý về ẩu đả đường phố là nếu có vẻ như không tránh nổi thì “tiên hạ thủ vi cường”. Chúng tôi đều nghĩ rằng đa số bọn khốn không cứng rắn như chúng huênh hoang - ngay cả những đứa dáng vẻ lẫn giọng điệu đều có vẻ “đầu gấu”. Nếu đột nhiên chúng cảm thấy vài cái răng rơi ra, chúng sẽ xoa miệng, nhìn đám máu trên tay rồi đề nghị đãi mọi người một chầu rượu để dàn hòa. Theo lời em tôi thì: “Ngay cả nếu chúng vẫn còn thích đánh nhau thì anh đã giành ưu thế lớn khi cuộc đấu bắt đầu”. Chỉ có một điều không ổn với triết lý này - nó chỉ đúng về mặt thống kê. Đôi khi bạn lao vào một gã cũng thích đánh nhau như bạn nhưng lại thiện chiến hơn. Nếu bạn đánh gãy vài cái răng của hắn trước, hắn có thể sẽ cố đánh bạn chết tươi. Tôi cho rằng mình và em trai sẽ không tránh khỏi một cuộc ẩu đả nguy hiểm mà cũng có thể là cuộc đấu cuối cùng. Với triết lý về ẩu đả của chúng tôi thì cuộc đấu đó sẽ giống như bài ca xung trận, khủng khiếp và chớp nhoáng. Có vài đoạn của nó tôi không nhìn thấy. Tôi không nhìn thấy mẹ tôi bước ra giữa cố can hai đứa. Bà thấp người và phải đeo kính, và ngay cả có kính cũng không nhìn thấy rõ. Bà chưa bao giờ chứng kiến một trận đánh nhau và cũng không có khái niệm người ta có thể bị thương nặng đến thế nào khi bị cuốn vào cuộc đấu. Và thế là bà bước ra chắn giữa hai đứa con trai. Thứ đầu tiên của bà mà tôi nhìn thấy https://thuviensach.vn là cái đỉnh đầu, mái tóc xám vấn thành búi lớn với một cái lược lớn bên trong; nhưng điều đáng chú ý nhất là đầu bà ở quá gần Paul đến nỗi tôi không có chỗ trống để đấm thằng em. Sau đó, tôi không còn nhìn thấy bà nữa. Trận đấu dường như kết thúc ngay lập tức. Bà nằm trên sàn nhà, giữa chúng tôi. Sau đó thì cả hai bắt đầu khóc và đánh nhau như điên dại, đứa nào cũng thét lên: “Đồ chó đẻ, mày đã đánh chết mẹ tao rồi”. Mẹ tôi gượng dậy. Vì mất kính nên không nhìn thấy gì, bà lảo đảo đi lòng vòng giữa hai chúng tôi, nói mà không biết đang nói với đứa nào: “Không, không phải tại con đâu. Tại mẹ trượt chân ngã thôi”. Đó là lần duy nhất chúng tôi đánh nhau. Có lẽ chúng tôi luôn luôn tự hỏi trong hai đứa thì đứa nào cứng rắn hơn, nhưng nếu những câu hỏi thời niên thiếu không được trả lời đúng lúc trước một thời điểm nhất định thì sẽ không bao giờ có thể hỏi lại nữa. Vì thế, chúng tôi trở nên tử tế với nhau, theo như lời răn ghi trên tường. Chúng tôi cảm thấy các khu rừng và dòng sông cũng tử tế hơn khi hai đứa ở bên nhau. Quả tình là chúng tôi không hay câu cá cùng nhau nữa. Giờ đây, chúng tôi đều đã bước sang tuổi ba mươi, và từ nay về sau,“giờ đây” có nghĩa là mùa hè năm 1937. Cha tôi đã về hưu và cha mẹ giờ sống ở quê nhà Missoula, còn Paul hiện là phóng viên ở Helena, thủ phủ bang. Tôi đã “ra riêng và cưới vợ”, nói theo cách của em tôi về sự kiện này trong cuộc đời tôi. Hiện tại, tôi đang sống cùng gia đình vợ ở một làng nhỏ tại Wolf Creek. Tuy nhiên, Wolf Creek chỉ cách Helena có sáu mươi lăm cây số nên thỉnh thoảng chúng tôi vẫn gặp nhau, có nghĩa là đôi khi vẫn đi câu cá https://thuviensach.vn chung. Thật ra, lý do tôi sang Helena lần này cũng chỉ là để gặp Paul bàn về vụ câu cá. Còn một lý do nữa là việc mẹ vợ tôi nhờ. Tôi không thích thú gì, nhưng khá chắc chắn là em tôi cuối cùng sẽ đồng ý. Paul chưa bao giờ từ chối tôi thẳng thừng. Vả lại, nó rất quý vợ và mẹ vợ tôi nên xếp họ vào diện thuộc về lời răn trên tường, mặc dù không bao giờ nó có thể hiểu “đầu óc tôi bị làm sao” khi quyết định lấy vợ. Tôi tình cờ gặp Paul ở trước Câu lạc bộ Montana. Câu lạc bộ này được những người đào vàng phất lên xây dựng ở địa điểm được cho là đã phát hiện ra vàng đầu tiên ở Last Chance Gulch. Mặc dù mới chỉ mười giờ sáng, song tôi có linh cảm em tôi sắp mua rượu. Tôi báo tin cho Paul trước khi ngỏ lời. Sau khi nghe tôi báo tin, em tôi bảo: “Hắn sẽ được chào đón như bệnh giang mai vậy”. Tôi dặn em tôi: “Nhẹ tay với hắn một chút. Hắn là anh vợ anh”. “Em sẽ không đi câu cá với hắn. Hắn ta là dân Bờ Tây và câu cá bằng mồi trùn” - Paul nói. “Bỏ qua đi. Em biết là hắn sinh ra và lớn lên ở Montana mà. Hắn chỉ làm việc bên Bờ Tây thôi. Và giờ, hắn về quê nghỉ, đã viết thư cho mẹ vợ anh nói rằng muốn đi câu với hai anh em mình. Đặc biệt là với em”. “Về cơ bản, mọi người ở Bờ Tây đều được sinh ra trên vùng núi Rocky, nơi họ không thành công với nghề câu cá bằng mồi giả, vì thế họ chuyển xuống vùng Bờ Tây và trở thành luật sư, kế toán công có chứng chỉ, chủ tịch các hãng hàng không, kẻ đánh bạc, hay các nhà truyền giáo Mormon”. https://thuviensach.vn Tôi không chắc Paul có định mua rượu không, nhưng thật ra nó đã uống rồi. Chúng tôi đứng nhìn nhau, không thích những gì đang xảy ra nhưng cảnh giác để không sa quá sâu vào sự bất đồng. Tuy nhiên, chúng tôi thật sự quá bất đồng về chuyện anh vợ tôi. Ở một mặt nào đó, tôi còn ít ưa anh vợ tôi hơn Paul - không dễ chịu gì khi thấy trên khuôn mặt một người mà bạn không ưa có những nét của vợ mình. Em tôi nói: “Ngoài ra, hắn là một kẻ câu cá bằng mồi sống. Tất cả bọn con trai Montana sống ở Bờ Tây ngồi lê la ở quán rượu vào buổi đêm đều phét lác với nhau về tuổi thơ ở vùng đất vỡ hoang của chúng, rằng chúng là thợ săn, thợ đặt bẫy thú và người câu cá bằng mồi giả. Nhưng khi trở về nhà, chúng thậm chí còn không hôn mẹ mình ngoài hiên trước khi cầm lon cà phê Hills Bros. đỏ ra vườn sau đào trùn làm mồi câu”. Em tôi và chủ bút của nó “bao sân” hầu hết các bài trên báo Helena. Ông chủ bút là một trong những chủ bút “ao làng” cuối cùng thuộc trường phái châm chích cá nhân kiểu cổ điển. Ông ta bắt đầu uống rượu từ sáng sớm để không cảm thấy thương xót bất kỳ ai trong ngày, ông ta và em tôi dành cho nhau sự khâm phục lớn. Cả thị trấn đều sợ họ, đặc biệt bởi vì họ rất sắc sảo, và trong một thế giới thù địch, cả hai đều cần tình yêu của gia đình và đã tìm thấy chỗ dựa đó. Cho đến lúc ấy, tôi vẫn cố ngăn Paul mua rượu nhưng cuối cùng phải chào thua và chắc chắn là em tôi đã nói: “Chúng ta hãy vào quán làm một ly”. Tôi phạm sai lầm khi cách nói của tôi làm cho nó hiểu thành tôi không đồng ý và chỉ trích ý nó. Tôi nói: “Anh rất tiếc, Paul, nhưng giờ này hãy còn quá sớm, anh chưa thể uống được”. https://thuviensach.vn Phải nói nhanh một chuyện khác, tôi đã không làm rõ thêm ý mình, ít nhất là tôi nghĩ vậy, mà nói tiếp: “Florence nhờ anh hỏi em”. Tôi ghét phải đổ cho mẹ vợ của mình. Một lý do khiến tôi và Paul quý bà là vì bà trông giống cha tôi. Cả hai đều là người gốc Scotland từ Canada di cư xuống, cả hai đều có mắt xanh và tóc hung vốn là màu đỏ khi họ còn trẻ, và cả hai đều phát âm từ “about” theo phương ngữ Canada - nếu là nhà thơ, họ sẽ gieo vần từ này với “snoot”. Mặc dù vậy, tôi không cảm thấy quá áy náy, bởi vì chính bà là người đã yêu cầu tôi hỏi Paul, và bà đã bắt đầu làm tôi khó xử khi pha trộn một chút sự thật vào lời tâng bốc của bà. Bà bảo: “Mặc dù mẹ chẳng biết gì về câu cá, song mẹ biết Paul là người câu cá giỏi nhất trên đời”. Đây là một phát biểu tinh tế. Bà biết cách rửa cá khi những người đàn ông quên làm, bà biết cách nấu, và quan trọng nhất là bà biết luôn luôn phải dòm chằm chằm vào giỏ của người câu cá và kêu lên: “Ôi trời, ôi trời!”. Vì thế, bà biết tất cả những gì người phụ nữ nào cùng thời với bà cũng biết về cá mú, mặc dù nếu nói là bà hoàn toàn không biết gì về câu cá cũng đúng. “Mẹ rất muốn nghĩ đến việc Neal đi câu cùng Paul và con” - bà kết luận, hiển nhiên là bà đang hy vọng hắn sẽ “gần đèn thì rạng”, thậm chí còn hơn cả việc hắn sẽ học được kỹ năng câu cá của chúng tôi. Ở thị trấn của chúng tôi, tôi và Paul được mọi người gọi là “con của thầy giảng”, và hầu hết các bà mẹ đều cố không chỉ trỏ chúng tôi cho con họ xem, nhưng đối với người phụ nữ Scotland này thì chúng tôi là “những đứa con mục sư”. Ngoài ra, là những người câu cá mồi giả, chúng tôi phải ngâm mình đến tận thắt lưng cả ngày trong nước lạnh, điều này thì https://thuviensach.vn những kẻ phóng đãng[10] phải đối mặt với những khó khăn có thực nhưng hóa ra là không phải không thể vượt qua. “Những thằng bé tội nghiệp” - Mẹ vợ tôi nói, âm “r” của người Scotland nặng trịch sau chữ “poor”. Không như những bà mẹ khác, phụ nữ Scotland phải làm quen với việc những đứa con đi hoang cả về thể xác lẫn tâm hồn, và đối với họ, tất cả những đứa con trai đều hoang đoàng, còn lòng mẹ thì luôn rộng mở chờ đón chúng trở về. Đàn ông Scotland lại dè dặt hơn rất nhiều trong việc cho phép những đứa con trở về, họ có làm vậy chăng nữa cũng chủ yếu là do phụ nữ chi phối. Paul bảo: “Chắc chắn em sẽ đồng ý nếu Florence muốn vậy”. Và tôi biết rằng nó đã hứa như thế thì sẽ không bao giờ phản đối nữa. “Chúng ta hãy làm một ly nào” - Tôi nói vào lúc 10 giờ 15. Và tôi trả tiền rượu. Trước lúc 10 giờ 15, tôi bảo với Paul rằng Neal sẽ đến Wolf Creek vào ngày kia và ngày tiếp theo, chúng tôi sẽ đi câu cá ở sông Elkhorn. Tôi bảo nó: “Đây sẽ là một chuyến dã ngoại gia đình”. “Tốt thôi” - Paul nói. Elkhorn là một nhánh sông nhỏ đổ vào sông Missouri. Tôi và Paul là những người chuyên câu cá to, chúng tôi nhìn một cách coi thường những người chồng kém cỏi khiến vợ phải chống chế: “Chúng tôi thích cá nhỏ. Chúng ăn là ngon nhất”. Nhưng Elkhorn có nhiều nét đặc trưng, trong đó có giống Cá hồi Nâu khổng lồ từ sông Missouri ngược dòng lên đây. Mặc dù Elkhorn là một trong những nhánh sông nhỏ mà chúng tôi yêu thích, Paul nói sau khi đã mua cho hai chúng tôi ly thứ hai: “Ngày mai, em không phải viết bài cho đến tận chiều tối, vì https://thuviensach.vn thế anh có muốn nghỉ một ngày để hai đứa mình đi câu ở con sông lớn trước khi đi dã ngoại không?”. Tôi và Paul đã câu ở rất nhiều con sông lớn, nhưng khi một người nói đến “con sông lớn”, người kia biết đó là Blackfoot Lớn. Đó không phải là con sông lớn nhất mà chúng tôi từng câu, nhưng là con sông hùng vĩ nhất, và cũng là con sông có nhiều cá to nhất. Nó chảy thẳng và xiết - nhìn trên bản đồ hay nhìn từ máy bay xuống trông nó gần như một đường thẳng chảy hướng chính tây, xuất phát từ đầu nguồn trên đèo Rogers, nơi Phân tuyến lục địa[11] xuôi xuống Bonner, Montana; tại đây, nó đổ vào nhánh South Fork thuộc sông Clark Fork của dòng Columbia. Suốt dọc quãng đường, nó luôn chảy xiết. Ở gần đầu nguồn trên Phân tuyến lục địa có một điểm nhiệt kế đo được âm 56,5 độ C - đây là nhiệt độ thấp nhất từng đo được ở Mỹ (không kể Alaska). Từ đầu nguồn xuống đến cửa sông được tạo thành bởi những dòng sông băng. Một trăm lẻ năm cây số đầu tiên, những dòng sông băng từ phía bắc chảy xuống xô vào bờ phía nam của những thung lũng làm lở đất; bốn mươi cây số hạ nguồn được hình thành chớp nhoáng khi hồ băng lớn bao phủ vùng Đông Bắc Montana và Bắc Idaho phá vỡ cái đập bằng băng và trải phần còn lại của những ngọn núi Montana và Idaho ra hàng trăm dặm của đồng bằng Tây Washington. Đó là trận lụt lớn nhất thế giới, có chứng cứ về địa chất chứng minh điều đó; đó cũng là một sự kiện địa chất lớn đến nỗi trí óc con người chỉ có thể cảm nhận mà không thể chứng minh cho đến khi có ảnh chụp từ vệ tinh. Cái đường thẳng trên bản đồ cũng cho thấy nó có nguồn gốc là sông băng; nó không có thung lũng khúc khuỷu, và các trang trại hầu hết nằm dọc nhánh phía nam không bị các sông băng ăn lở; thay vì mở ra một đồng bằng chiêm trũng rộng ở gần cửa https://thuviensach.vn sông, thung lũng, vốn được tạo thành sau một đêm bởi hồ nước đã biến mất khi cái đập bằng băng tan chảy, ngày càng trở nên hẹp hơn cho đến khi cách duy nhất để một con sông, một tuyến đường sắt cũ chở gỗ và một đường ô tô có thể đi qua là hai tuyến đường sau phải chạy trên triền núi. Đó là một nơi khó sống đối với cá hồi - dòng sông gào thét và dòng nước chảy quá xiết nên tảo không thể mọc nổi trên đá làm thức ăn cho cá, vì thế cá ở đây không có một chút mỡ thừa nào và chắc hẳn chúng giữ hầu hết các kỷ lục về nhảy cao của loài cá hồi. Ngoài ra, đó là dòng sông mà chúng tôi hiểu rõ nhất. Tôi và em trai đã câu cá ở sông Blackfoot Lớn gần như là từ đầu thế kỷ - cha tôi thì còn sớm hơn. Chúng tôi xem nó như một dòng sông gia đình, như một phần máu thịt, và bây giờ, tôi rất miễn cưỡng khi phải chia sẻ nó với những trang trại, đám dân cư tạp nham của Great Falls[12], quân xâm lăng Moor[13] từ California tới. Sáng sớm hôm sau, Paul đón tôi ở Wolf Creek, và chúng tôi lái xe vượt đèo Rogers, chỉ còn 0,3 độ nữa thì nhiệt kế xuống đến âm 57 độ C. Như thường lệ, đặc biệt là vào buổi sáng sớm, chúng tôi ngồi kính cẩn trong yên lặng cho đến khi vượt Phân tuyến lục địa, nhưng bắt đầu nói chuyện vào thời điểm chúng tôi nghĩ mình đang chảy vào một đại dương khác. Paul gần như luôn luôn có chuyện để kể, trong câu chuyện, nó là nhân vật chính nhưng không phải là người hùng. Nó kể những chuyện tại Phân tuyến lục địa của mình với tâm trạng vô tư lự, mang một chút chất thơ như các phóng viên thường dùng để viết các câu chuyện cảm động. Nếu bỏ đi chất thơ thì các câu chuyện sẽ có vẻ như kể về chính nó và sẽ không được gia đình tôi hưởng ứng, có thể tôi sẽ kịp nhận ra điều đó. Hẳn nó cũng cảm thấy sĩ diện nên kể rằng mình sống những https://thuviensach.vn cuộc đời khác, ngay cả khi nó kể bằng những câu chuyện cười như đánh đố tôi. Thường tôi không rõ mình đã nghe nó kể gì về bản thân khi chúng tôi bước qua ranh giới giữa hai thế giới của chúng tôi. Nó mở đầu: “Anh biết đấy. Em đã câu cá ở sông Blackfoot được vài tuần”. Đầu tiên, câu chuyện của nó nghe như bản báo cáo. Nó đi câu một mình và kiếm được không khá lắm, vì thế nó đã phải câu đến tận chiều tối cho đủ số. Do nó quay về thẳng Helena nên phải lái đến Nevada Creek bằng một con đường cũ bụi mù dọc theo đường ranh đất và rẽ vuông góc tại các góc. Đó là một đêm trăng, nó mệt và cảm thấy cần một người bạn để trò chuyện cho tỉnh ngủ. Bất ngờ một con thỏ lớn nhảy ra đường và bắt đầu chạy theo đèn pha. Paul nói: “Em không chạy quá nhanh, vì em không muốn mất một người bạn đồng hành. Nó kể đã thò đầu ra ngoài cửa sổ để có cảm giác ở gần con thỏ hơn. Câu chuyện đượm chất thơ - một mái đầu tắm ánh trăng. Thế giới huyền ảo của ánh trăng bị xé nát bởi cái tam giác trắng sáng chói của đèn pha. Nằm ở trung tâm của cái tam giác cân xuyên màn đêm ấy là con thỏ, nếu không kể đến độ dài bước nhảy thì nó đã trở thành một con thỏ giày tuyết[14]. Con thỏ lấp lánh ánh lân tinh ấy cố hết sức chạy ở tâm của tam giác cân nhưng lại sợ lạc hướng và khi nó ngoái nhìn để kiểm tra đường, đôi mắt nó sáng rực ánh trắng và xanh dương của vũ trụ. Em tôi nói: “Em không biết giải thích như thế nào về điều xảy ra sau đó, nhưng có một chỗ rẽ ở đường ranh đất. Con thỏ nhìn thấy chỗ rẽ, còn em thì không”. Sau đó, Paul tình cờ kể rằng nó sửa xe hết 175 đôla; vào năm 1937, bạn hầu như có thể đại tu một chiếc xe với giá 175 đôla. Tất nhiên, em trai tôi không bao giờ kể rằng mặc dù không uống rượu khi câu cá nhưng nó luôn luôn bắt đầu uống khi câu xong. https://thuviensach.vn Tôi lái xe đoạn còn lại xuôi dòng Blackfoot và tự hỏi mình vừa được nghe một câu chuyện cảm động nhỏ với điều không may được biến thành chuyện cười, hay là Paul đã uống quá nhiều và đâm một cú chí tử làm nát cả đầu xe. Dù là kiểu nào thì câu chuyện cũng chẳng hấp dẫn gì lắm, nên cuối cùng, tôi quyết định quên nó đi. Nhưng như các bạn thấy đấy, tôi đã không thể quên. Tuy nhiên, tôi bắt đầu nghĩ về hẻm núi nơi chúng tôi sẽ đến câu. Hẻm núi ở phía trên cầu Clearwater cũ là nơi dòng Blackfoot gầm thét vang dội nhất. Một ngọn núi thì không thể nào bị bẻ gãy sống lưng, vì thế ngọn núi nén dòng sông vốn đã mạnh mẽ thành âm thanh và bụi nước trước khi cho nó chảy qua. Tất nhiên ở nơi đây, con đường không đi sát dòng sông nữa; ở hẻm núi không có chỗ cho đường mòn của người da đỏ; ngay cả vào năm 1806, khi Lewis chia tay Clark[15] để đi tiếp dọc sông Blackfoot, ông cũng theo con đường an toàn ở ngoài rìa hẻm núi. Không có chỗ cho cá nhỏ và người câu cá nhát gan. Ngay cả tiếng gầm thét cũng tiếp thêm sức mạnh cho lũ cá và ít nhất là dọa được những người câu cá. Khi câu cá ở hẻm núi, chúng tôi câu ở cùng phía vì một lý do đơn giản là ở hẻm núi không có chỗ nào để lội qua bờ bên kia. Tôi có thể nghe tiếng Paul vượt qua tôi để đến cái vũng phía trên, và khi tôi nhận ra thì không còn nghe thấy tiếng nó nữa. Tôi biết nó đã dừng lại để quan sát tôi. Mặc dù tôi chưa bao giờ có tham vọng trở thành một người câu cá cừ khôi, đối với tôi, điều quan trọng là làm một người câu cá và trông giống một người câu cá, đặc biệt là khi câu cùng em tôi. Thậm chí trước cả khi sự tĩnh lặng trở lại, tôi biết rằng tôi trông chẳng giống thứ gì cả. Mặc dù tôi yêu hẻm núi này, nhưng đối với tôi, đó không phải là một nơi lý tưởng để câu cá. Ở đây, người ta dễ quăng câu xa, tuy https://thuviensach.vn nhiên, trong đa số các trường hợp, thường có vách đá hay cây ở ngay phía sau người câu cá, vì thế, anh ta phải đặt toàn bộ dây câu ở phía trước mình. Điều này cũng giống như người ném bóng trong môn bóng chày không được vung tay lấy đà, và nó đẩy người câu cá mồi giả vào một thế gọi là “quăng câu cuốn”[16], một thế quăng câu khó mà tôi chưa bao giờ thuần thục cả. Người câu cá phải lấy đủ dây để quăng được xa nhưng không vung chút dây câu nào ra phía sau, và sau đó, anh ta phải vận đủ lực với một quãng đà ngắn để vút ra xa trên mặt nước. Anh ta bắt đầu gom phần dây thừa để quăng câu xa bằng cách thu dây câu của lần ném trước chậm đến nỗi một lượng dây nhiều hơn bình thường vẫn còn ở dưới nước, và đoạn dây lên khỏi mặt nước tạo thành nửa vòng dây chùng. Vòng dây được mở rộng bằng cách nâng tay thẳng lên và giật khuỷu tay lên cho đến khi nó tạo thành góc 1 giờ 30. Lúc đó, ở phía trước người câu cá có rất nhiều dây, nhưng anh ta phải vận dụng toàn bộ khả năng của mình để giật nó lên cao trên không trung và lên khỏi mặt nước để mồi và đoạn cước nối ra phía trước dây câu - lúc này cánh tay là cái pít-tông, cổ tay là khẩu súng ru-lô lẩy cò, và ngay cả cơ thể cũng phải lấy đà cho cú bắn. Một điều nữa cũng quan trọng là lượng dây thừa còn ở dưới nước cho đến lúc cuối cùng phải tạo ra một bệ phóng nửa cứng nửa mềm cho cú quăng câu. Nó hơi giống như cú tấn công của con rắn chuông, với một đoạn đuôi dài nằm trên mặt đất như cái bệ phóng. Động tác này thật dễ dàng đối với một con rắn chuông, nhưng luôn luôn khó đối với tôi. Paul biết tôi cảm thấy thế nào về chuyện câu cá của mình và cẩn thận không chỉ bảo để tôi khỏi cảm thấy “dưới cơ” nó, nhưng nó đã quan sát lâu đến nỗi bây giờ không thể cầm lòng bỏ đi mà không góp ý gì. Cuối cùng nó lên tiếng: “Bọn cá ở ngoài xa hơn”. https://thuviensach.vn Có lẽ sợ gây căng thẳng mối quan hệ gia đình, nó nhanh chóng nói tiếp: “Xa hơn tí xíu thôi”. Tôi chậm rãi quay dây vào mà không nhìn ra sau - như thể không nhìn thấy nó. Có lẽ nó thấy hối tiếc vì đã nói ra, nhưng đã lỡ nói rồi nên nó phải nói thêm điều gì đó. “Thay vì thu dây thẳng về phía mình, anh hãy kéo xéo góc với hướng hạ nguồn. Hướng xéo sẽ làm cho anh có thêm điểm tựa cho vòng dây để có thể vận thêm lực và quăng câu xa hơn một chút”. Sau đó, Paul làm như chưa nói gì và tôi thì làm như chưa nghe thấy gì, nhưng ngay khi thằng em trai đi khỏi, tôi bắt đầu thu dây theo chiều xéo, và “chiêu” này quả thật có tác dụng. Ngay khi tôi cảm thấy mình đã quăng câu được xa hơn, tôi bèn tìm một chỗ mới để “làm lại cuộc đời”. Đó là một quãng sông đẹp, cả đối với người câu cá lẫn nhiếp ảnh gia, mặc dù mỗi đối tượng này đều chĩa thiết bị của mình vào một mục tiêu riêng. Đó là một thác nước vừa đủ độ ngập. Vỉa đá ngầm nằm dưới mặt nước khoảng sáu mươi phân, do đó cả dòng sông cuộn trào một con sóng, vỡ tan ra thành bụi nước, sau đó rơi trở lại và chuyển thành màu xanh dương. Sau khi đã lấy lại sức lực sau cú đập, con sóng lại tràn bờ để xem mình đã rơi xuống dòng sông ra sao. Không có con cá nào có thể sống ở ngoài đó, ở nơi mà dòng sông vỡ tung thành những sắc màu và những lượn sóng làm các nhiếp ảnh gia mê mẩn. Bọn cá sống ở nơi có những cuộn nước xoáy ngược, ngay dưới đám bọt bẩn - đám bùn đất đó là một trong những thứ thu hút bọn cá nhất. Một phần của đám bọt lốm đốm ấy là phấn hoa của những cây thông, nhưng hầu hết là thân xác của bọn côn trùng đã bỏ mạng trên thác. Tôi xem xét tình hình. Mặc dù có thể tôi vừa ném xa thêm được một mét, song tôi vẫn còn phải nghĩ rất nhiều trước khi quăng câu để bù https://thuviensach.vn lại cho các điểm yếu khác của mình. Nhưng tôi cảm thấy mình đã khởi đầu đúng hướng - tôi đã nhận ra nơi có cá to và giải thích được lý do tại sao. Sau đó, một điều lạ lùng đã xảy ra. Tôi trông thấy nó. Một hình thù đen trùi trũi trồi lên hụp xuống trong đám bọt. Thật ra, tôi mường tượng mình đã trông thấy những cái ngạnh trên vây lưng của nó cho đến khi tôi tự nhủ thầm: “Chúa ơi, nó không thể to đến nỗi ta có thể nhìn thấy vây lưng”. Không những thế, tôi còn nghĩ thêm: “Thậm chí mình không thể trông thấy con cá trong đám bọt đó nếu từ đầu mình đã không nghĩ là nó có thể ở đó”. Nhưng tôi không thể giũ bỏ được niềm tin rằng mình đã trông thấy cái lưng đen của một con cá to, bởi vì là một người hay phải suy nghĩ, tôi biết mình thường không thấy thứ mà mình không nghĩ tới. Việc nhìn thấy con cá, mà ngay từ đầu, tôi đã nghĩ có thể ở đó đã dẫn tôi đến chỗ tự hỏi con cá sẽ bơi về hướng nào của dòng sông. Tôi nghĩ: “Hãy nhớ xem, khi mình quăng câu lần đầu, mình đã thấy nó trong cuộn nước xoáy ngược, nơi dòng sông cuộn xoáy phía thượng nguồn, vì thế nó sẽ hướng về phía hạ nguồn chứ không phải thượng nguồn như khi bơi ở dòng chính”. Tôi bị cuốn theo câu hỏi mình sẽ dùng loại mồi giả nào, và kết luận là nên dùng một con mồi lớn, loại số bốn hay sáu, nếu tôi quăng câu phía sau cái đụn lớn trong đám bọt. Từ mồi, tôi điểm đến đầu bên kia của quy trình quăng câu, và tự hỏi tôi sẽ quăng câu từ chỗ quái nào. Ở thác nước này, chỉ có những tảng đá khổng lồ, vì thế tôi chọn một trong những tảng lớn nhất, suy tính xem làm sao mình có thể leo lên, và biết rằng từ độ cao đó, tôi có thể ném câu xa hơn, nhưng sau đó lại phải tự hỏi: “Mình sẽ lôi con cá lên chỗ quái nào nếu mình câu dính nó khi đang đứng trên tảng đá cao?”. Vì thế tôi chọn một tảng đá https://thuviensach.vn nhỏ hơn. Tầm quăng sẽ ngắn hơn nhưng tôi có thể tuột xuống khỏi tảng đá, trong lúc tay cầm cần câu và con cá to thì nằm trên tảng đá. Dần dần tôi đi đến câu hỏi mà tất cả những người câu cá ở sông nên hỏi trước khi họ quăng câu lần đầu: “Nếu tôi câu được con cá to, tôi sẽ lôi nó lên chỗ quái nào?”. Một trong những điểm thú vị nhất của việc câu cá mồi giả là sau một hồi không có gì trên thế giới còn tồn tại, chỉ còn những suy nghĩ về chuyện câu cá. Một điều nữa cũng thú vị là những suy nghĩ về chuyện câu cá thường diễn ra dưới dạng đối thoại, trong đó, Hy Vọng và Nỗi Sợ - hay trong nhiều trường hợp là giữa hai Nỗi Sợ - vật lộn với nhau. Nỗi Sợ thứ nhất nhìn theo bờ nước và nói với tôi (nhân vật thứ ba ngoài hai nỗi sợ): “Trong vòng ba mươi mét chẳng có gì khác ngoài đá, nhưng đừng sợ và cố gắng lôi nó lên trước khi bạn lên được doi cát đầu tiên”. Nỗi Sợ thứ hai nói: “Cách doi cát đầu tiên tới bốn mươi chứ không phải ba mươi mét. Thời tiết đang ấm nên mép cá sẽ mềm và nó sẽ giật rách mép để thoát khỏi lưỡi câu nếu bạn cố giằng co với nó suốt bốn mươi mét dưới nước. Không hay lắm nhưng tốt nhất là kéo nó lên một tảng đá gần hơn”. Nỗi Sợ thứ nhất nói: “Có một tảng đá to trên sông mà bạn sẽ phải giật nó qua trước khi cho nó đáp xuống, nhưng nếu bạn giật đủ mạnh để kéo nó sang phía bên này của tảng đá, có thể bạn sẽ vuột mất nó”. Nỗi Sợ thứ hai nói: “Nhưng nếu bạn cho nó đáp xuống phía xa của tảng đá, dây câu sẽ bị vướng dưới tảng đá, và bạn chắc chắn sẽ vuột mất nó”. Muốn biết khi nào bạn nghĩ quá nhiều thì đó chính là lúc xảy ra cuộc đối thoại giữa Bạn có thể để vuột mất nó và Chắc chắn bạn sẽ https://thuviensach.vn để vuột mất nó. Nhưng tôi không thể dứt bỏ nó hoàn toàn, mặc dù tôi đã nghĩ sang chuyện khác. Mặc dù điều này không ghi trong sách vở, nhưng vẫn rất con người khi bỏ ra một chút thời gian trước khi quăng câu để cố mường tượng xem con cá đang nghĩ gì, ngay cả nếu não của nó chỉ to bằng một quả trứng của nó, và ngay cả nếu khi bơi dưới nước, bạn khó mà tưởng tượng rằng một con cá có chuyện gì để mà nghĩ. Tuy nhiên, không ai có thể thuyết phục tôi tin rằng cá chỉ biết cảm thấy đói và sợ, tôi cho rằng một con cá không thể lớn nổi đến mười lăm phân nếu nó chỉ cảm thấy được đến thế. Thật ra, đôi khi tôi còn tiến đến chỗ mường tượng rằng một con cá có những suy nghĩ hay ho. Trước khi quăng câu, tôi mường tượng rằng con cá có cái lưng đen trũi nằm lãnh đạm trong làn nước sủi bọt của thác. Nó đang nhìn về hạ nguồn và quan sát đám bọt chứa thức ăn trôi ngược về thượng nguồn giống như một quầy đồ ăn nổi được đưa đến để phục vụ thực khách. Và có thể nó đang tưởng tượng rằng đám bọt lốm đốm kia là món rượu nóng đánh trứng được rắc hạt nhục đầu khấu, rồi khi màu trắng của trứng tan ra và nó trông thấy những gì ở trên bờ, có lẽ nó sẽ tự nhủ: “Mình là một thằng chó đẻ may mắn, vì gã kia chứ không phải thằng em của nó đang câu ở cái vũng này”. Tôi nghĩ ra toàn bộ những điều này, và một số ý nghĩ khác tỏ ra chẳng có giá trị gì, sau đó tôi quăng câu và dính con cá. Tôi giữ vẻ trầm tĩnh cho đến khi cố gắng gỡ lưỡi câu ra khỏi miệng con cá. Nó nằm trên doi cát nhỏ nơi tôi giật nó lên, mình phủ đầy cát. Mang nó mở ra theo những cái ngáp cuối cùng. Sau đó, nó bất chợt đứng dựng lên bằng đầu trên cát, đuôi nó quất vào tôi, làm cát bay tứ tung. Đầu tiên, bàn tay tôi bắt đầu run rẩy, và mặc dù tôi nghĩ hình ảnh đó trông thật thảm hại, nhưng tôi không dừng được. Cuối cùng, tôi đã xoay xở mở được con dao https://thuviensach.vn xếp to, nhưng lại đâm trượt đầu con cá vài lần trước khi cắm xuyên được qua óc nó. Ngay cả khi tôi bẻ cong người nó lại thì con cá vẫn dài quá cái giỏ đựng cá của tôi, vì thế đuôi nó vẫn thò ra ngoài. Trên mình con cá có những chấm đen giống như của loài giáp xác. Trông nó như cá biển, cả đôi mắt tròn cũng vậy. Khi tôi đi ngang qua em tôi ở cái vũng kế bên, tôi thấy nó quan sát cái đuôi thò ra ngoài và chậm rãi bỏ mũ ra, nhưng không phải vì khâm phục tài năng câu cá của tôi. Tôi đã câu được một con cá, vì thế tôi ngồi xuống và quan sát người câu cá. Paul lấy thuốc lá và diêm ra khỏi túi ngực, bỏ vào trong mũ rồi kéo mũ xuống cho chặt để mấy thứ đó không rơi ra ngoài. Sau đó, nó tháo cái giỏ cá và đeo ở bờ vai để có thể bỏ ra nhanh chóng nếu con nước quá mạnh. Khi xem xét tình huống, em trai tôi không mất thời gian để phân tích riêng rẽ từng yếu tố. Nó nhảy khỏi tảng đá xuống vùng nước xoáy và bơi về phía vách đá thấp đã rơi xuống dòng sông làm chia đôi dòng nước. Nó mặc nguyên quần áo và chỉ bơi bằng tay trái - tay phải của nó nâng cao cần câu và đôi khi tôi chỉ còn nhìn thấy cái giỏ câu và cần câu, rồi khi cái giỏ câu ngập trong nước thì tôi chỉ còn nhìn thấy cái cần. Dòng nước đập Paul vào vách đá thấp và hẳn là đau, nhưng nó có đủ sức mạnh để bám những ngón tay trái vào một kẽ đá, nếu không, hẳn đã bị cuốn vào vùng nước xanh biếc phía dưới. Sau đó, em tôi phải leo lên đỉnh của tảng đá bằng bàn tay trái, khuỷu tay phải được sử dụng như cái cuốc chim của người tìm quặng. Cuối cùng, khi nó đứng trên đỉnh tảng đá, quần áo của nó trông sũng nước, như thể chảy khỏi người. https://thuviensach.vn Khi đã hết lảo đảo, Paul giũ người kiểu như chó săn vịt - hai bàn chân đứng dạng ra, thân mình hạ thấp và đầu lắc mạnh. Sau đó, nó lấy thế và bắt đầu quăng câu. Thế giới đối với nó chỉ còn là mặt nước. Bên dưới em tôi là dòng sông bất tận, và ở nơi tảng đá chia dòng, hơi nước nghi ngút bốc lên. Những phân tử nước li ti tỏa ra từ sợi dây câu của nó tạo nên những vòng dây tơ thoắt hiện, thoắt biến mất trong làn hơi nước nghi ngút nhanh đến nỗi chúng chỉ trở thành những vòng dây nhờ ký ức. Bụi nước bắn ra từ người Paul nhỏ hạt hơn và bao quanh nó trong một vùng hào quang. Vòng hào quang tỏa ra từ em tôi lúc ẩn lúc hiện như thể đó là một ánh nến lập lòe cách người Paul một tấc. Hình ảnh của con người và sợi dây câu tiếp tục biến mất vào đám hơi nước bốc lên từ mặt sông, tiếp tục cuộn lên đỉnh của vách đá. Ở đó, sau khi biến thành luồng khói cuồn cuộn trong cơn gió, chúng trở thành ánh mặt trời. Dòng sông bên trên và bên dưới tảng đá tắm trong ánh cầu vồng, và Paul sẽ quăng câu mạnh và thấp về phía thượng nguồn, để cho mồi nhảy thia lia trên mặt nước nhưng không bao giờ chạm. Sau đó nó sẽ xoay người, quay ngược dây câu thành một hình bầu dục lớn phía trên đầu rồi quăng câu thấp và mạnh, xuôi theo dòng nước, một lần nữa lại để cho mồi nhảy thia lia trên mặt nước. Paul sẽ hoàn tất vòng tròn lớn ấy bốn, năm lần, tạo ra những chuyển động lớn vốn chẳng nói lên điều gì nếu bạn không biết rằng hiện ở đâu đó ngoài kia, một con mồi nhỏ đang nhảy thia lia trên sóng, mà dù có biết đi nữa thì cũng không thấy nổi. Đáng sửng sốt là sự mênh mông sẽ quay trở lại khi dòng Blackfoot Lớn và bầu trời phía trên nó trở nên lóng lánh với những cung tròn của một cầu vồng lớn. https://thuviensach.vn Em tôi gọi đó là “quăng câu ăn bóng”, và thật lòng tôi không biết có nên tin cái lý thuyết đó không - rằng lũ cá chú ý tới bóng của con mồi lướt trên mặt nước trong lần quăng câu đầu tiên, vì thế chúng đớp mồi ngay khi nó chạm mặt nước. Đó là một dạng lý thuyết “kích thích khẩu vị”, hầu như quá huyễn hoặc không thể tin được, nhưng vào thời đó, mỗi người câu cá giỏi đều có một vài tín điều linh nghiệm với riêng anh ta chứ không ai khác. Quăng câu ăn bóng chẳng bao giờ linh nghiệm đối với tôi, nhưng có lẽ là vì cánh tay và cổ tay của tôi không đủ mạnh để giữ cho dây câu quay tròn bên trên mặt nước cho đến khi lũ cá tưởng tượng ra một đàn côn trùng mới nở đang bay ra. Bộ đồ ướt ôm sát người em tôi làm cho dễ thấy được sức vóc của nó. Hầu hết những người quăng câu giỏi mà tôi biết đều là những người to lớn, cao hơn một mét tám ba, cao hơn tất nhiên đồng nghĩa với việc dễ vung được dây câu dài hơn trên không thành một cung tròn lớn hơn. Em tôi chỉ cao một mét bảy tám, nhưng nó đã câu cá quá nhiều năm đến nỗi thân thể nó phần nào phát triển phù hợp cho việc quăng câu. Năm nay nó ba mươi hai tuổi, ở đỉnh cao của sức lực, nó có thể đặt toàn bộ thân thể và tâm hồn vào chiếc cột linh vật kỳ diệu nặng một trăm hai mươi tám gram. Cách đây khá lâu, Paul đã vượt xa cha tôi về khả năng quăng câu bằng cổ tay, mặc dù cổ tay phải của nó luôn quan trọng đến nỗi trở nên to hơn cổ tay trái. Cánh tay phải của nó, vốn bị cha tôi cột về một bên để chú trọng vào cổ tay, vung ra khỏi áo như một cỗ máy, và cánh tay này cũng to hơn cánh tay trái. Chiếc áo ướt gồ lên rồi bung nút theo những cú xoay vai và hông. Cũng không khó hiểu tại sao nó là một “chiến binh đường phố”, đặc biệt là nó luôn ra đòn đầu tiên với nắm đấm phải. Nhịp điệu cũng quan trọng như màu sắc và cũng tinh tế như vậy. Nhịp này chồng lên nhịp khác, nhịp bốn của dây câu và cổ https://thuviensach.vn tay mà cha chúng tôi dạy vẫn là nhịp điệu căn bản. Nhưng chồng lên nó là nhịp hai của cánh tay đẩy lên như cái pít-tông và nhịp bốn hình số 8 hoàn chỉnh dài, quan trọng nhất của những vòng dây ngược. Hẻm núi lung linh với nhịp điệu và màu sắc. Tôi nghe thấy tiếng nói ở sau lưng. Một người đàn ông và vợ đi xuống con đường mòn, mỗi người xách một cần câu, nhưng có lẽ họ sẽ chẳng câu kéo gì nhiều. Có lẽ họ không có ý định gì khác hơn là được đi chơi ngoài trời cùng nhau, và sẵn dịp hái quả việt quất về làm bánh. Vào thời đó, chưa có nhiều thứ trang phục thể thao vải dày cho phụ nữ. Cô ta là một người phụ nữ to béo, vạm vỡ mặc quần yếm nam loại phổ thông, cặp vú của người mẹ căng lên dưới lần vải yếm. Cô ta là người đầu tiên trông thấy em trai tôi đang xoay vòng trên đỉnh vách đá. Đối với cô ta, Paul hẳn phải trông giống như một “nghệ sĩ quăng dây” ở một cuộc tranh tài của những người chăn bò, đang làm đủ mọi loại trò, ngoại trừ việc nhảy vào và nhảy ra cái thòng lọng của mình. Người phụ nữ tiếp tục quan sát trong lúc quờ tay ra sau lưng để trải một đám lá thông ra ngồi. Cô ta thốt lên: “Ôi trời, ôi trời!”. Anh chồng dừng lại, đứng yên và nói: “Giê-su”. Thỉnh thoảng anh ta lại kêu lên: “Giê-su”. Mỗi lần như vậy, cô vợ lại gật đầu. Cô ta nằm trong số những bà mẹ Mỹ không bao giờ mơ đến việc nói những lời báng bổ nhưng lại khoái trá trước những lời của chồng mình, và dần cảm thấy nghiện, giống như nghiện khói xì gà vậy. Tôi dợm đứng lên đi tìm chỗ câu mới. “Ồ không” - cô ta nói - “Anh sẽ chờ chứ, phải không? Lúc nào anh ta vào bờ, anh sẽ thấy những con cá to của anh ta”. “Không” - Tôi đáp - “tôi thà xem những con tép riu”. https://thuviensach.vn Rõ ràng cô ta nghĩ là tôi điên, vì thế tôi nói thêm: “Tôi sẽ xem cá của nó sau”. Và để cho cô ta hiểu ra điều gì đó, tôi buộc phải nói tiếp: “Nó là em trai tôi”. Khi tôi đi tiếp, cảm giác nhột nhột sau lưng cho tôi biết rằng hai vợ chồng nhà kia đang nhìn theo tôi - vì tôi là anh trai nó, và cũng vì tôi hơi gàn dở một chút. Do mấy con cá của chúng tôi to, đáng để uống vài ly và trò chuyện rôm rả sau đó, nên chúng tôi trở về Helena trễ. Dọc đường, Paul hỏi tôi: “Sao anh không nghỉ lại đêm ở nhà em rồi sáng mai hãy xuống Wolf Creek?”. Rồi nó nói thêm rằng nó phải “đi chơi đêm”, nhưng sẽ trở về sớm sau nửa đêm. Sau này tôi mới biết lúc đó hẳn phải là hai giờ sáng. Tôi nghe tiếng chuông điện thoại và thoát khỏi làn sương mù cùng bụi nước của con sông, tỉnh giấc và nhấc điện thoại. Giọng người trong điện thoại hỏi: “Anh có phải là anh của Paul không?”. Tôi hỏi: “Có chuyện gì vậy?”. Anh ta nói: “Tôi muốn anh đến đây gặp em anh”. Nghĩ rằng điện thoại bị nhiễu, tôi đập vào điện thoại: “Anh là ai?”. Anh ta đáp: “Tôi là hạ sĩ trực. Tôi muốn anh đến gặp em anh”. Quyển sổ séc vẫn còn nằm trong tay tôi khi đến nhà giam. Viên hạ sĩ trực nhíu mày, bảo: “Không, anh không phải đóng tiền tại ngoại cho anh ta đâu. Anh ta chuyên đưa tin vụ án và có bạn bè ở đây. Anh chỉ phải ngó anh ta một cái rồi đưa anh ta về nhà”. Sau đó anh ta nói tiếp: “Nhưng anh ta sẽ phải quay lại. Một gã sẽ kiện anh ta. Cũng có thể là hai gã”. Không muốn gặp Paul khi chưa biết ất giáp gì, tôi tiếp tục hỏi: “Có chuyện gì vậy?”. Khi viên hạ sĩ trực nghĩ rằng đã đến lúc nói, anh ta bảo tôi: “Anh ta nện một gã gãy hai cái răng và bị thương khắp người”. Tôi hỏi: “Vậy thì gã thứ hai kiện nó vì chuyện gì?”. https://thuviensach.vn “Đánh vỡ đĩa. Cả một cái bàn nữa” - Viên hạ sĩ nói. “Gã thứ hai là chủ một nhà hàng. Gã bị em anh đánh ngã trúng một cái bàn của hắn”. Giờ thì tôi sẵn sàng gặp em tôi, nhưng đã rõ là viên hạ sĩ gọi tôi đến đồn để nói chuyện. Anh ta nói: “Gần đây, chúng tôi phải cứu anh ta rất nhiều lần. Anh ta uống quá nhiều”. Tôi đã nghe được nhiều hơn những gì tôi muốn nghe. Có lẽ một trong những rắc rối gần đây nhất của chúng tôi là tôi chưa bao giờ muốn nghe quá nhiều về em trai mình. Viên hạ sĩ kết thúc những gì anh ta muốn nói bằng cách cuối cùng kể cho tôi nghe những gì anh ta thật sự muốn nói: “Ngoài ra, anh ta còn thua trò stud poker lớn ở Hot Springs. Thật không hay khi thua ván bài lớn ở Hot Springs. “Anh và em trai anh nghĩ rằng các anh cứng rắn bởi vì các anh là các “chiến binh đường phố”. Nhưng ở Hot Springs, người ta không chơi trò trẻ con kiểu đánh nhau tay không. Ở Hot Springs là trò stud poker lớn và tất cả phải quay cuồng quanh cuộc chơi đó”. Tôi cảm thấy rối, từ chuyện cố bật dậy trong cơn say ngủ cho đến việc hiểu ra điều mà tôi không muốn hiểu. Tôi hỏi: “Chúng ta hãy bắt đầu lại. Tại sao em tôi ở đây và nó có bị thương không?”. Viên hạ sĩ trả lời: “Anh ta không bị thương, chỉ không khỏe thôi. Anh ta uống quá nhiều. Ở Hot Springs, họ không uống quá nhiều”. Tôi bảo viên hạ sĩ: “Chúng ta hãy tiếp tục. Tại sao nó lại ở đây?”. Theo lời viên hạ sĩ thuật lại thì Paul và cô bạn gái của nó đã vào nhà hàng Weiss’s để dùng bánh kẹp khuya. Đó là một nơi được https://thuviensach.vn ưa chuộng vào nửa đêm vì có các ngăn nhỏ ở phía sau, ở đó, bạn và bạn gái có thể ngồi và kéo rèm che lại. Viên hạ sĩ nói: “Cô bạn gái là người lai da đỏ. Anh biết cô gái ấy đấy” - Anh ta nói như thể ám chỉ tôi. Paul và cô bạn của nó rõ ràng đang tìm một ngăn trống thì một gã ở ngăn họ đi qua thò đầu ra khỏi rèm, hét lên: “Wahoo”[17]. Paul đã đấm ngay vào cái đầu ấy, làm nó rơi mất hai cái răng, còn thân mình thì ngã đè lên cái bàn. Chiếc bàn lật nhào, chén đĩa vỡ cắt vào thịt gã đó và bạn gái của gã. Viên hạ sĩ nói: “Gã đó bảo tôi: ‘Lạy chúa, tôi chỉ có ý là thật buồn cười khi đi chơi cùng một người da đỏ. Chỉ là một câu đùa thôi’”. Tôi nói với viên hạ sĩ: “Chẳng buồn cười chút nào”, và viên hạ sĩ đáp lại: “Đúng, không buồn cười lắm, nhưng em của anh sẽ tốn bộn tiền và thời gian để thoát khỏi vụ này đấy. Điều không thật buồn cười là anh ta thua trong trò chơi ở Hot Springs”. “Anh có thể giúp anh ta sửa đổi không?” “Tôi không biết phải làm gì” - Tôi thú thực với viên hạ sĩ. “Tôi biết anh muốn nói gì” - Viên hạ sĩ thổ lộ với tôi. Các viên hạ sĩ vào thời đó vẫn là người Ireland. Anh ta nói: “Tôi có một thằng em nhỏ. Nó là một đứa tuyệt vời, nhưng luôn gây rắc rối. Nó là loại mà chúng tôi gọi là ‘dân nhọ Ireland’”. “Vậy anh làm gì để giúp anh ta?” - Tôi hỏi. Sau một hồi im lặng, anh ta đáp: “Tôi đưa nó đi câu cá”. “Và nếu cách đó không hiệu quả thì sao?” - Tôi lại hỏi. “Anh nên vào gặp em trai” - Anh ta trả lời. https://thuviensach.vn Bởi mong muốn nhìn thấy Paul với hình ảnh đã thấy hôm trước, tôi đứng yên cho đến khi có thể thấy lại người phụ nữ mặc quần yếm từng kinh ngạc trước ngón quăng câu ăn bóng của nó. Sau đó, tôi mở cửa vào căn phòng nơi họ tống những người say vào cho đến khi họ có thể đi thăng bằng trên một đường thẳng[18]. “Cô bạn đang ở cùng anh ta” - Viên hạ sĩ nói. Paul đang đứng trước cửa sổ, nhưng không thể đang nhìn ra, vì có một tấm ngăn dày giữa các chấn song, và nó không thể trông thấy tôi, bởi vì bàn tay quăng câu to bè đang ôm lấy mặt. Nếu không vì tình cảm tôi dành cho bàn tay ấy thì sau đó có lẽ tôi đã nghi ngờ rằng mình đã nhìn thấy nó. Cô bạn gái của Paul đang ngồi dưới sàn, cạnh chân nó. Mái tóc của cô gái đen óng lên, cô ấy là một trong những người phụ nữ tôi thích. Mẹ cô gái là một người da đỏ Cheyenne miền Bắc, vì thế khi mái tóc đen óng lên, trông cô đẹp tuyệt, giống người da đỏ Algonkian ở Canada và người La Mã hơn là một người Mông Cổ nhìn nghiêng, và trông rất hiếu chiến, đặc biệt là sau khi uống vài ly. Ít nhất một trong số hai bà cố của cô cũng đã sống cùng các bộ lạc Cheyenne miền Bắc, khi họ và người Sioux tiêu diệt tướng Custer và Lữ đoàn kỵ binh số Bảy, và do người Cheyenne cắm trại ở Little Bighorn đối diện với ngọn đồi nơi họ trở thành bất tử, những người phụ nữ Cheyenne là những người đầu tiên thu dọn bãi chiến trường sau trận đánh. Gã “mặt tái”[19] này, kẻ đã ló đầu ra khỏi ngăn của hắn ở quán Weiss’s và hét lên “Wahoo”, may mắn là chỉ bị mất có hai cái răng. Ngay cả tôi cũng không thể đi xuống phố bên cạnh cô ấy mà không gặp rắc rối. Cô bạn gái của Paul thích cắp tay Paul một bên, tôi một bên và xuống Last Chance Gulch vào tối thứ Bảy, https://thuviensach.vn buộc mọi người phải nhảy xuống rãnh nước để tránh chúng tôi, và khi họ không nhường đường, cô ấy sẽ đẩy Paul hay tôi vào họ. Bạn không buộc phải đi rất nhanh xuống Last Chance Gulch vào tối thứ Bảy, lấn mọi người xuống rãnh rồi tham gia vào một trận ẩu đả dữ dội, nhưng cô bạn gái của Paul luôn cảm thấy rằng mình đang có một buổi chiều đầy thất vọng và không được chiều chuộng nếu gã đàn ông đưa cô đi chơi không tham gia vào một trận ẩu đả dữ dội vì cô. Tuy thế, khi mái tóc cô óng lên thì cô xứng đáng với trận ẩu đả. Cô là một trong những vũ công đẹp nhất mà tôi từng gặp. Cô làm cho bạn nhảy cảm thấy như thể anh ta sắp bị bỏ lại đằng sau, hay đã bị bỏ lại sau rồi. Thật là một cảm giác lạ lùng, tuyệt diệu và có phần bối rối khi ôm một người trong tay mà cô ấy đang cố nhổ bạn ra khỏi thế giới này và bạn không đủ giỏi để theo đuổi cô ấy. Tôi gọi cô ấy là Mo-nah-se-tah, tên của người con gái xinh đẹp của tù trưởng bộ lạc Cheyenne, Tảng Đá Nhỏ. Đầu tiên, cô bạn gái của Paul không đặc biệt quan tâm đến cái tên - vốn có nghĩa là “cây cỏ non nhú lên vào mùa xuân”, nhưng sau khi tôi giải thích Mo-nah-se-tah được cho là mang thai đứa con trai ngoài giá thú của tướng George Armstrong Custer thì cô ấy bắt đầu mê cái tên như vịt gặp nước. Nhìn xuống cô bạn gái của Paul bây giờ, tôi chỉ có thể thấy mái tóc cô ấy xõa xuống vai và cặp chân xoãi trên sàn phòng giam. Mái tóc cô gái thôi óng ả và tôi chưa bao giờ nhìn thấy đôi chân cô nằm bất động trên sàn như thế này. Biết rằng tôi đang nhìn xuống mình, cô gái cố gắng đứng lên, nhưng đôi chân dài của cô oặt xuống và đôi vớ tuột xuống chân; cô bạn gái của Paul lại duỗi chân ra sàn cho đến khi cạp vớ và nịt vớ lộ ra. https://thuviensach.vn Hai người bọn họ bốc mùi còn tệ hơn buồng giam. Họ bốc mùi đúng như họ phải vậy - một cặp say rượu mà dạ dày chứa bất cứ thứ gì cơ thể tạo ra khi nó cảm thấy lạnh và say túy lúy, biết rằng một điều tệ hại đã xảy ra và không muốn ngày mai đến. Chẳng có ai nhìn tôi, còn Paul thì câm lặng. Cô bạn của nó cất tiếng yêu cầu: “Hãy đưa tôi về nhà”. Tôi cho biết: “Tôi đến đây để làm việc đó”. Cô gái lại yêu cầu thêm: “Đưa anh ấy về nữa”. Cô gái ấy là một vũ công đẹp, cũng như em tôi là một tay câu đẹp. Tôi xốc nách khiêng cô gái, những ngón chân của cô ấy kéo lê phía sau. Paul quay người lại, đi theo sau, không nhìn ngó hay nói năng gì. Cổ tay phải to quá khổ giữ bàn tay phải che mắt để, theo cách của người say rượu, Paul nghĩ rằng tôi không thể thấy nó và nó cũng có thể nghĩ rằng chính nó cũng không thể nhìn thấy mình. Khi chúng tôi đi qua bàn của cảnh sát trực, viên hạ sĩ hỏi: “Tại sao tất cả các anh không đi câu cá đi?” Tôi không đưa bạn gái của Paul về nhà của cô ấy. Vào thời đó, những người da đỏ không sống trong khu bảo tồn, mà phải sống ngoài phạm vi thành phố và thường thì họ cắm trại gần lò mổ hay bãi rác thành phố. Tôi đưa hai người trở về căn hộ của Paul. Tôi đặt Paul lên giường của nó, và đặt cô gái lên chiếc giường tôi ngủ lúc nãy, nhưng đã thay khăn trải giường để tấm khăn mới sẽ làm đôi chân cô ấy cảm thấy êm ái hơn. Khi được tôi đắp chăn cho, cô bạn gái của Paul bảo: “Lẽ ra anh ấy phải giết chết tên khốn đó”. Tôi góp lời: “Có thể nó đã làm vậy rồi”. Ngay lúc đó, cô gái quay người nằm nghiêng rồi chìm vào giấc ngủ. Cô bạn của Paul luôn luôn tin bất cứ điều gì tôi nói với cô ấy, đặc biệt là việc kẻ thù bị thương vong nặng nề. https://thuviensach.vn Lúc đó, bình minh ló dạng nơi phía ngọn núi bên kia sông Missouri, vì thế tôi lái xe về Wolf Creek. Vào thời ấy, phải mất một tiếng đồng hồ để lái xe qua sáu mươi lăm cây số đường xấu từ Helena đến Wolf Creek. Khi mặt trời mọc trên dãy Big Belt và sông Missouri, sơn thủy đều tắm mình trong ánh nắng thì tôi cố tìm điều gì đó mà mình đã biết về cuộc đời; điều đó có thể giúp tôi vươn tay ra và chạm được vào em trai tôi, khiến cho nó phải nhìn tôi và nhìn lại chính mình. Một lúc nào đó, tôi thậm chí còn nghĩ rằng cái điều mà viên hạ sĩ trực bảo tôi lúc đầu tiên thật hữu ích. Là một hạ sĩ cảnh sát trực văn phòng, anh ta phải biết rất nhiều về cuộc đời và anh ta đã bảo tôi Paul là phiên bản Scotland của “dân nhọ Ireland”. Hiển nhiên là trong gia đình của cha tôi có những “dân nhọ Scotland” định cư ở những tiền đồn khác nhau, từ cố hương trên đảo Mull ở miền Nam Hebrides đến Fairbanks, Alaska, 177 đến 185km phía nam vòng Bắc cực, là những nơi xa nhất mà người Scotland có thể đến vào lúc đó để thoát khỏi trát đòi của các viên cảnh sát trưởng cùng những viên đạn súng săn của những gã chồng ghen tuông. Tôi đã tìm hiểu về họ qua những người phụ nữ trong gia đình, chứ không phải từ những người đàn ông, toàn là hội viên Hội Tam điểm và tin vào những hội kín của nam giới. Tuy nhiên, các cô, các dì của tôi nói về họ một cách hoan hỉ, rằng họ toàn là những người đàn ông cao lớn và vui tính, đã đối xử với họ rất tuyệt khi họ còn là những cô bé. Từ những lá thư của các chú, các cậu tôi, rõ ràng là họ vẫn coi các cô, các dì là những cô bé. Cho đến tận khi họ qua đời ở những nơi xa, mỗi mùa Giáng sinh, những người anh vội vã này lại gửi cho các cô em bé nhỏ một thời những tấm thiệp dễ thương, nguệch ngoạc những lời đảm bảo rằng họ sẽ sớm “trở về Mỹ để giúp các em treo vớ vào đêm Giáng sinh”. https://thuviensach.vn Vậy là tôi đã dựa vào phụ nữ để tự giải thích những điều mình không hiểu về đàn ông, tôi nhớ lại một vài cô gái mình đã hẹn hò có chú, bác giống với em tôi. Mấy ông chú đó là chuyên gia ở một số ngành nghệ thuật vốn là sở thích giải trí của họ - một ông là họa sĩ màu nước, một ông khác là vô địch giải gôn câu lạc bộ - và mỗi người đều đã chọn một nghề cho phép họ có thể dành nhiều thời gian cho sở thích của mình. Cả hai đều có duyên, nhưng bạn không thật sự biết rằng mình hiểu được gì sau khi nói chuyện xong với họ. Vì họ không kiếm đủ tiền từ công việc để theo đuổi sở thích, nên gia đình họ thỉnh thoảng lại phải gặp luật sư của hạt để giải quyết êm thắm các vụ rắc rối. Bình minh là lúc bạn cảm thấy sẽ tìm ra cách giúp một người thân mà bạn nghĩ là cần sự giúp đỡ, ngay cả nếu người ấy không nghĩ thế. Khi mặt trời mọc, mọi thứ đều sáng lóa nhưng lại nhìn không rõ. Sau đó, cách Wolf Creek khoảng mười chín cây số, hiện ra con đường rẽ vào hẻm núi Little Prickly Pear, nơi bình minh đến trễ. Trong bóng tối lờ nhờ đột nhiên quay trở lại, tôi quan sát kỹ con đường, tự nhủ với mình rằng: chết tiệt, em mình chẳng giống ai khác. Nó không phải chú của bạn tôi hay anh của mợ tôi. Nó là em trai tôi và là một nghệ sĩ, khi cái cần câu nặng một trăm hai mươi tám gram nằm trong tay thì nó là một nghệ sĩ lớn. Nó không phí thời gian với cây cọ hay đi học để chơi một trò chơi tốt hơn. Nó cũng không nhận tiền ngay cả khi nó rất cần. Nó không chạy trốn bất kỳ ai để đến bất cứ nơi nào, đến vòng Bắc cực lại càng không. Thật là xấu hổ khi tôi không hiểu nó. Tuy nhiên, ngay cả trong nỗi cô đơn khi ở hẻm núi, tôi biết cũng có những người giống tôi, họ có những người em mà họ không hiểu nhưng vẫn muốn giúp đỡ. Chúng tôi có lẽ là “những người trông nom em trai”, chúng tôi sở hữu một trong những bản https://thuviensach.vn năng lâu đời nhất, có lẽ là vô ích nhất và chắc chắn là ám ảnh nhất. Bản năng này không cho phép chúng tôi ngoảnh mặt làm ngơ. Khi tôi lái xe ra khỏi hẻm núi thì ánh sáng ban ngày đã ngập tràn. Tôi đi ngủ và đánh một giấc cho đến khi vợ tôi gọi. Jessie bảo: “Đừng quên anh sẽ đi với Florence và em ra ga đón Neal”. Thật ra thì tôi không quên, nghĩ về hắn, tôi cảm thấy nhẹ nhõm. Thật tốt khi nhớ ra rằng có một thành viên mà gia đình vợ lo ngại, và thậm chí còn tốt hơn khi nhớ ra rằng đối với mình thì hắn ta hơi buồn cười. Tôi cần phải cảm thấy nhẹ nhõm, một sự nhẹ nhõm đầy khôi hài và có vẻ chẳng tệ hơn bất cứ sự nhẹ nhõm nào khác. Vợ tôi vẫn đứng ở cửa vì nghĩ rằng tôi sẽ lăn người qua rồi cố ngủ tiếp như mọi khi. Nhưng cô ấy đã phải ngạc nhiên khi thấy tôi nhảy khỏi giường và bắt đầu mặc đồ. “Sẽ vui đây” - tôi nói với Jessie. Jessie bảo tôi: “Anh thật khôi hài”, còn tôi thì hỏi lại: “Anh có gì khôi hài?”. Jessie đáp: “Em biết anh không thích anh ấy”. Tôi xác nhận: “Anh-không-thích-anh-ấy” một cách rõ ràng và trịnh trọng để phòng khi giọng tôi còn bị ngái ngủ. Jessie lặp lại: “Anh thật khôi hài”, rồi đóng cửa lại, sau đó mở hé cửa và nói: “Anh chẳng khôi hài đâu” - chữ “chẳng” của vợ tôi nghe cũng không giống ai. Hắn là người cuối cùng xuống tàu. Hắn đi dọc theo sân ga và cố nhớ lại xem theo suy nghĩ của mình thì một tay vợt đẳng cấp quốc tế phải đi đứng thế nào. Có thể thấy rõ hắn là hành khách đầu tiên và cuối cùng bước ra khỏi toa tàu Great Northern tại Wolf Creek, Montana, mà mặc quần trắng bằng vải flannel và hai áo len. Lúc đó là thời mọi người mặc áo len quần vợt đỏ trắng-xanh, còn hắn mặc áo len cổ chữ V đỏ-trắng-xanh bên ngoài áo len cổ lọ đỏ-trắng-xanh. Khi hắn nhận ra chúng tôi là https://thuviensach.vn họ hàng và hắn không thể là Bill Tilden hay F. Scott Fitzgerald, hắn đặt vali xuống và thốt lên: “Ô”, đến tôi thì hắn không nói gì cả. Sau đó, hắn đưa má ra để chờ được hôn. Trong khi những người phụ nữ thay phiên nhau hôn hắn thì tôi có dịp quan sát kỹ cái va-li của hắn. Nó nằm cạnh đôi giày trắng đen thanh lịch của hắn, các cạnh màu vàng rơm đã bắt đầu toác ra và một cái khóa không còn khóa được nữa. Giữa tay xách có hai chữ viết tắt F. M., là tên của mẹ vợ tôi trước khi lấy chồng. Khi mẹ vợ tôi trông thấy cái va-li, bà đã bật khóc. Vậy là hắn đã trở về nhà với gần như y nguyên những gì hắn đã có khi rời Montana, bởi vì hắn vẫn dùng chiếc vali của mẹ mình và nhận thức về bản thân là một tay vợt cúp Davis, và lần đầu tiên xuất hiện ở Wolf Creek, nơi bạn không thể nhảy qua lưới mà không đáp xuống đám xương rồng. Cho đến tám giờ rưỡi hay chín giờ tối hôm đó, hắn mới cố thu nhỏ mình lại để có thể lẻn ra khỏi cửa mà không ai nhìn thấy, nhưng Florence và Jessie đang đợi hắn. Vợ tôi không biết rào đón, vì thế, để tránh khỏi bị sai bảo, tôi đã đứng bật dậy và hộ tống hắn ra quán Dùi Cui, mặc dù đôi khi khó mà gọi nơi này là quán rượu được. Quán Dùi Cui là một toa xe chở hàng đã được tháo hết bánh xe và đặt trên sỏi ở bên kia cây cầu bắc qua sông Little Prickly Pear. Ở bên hông của toa xe có biểu tượng của công ty hỏa xa Great Northern - một con dê núi đang nhìn xuống, trông qua bộ râu trắng của nó, nằm giữa một khung nền rực sắc đỏ. Đây là con dê duy nhất từng nhìn thấy đáy thế giới của nó luôn bị chiếm lĩnh bởi một chai whisky dán nhãn “3-7-77”, là những con số mà các ủy viên trật tự đính lên áo những kẻ lục lâm đã bị họ treo cổ, có lẽ để thể hiện kích thước của ngôi mộ. (Các con số này được cho là rộng ba feet, dài bảy feet, và sâu bảy mươi bảy inch). Quầy https://thuviensach.vn rượu là một khúc gỗ được bửa đôi bởi một người dùng rìu không khéo lắm, có thể là chính lão Dùi Cui, nhưng khách hàng của lão thì lại giỏi hơn lão nhiều khi làm cho nó lên nước bóng loáng chỉ bằng cùi chỏ. Dùi Cui thấp người, run rẩy, và không bao giờ rời khẩu súng ru-lô cùng cây dùi cui nằm bên dưới quầy rượu. Răng lão xếu xáo, có lẽ là do uống thứ rượu whisky mình bán, vốn được nấu đâu đó trên quãng Sheep Gulch. Mấy cái ghế ở phía trước quầy rượu được chế từ kiện hàng tạp phẩm. Khi tôi và Neal bước vào, hai kiện gỗ đã có người ngồi, cả hai đều là những nhân vật từ lâu đã quen thuộc với con dê núi Great Northern. Một người được gọi là Cung Dài, bởi vì ở vùng một thời là đất của người da đỏ này, bất cứ ai đạt đến nghệ thuật nói trạng về chiến tích săn thú và bắn súng của mình đều được gọi là “kéo cây cung dài”. Tuy vậy, một lần được chứng kiến anh ta bắn súng, bản thân tôi không bao giờ hùa theo lối nghĩ là anh ta nói trạng về khả năng bắn súng của mình. Tôi đã thấy một người bạn của anh ta tung năm viên thuốc aspirin lên trời và ngay lập tức, chúng vỡ tung thành năm bông hoa trắng nhỏ sau năm phát đạn vang lên gần như cùng lúc. Tôi cũng chắc rằng anh ta có thể thách thức tay vô địch của trại chăn nuôi Sieben trong trò bắn súng của mình. Đồng cỏ Sieben là một trong những đồng cỏ tốt nhất của vùng Tây Montana, kéo dài suốt từ thung lũng Helena đến Lincoln và xa hơn nữa. Chủ trại, Jean và John Baucus, đã kể về một người chăn cừu thân tín mà họ đã từng phải đưa vào bệnh viện. Tình trạng của anh ta xấu đi nhanh chóng. Họ không thể cởi đồ lót của anh ta ra, vì anh ta mặc quá lâu nên lông mọc xuyên qua vải. Cuối cùng, họ phải nhổ lông anh ta giống như nhổ lông gà vậy, và cuối cùng, https://thuviensach.vn đồ lót của anh ta rơi ra, da tróc ra theo. Ở ngực áo phanh đến tận bụng của Cung Dài, bạn có thể thấy lông đâm ra ngoài đồ lót. Trên kiện gỗ ở đầu bên kia của quầy rượu là một nhân vật nữ được lũ dê suốt dọc tuyến đường sắt Great Northern gọi là Da Sống Cũ. Cách đây khoảng mười năm, vào dịp kỷ niệm Quốc khánh, cô ả đã được bình chọn là hoa hậu vùng Wolf Creek. Cô ả đã cưỡi ngựa không yên và đứng hẳn lên lưng ngựa khi đi qua các cư dân, đa số là nam giới, đứng dọc hai con đường của Wolf Creek. Váy cô ả bay cao, và ả đã thắng cuộc thi. Nhưng do không có những phẩm chất cần thiết để trở thành một kỵ sĩ chuyên nghiệp, cô ả đã sống bằng nghề tiếp sau mà bản thân vốn có sở trường. Tuy nhiên, ả vẫn còn mặc váy quần của các nữ kỵ sĩ miền Tây vào thời đó, mặc dù trang phục này hẳn sẽ trở thành vô dụng đối với cái nghề mới của ả. Mặc dù mang tiếng là một thị trấn nhỏ nhưng Wolf Creek hiện ra lù lù trên bản đồ. Nó đóng góp hai nhân vật nổi tiếng gần như toàn quốc, một người vật ngã được bò mộng còn người kia quăng thòng lọng siêu hạng. Hai nghệ sĩ địa phương này biểu diễn ở hội chợ hạt suốt mùa hè và đủ khả năng kiếm được năm, sáu trăm đô-la một mùa, tất nhiên đã trừ chi phí bệnh viện. Da Sống Cũ không có ý định sống hết phần đời còn lại làm một vận động viên đầy thất vọng, vì thế, cô ả sống với gã quăng thòng lọng một mùa đông và với tay vật bò mùa đông tiếp theo. Thi thoảng, vào cuối mùa thu, khi thấy mùa đông tới có vẻ khắc nghiệt, cô ả sẽ cưới một trong hai người, nhưng hôn nhân không phải là niềm hạnh phúc tự nhiên của Da Sống Cũ, trước mùa xuân, cô ả sẽ tằng tịu với người kia. Việc tằng tịu này làm bộc lộ những phẩm chất lâu dài và bền vững của Da Sống Cũ; không như hôn nhân, có thể trông mong những phẩm chất này sẽ kéo dài qua tất cả các mùa đông. https://thuviensach.vn Vào các mùa hè, khi các nghệ sĩ của cô ả đang sống bằng bánh hot dog ở các hội chợ hạt và bị húc thủng ruột khi vặn cổ bò thì Da Sống Cũ ngồi mọc rễ ở quán Dùi Cui, hạ mình mồi chài các tay câu cá lạc bước. Đa số họ là những người câu cá bằng mồi sống và bằng lưỡi câu chùm đến từ Great Falls, vì thế đối với cô ả, cũng như đối với phần còn lại của thế giới, cuộc đời lắm lúc lên voi xuống chó. Tuy nhiên, ở ả ta không thấy rõ những tác động của cuộc sống. Giống với nhiều tay kỵ sĩ siêu hạng, cô ả khá nhỏ nhắn nhưng rất dẻo dai và rất khỏe, đặc biệt là đôi chân. Cô ả đủ dãi dầu để xứng với biệt danh của mình, nhưng trông không già hơn nhiều so với tuổi ba mươi của mình - ba mươi năm chủ yếu sống bên ngựa cùng những người cưỡi ngựa, và môi trường thể thao của Great Falls. Ngay cả khi cô ả và Cung Dài cùng ngồi ở quầy rượu thì họ cũng ngồi ở hai đầu bàn để những tay câu cá lang bạt kỳ hồ phải ngồi ở giữa và đãi rượu họ. Đó là nơi tôi và Neal ngồi khi chúng tôi bước vào. “Chào Cung Dài” - Neal nói và bắt tay anh ta. Cung Dài không thích cái tên đó, mặc dù anh ta biết mọi người gọi như vậy sau lưng mình, nhưng đối với Neal thì anh ta đơn giản chỉ là Cung Dài. Sau vài ly 3-7-77, Neal bắt đầu khoác lác rằng tài bắn súng, săn thú, đặt bẫy của hắn còn hơn cả người đánh bẫy của chính phủ. Có điều gì đó sâu thẳm bên trong Neal thúc ép hắn phải khoác lác trước các chuyên gia trong lĩnh vực đó, họ biết tỏng rằng hắn đang nói khoác. Hắn là loại người cần bị lật tẩy khi đang nói khoác. Còn đối với Da Sống Cũ thì Neal chưa nhìn tới. Tôi đã hiểu ra mánh khóe đầu tiên trong việc cưa gái của Neal là phớt lờ họ, và bắt đầu nhận ra rằng đó thật là một mở đầu hiệu quả. https://thuviensach.vn Tấm gương phía sau quầy rượu trông như một tấm đá bùn thời tiền sử được mài bóng và có những gợn sóng trên mặt. Neal nhìn gương liên tục, rõ ràng là bị mê hoặc bởi hình ảnh méo mó của chính mình, vẫn còn sống - đang đãi rượu mọi người và giành nói một mình, không nghe ai nói. Tôi cố phá vỡ thế độc tôn đó bằng cách nói chuyện với Da Sống Cũ đang ngồi kế tôi, nhưng cô ả chỉ chú ý khi bị phớt lờ, do đó ả phớt lờ tôi. Cuối cùng, tôi lắng nghe, vì sẽ chẳng có ai lắng nghe tôi nói, mặc dù tôi chưa đi đến chỗ đãi rượu mọi người. Neal đã theo dấu một con rái cá và đàn con của nó lên tận đèo Rogers, nơi nhiệt kế chính thức ghi nhận âm 56,5 độ C. Trong khi hắn lần theo con rái cá thì tôi cố lần theo giống loài của nó qua mô tả của hắn. Hắn bảo: “Tôi đã gặp nhiều khó khăn khi lần theo nó, bởi vì lông nó chuyển thành màu trắng vào mùa đông”, (vậy hẳn nó phải lai chồn ermine). Hắn kể sau khi đuổi nó leo lên cây: “Nó vươn người ra trên cành cây thấp, chuẩn bị phủ xuống con nai đầu tiên đi qua”, (vậy nó hẳn phải lai sư tử núi. Nó cũng phải lai rái cá, bởi vì nó biết giễu cợt và cười nhạo hắn). Nhưng chủ yếu nó là loài 3-7-77, bởi vì nó là loài thú duy nhất ở miền Tây Montana, ngoài loài người, đẻ con vào mùa đông. “Bọn rái cá con chòi đạp ngay trong áo tôi” - Hắn nói, vén hai cái áo len đỏ trắng-xanh lên cho chúng tôi thấy cái áo sơ mi. Cung Dài gõ nhẹ phần đế dày của cái ly không trên mặt quầy rượu, không nói lời nào vì sợ có vẻ khiếm nhã. Nhưng Da Sống Cũ không thể nhịn nói lâu hơn được nữa, dù là gì chăng nữa. Cô ả ngả người qua trước mặt tôi, nói vào một bên mặt của Neal: “Này, Anh Giai, bọn rái cá làm gì trên đỉnh của Phân tuyến lục địa vậy? Tôi nghĩ là rái cá bơi ở các lạch nước và chơi đùa trong bùn chứ?”. https://thuviensach.vn Neal ngừng giữa câu và nhìn vào gương, cố nhận ra một hình ảnh méo mó khác với hình ảnh của kẻ đã kể câu chuyện. “Hãy uống thêm một ly nữa” - Hắn nói với tất cả những hình ảnh méo mó. Sau đó, lần đầu tiên hắn chính thức nhận ra một người phụ nữ đang hiện diện không phải bằng cách nhìn vào hình ảnh trong gương, mà là nhìn vào Dùi Cui bằng xương bằng thịt đứng sau quầy rượu, và ra lệnh: “Rót cả cho cô ta nữa”. Da Sống Cũ nắm bàn tay lại khi ly rượu được đưa vào tay, nhưng vẫn tiếp tục nhìn gương mặt nhìn nghiêng của Neal. Ở thị trấn của các trang trại Wolf Creek, cô ả và con dê hãng Great Northern có lẽ chỉ thấy một vài gã đàn ông khác có khuôn mặt trắng xanh và đôi mắt trũng. Khi tôi dợm nhấc người ra khỏi cái thùng gỗ để giữ lời hứa về nhà sớm, thì Cung Dài nói: “Cảm ơn”. Do tôi chưa từng đãi một ly rượu nào trong suốt buổi tối đó, nên tôi biết anh ta hẳn đang cám ơn tôi vì để ông anh vợ lại. Ngay khi tôi vừa nhấc mông lên khỏi cái thùng, Da Sống Cũ liền chuyển sang đó ngồi để gần Neal hơn. Cô ả nhìn chằm chằm vào bộ mặt nghiêng của Neal, và mùi tình tứ toát ra từ thịt da cô ả. Trên đường đi ra, tôi ngoái lại nói với Neal: “Đừng quên, anh sẽ đi câu cá vào sáng mai đấy”. Hắn cũng ngoái ra sau và hỏi: “Cái gì?”. Paul đến Wolf Creek sớm vào sáng hôm sau như đã nói. Mặc dù tôi và nó được tự do khi đã trưởng thành, song chúng tôi không bao giờ vi phạm nền giáo dục tôn giáo thuở thiếu thời: luôn luôn đi nhà thờ, đi làm và đi câu đúng giờ. Florence đón nó ở cửa với vẻ đầy lo lắng: “Cô xin lỗi, Paul, nhưng Neal chưa dậy. Nó về nhà trễ”. https://thuviensach.vn “Cháu thậm chí còn không ngủ đêm qua. Đánh thức anh ấy dậy đi, Florence”. “Nó không được khỏe”. “Cháu cũng không khỏe, nhưng cháu sẽ đi câu trong vài phút nữa”. Họ nhìn nhau chằm chằm. Không bà mẹ Scotland nào thích bị bắt gặp có một đứa con trai lười biếng mê ngủ, và không có người câu cá Scotland nào lại muốn đứng chờ một người bà con không dậy nổi vì đêm qua say rượu. Mặc dù người Scotland làm ra whisky, nhưng họ cố không công nhận sự tồn tại của cơn mệt sau uống rượu, đặc biệt là trong gia đình. Thông thường, đây hẳn sẽ là một cuộc đấu không phân thắng bại giữa em trai tôi và mẹ vợ tôi, nhưng trong trường hợp hiếm gặp này, một phụ nữ Scotland không thể nghĩ ra một lời nào để bênh vực con trai mình, vì thế bà phải đánh thức hắn dậy, mặc dù chỉ làm chiếu lệ thôi. Chúng tôi chậm rãi chất hàng lên chiếc xe tải nửa tấn của Kenny, một đứa em vợ vẫn còn ở Wolf Creek. Ba người phụ nữ đã trải một tấm nệm cũ ở phần râm của thùng xe, sau đó họ đặt lên nệm người bà con sống ở Bờ Tây của họ. Sau khi đã tìm ra chỗ để món salad khoai tây, lò nướng và dụng cụ câu cá, sáu người chúng tôi cố gắng thoải mái nhưng tuyệt đối không quấy rầy cái nệm. Gần như toàn bộ năm cây số đầu tiên của con đường dẫn đến Elkhorn chạy song song với sông Missouri, bắt đầu khi nó xuất hiện từ khe núi khổng lồ mà Lewis và Clark gọi là Cửa vào các ngọn núi. Mặc dù dòng nước vẫn còn trong khi chảy thêm vài dặm xuống phía dưới, nhưng đất bắt đầu chuyển đỏ ngay khi dòng sông đổ ra khỏi các ngọn núi. Con đường kết thúc ở ngay https://thuviensach.vn dưới khe núi đen, nơi dòng Elkhorn đổ vào sông Missouri. Cũng như hầu hết những con đường đất chạy men theo sông Missouri, con đường toàn bụi xám và các rãnh thoát nước. Những rãnh thoát nước này chạy ngang đường không làm cho sức khỏe của Neal khá hơn, và bụi xám sẽ biến thành bùn nhão khi mưa xuống. Kenny, em của Jessie hiện sống ở Wolf Creek, cũng giống như hầu hết những người sống ở các thị trấn với hai con đường - nó có thể làm được gần như mọi việc. Nó có thể lái chiếc xe tải nửa tấn xuyên qua vùng đất khó mà tìm được lấy một chiếc xe thồ, và nó đã cưới Dorothy, một y sĩ có chứng chỉ hành nghề. Cô ta đậm người, khỏe mạnh, được đào tạo chuyên ngành hộ lý chăm sóc hậu phẫu. Các chủ trại bị thương lòi ruột sẽ một tay bụm ruột, một tay lái xe từ vùng quê vào thị trấn để tìm “y sĩ có chứng chỉ” khâu bụng lại. Florence và Jessie đều tham gia vào ngành y ở các mức độ khác nhau, và ba người bọn họ được coi là trung tâm y tế của vùng Wolf Creek. Giờ đây, ba người phụ nữ chúi đầu trên tấm nệm cũ, trên thực tế, tạo thành một đội chăm sóc tập trung. Ken thân với tất cả các cư dân của Wolf Creek và hầu hết các chủ trại ở vùng xung quanh, đặc biệt là những người gốc Scotland. Họ là những người đến miền Tây sớm và sớm biết cách chăn nuôi gia súc trong khí hậu lạnh giá của núi cao. Đó là lý do chúng tôi được phép câu cá ở Elkhorn. Jim McGregor sở hữu vùng này, thậm chí đến cả dòng nước đầu nguồn, và mỗi hàng rào đều gắn bảng, theo thứ tự từ trên xuống, với các dòng chữ: “Không săn bắn”, “Không câu cá”, và cuối cùng bổ sung thêm: “Cấm vào”. Kết quả là ông ta dành đồng cỏ cho cả bò lẫn nai sừng tấm, nhưng ông ta tính toán rằng làm vậy còn rẻ hơn là mở cửa đồng cỏ cho các tay thợ săn từ Great Falls sang, vì họ không phân biệt được bò và nai sừng tấm. https://thuviensach.vn Một điều đặc biệt về con đường qua đồng cỏ là nó càng mờ nhạt bao nhiêu thì lại càng đi gần với lũ bò bấy nhiêu. Nó chỉ còn là hai vệt bánh xe chạy ngoằn ngoèo lên đỉnh dốc, sau đó nó lại ngoằn ngoèo qua bấy nhiêu khúc cua để xuống sông Elkhorn, vốn chỉ là một khúc quanh của rặng liễu và dòng nước uốn khúc qua đám cỏ cao cho đến khi ngọn núi mở ra và rặng liễu biến mất. Ở đỉnh dốc, hai vệt bánh xe vẫn đọng bụi xám, và những đám mây đen tụ lại trên những ngọn núi đen trên đầu. Paul nhảy ra khỏi chiếc xe tải ngay khi nó dừng tại đáy thung lũng. Nó cầm cần câu, đoạn cước nối và hộp mồi giả trước khi tôi có thể thoát khỏi chỗ ngồi tồi tệ giữa Dorothy và Jessie. Hai người phụ nữ níu chặt tay tôi, thì thầm: “Chẳng lẽ anh lại đi, bỏ lại anh của bọn em sao”. Ngoài ra, tôi còn phải nhảy lò cò một lúc, bởi vì một chân bị tê cứng do bị chèn ép. Vào lúc đó, Paul ngoái lại bảo: “Em sẽ đi xuôi xuống ba cái vũng và câu lên phía thượng nguồn. Anh tản ra và câu xuống hạ nguồn cho đến khi chúng ta gặp nhau”. Rồi nó đi mất. Một lý do khiến Paul câu được nhiều cá hơn bất cứ ai khác đó là vì nó thả mồi chạm nước nhiều hơn bất kỳ ai. Nó cho biết: “Anh à, ở Montana, cá không đớp mồi trên không. Ở đây, anh không thể câu cá khi mồi giả ở trên không”. Bộ đồ câu của em trai tôi đã sẵn sàng ngay khi nó bước ra khỏi xe. Paul bước nhanh, nó ít khi phí thời gian thay mồi mà dành thời gian thay đổi độ sâu thả mồi hay là cử động giật mồi, nếu phải thay mồi thì nó sẽ cột dây với tốc độ của một cô thợ may, và còn nhiều mẹo khác. Thời gian mồi của nó ở dưới nước nhiều hơn tôi ít nhất là hai mươi phần trăm. Tôi nghĩ còn có một lý do khác khiến hôm nay nó muốn tách khỏi tôi càng nhanh và càng xa càng tốt - nó không muốn tôi nói chuyện với nó về đêm hôm trước. https://thuviensach.vn Ken nói nó sẽ đi lên phía thượng nguồn để câu cá ở các đập hải ly. Nó thích các đập hải ly vì biết cách câu ở đó. Thế là nó vui sướng biến đi, lội bì bõm trong bùn sông và len qua các bụi cây rồi tuột xuống các đống cành cây lung lay được gọi là đập hải ly; rồi cuối cùng trở về với một giỏ đầy cá và một nùi tảo biển quấn quanh cổ. Jessie lại bấu tay tôi và cảnh cáo một cách ngắn gọn: “Đừng bỏ anh trai em”. Tôi xoa cánh tay rồi bắt gã anh vợ đi trước để hắn không trốn thoát được ngay. Chúng tôi đi xuống con đường mòn vòng qua khúc quanh đầu tiên, nơi nhánh sông hiện ra từ đám liễu và chảy xuyên qua trảng cỏ. Sau đó, bước chân hắn bắt đầu loạng choạng và cố ý làm ra vẻ đáng thương. Hắn nói: “Tôi vẫn chưa khỏe. Có lẽ tôi sẽ dừng ở đây và câu cá ở trảng cỏ”. Do khúc quanh của nhánh sông, mọi người không thể nhìn thấy hắn, và nếu hắn quay trở lại thì chỉ phải đi có vài trăm mét. “Tại sao lại không?” - Tôi buột miệng và biết rằng đó là câu hỏi ngu ngốc vừa được thốt ra. Mặc dù giờ này Paul hẳn đã câu được ba, bốn con cá, còn tôi vẫn phải bỏ thời giờ bước xuống con đường mòn, cố bỏ lại thế giới ở phía sau mỗi bước chân của mình. Có một điều gì đó tiềm ẩn bên trong những người câu cá thôi thúc làm cho việc câu cá trở thành một thế giới hoàn hảo và riêng biệt - tôi không biết điều đó là gì và nằm ở đâu, bởi vì đôi khi nó ở trong cánh tay tôi, đôi khi ở trong cổ họng, lại có lúc không nằm ở cụ thể nơi nào, mà ở sâu thẳm trong lòng. Nhiều người trong chúng tôi lẽ ra đã trở thành những người câu cá giỏi hơn nếu không dành quá nhiều thời gian để quan sát và chờ đợi thế giới đó trở nên hoàn hảo. Thứ khó lòng bỏ lại phía sau nhất, như tình cảnh của tôi hiện nay, có thể tạm gọi là lương tâm. https://thuviensach.vn Tôi có nên nói với em tôi về những gì đã xảy ra tối hôm trước không? Tôi gọi điều đó một cách mơ hồ là “những gì đã xảy ra tối hôm trước” để không phải hình dung ra nó, đặc biệt là cái bàn tay cầm cần câu. Ít nhất, tôi có nên đề nghị giúp nó ít tiền, nếu nó phải bồi thường các hư hại? Tôi cứ miên man nghĩ về những cách hỏi mới cho câu hỏi xưa cũ này, vốn giờ đây được đóng khung bởi cặp chân vũ công xoãi ra trên nền phòng giam, cho đến khi những câu hỏi về lương tâm cuối cùng lại biến mất, như mọi khi, mà không có câu trả lời nào. Tôi vẫn chưa biết tôi có quyết định nói chuyện với em trai mình hôm nay hay không. Tuy nhiên, tôi vẫn lo lắng về một điều gì đó, bất kể là gì, cho đến khi tôi quay ngược lại trên con đường mòn và đi trở lại trảng cỏ để có thể nói rằng tôi đã quyết tâm phải nói. Bên kia trảng cỏ là một con đập và phía trên nó là một cái vũng lớn xanh ngắt. Neal đang ngồi gà gật trên một tảng đá, lon cà phê Hills Bros. đỏ nằm bên cạnh hắn. Cổ hắn cúi xuống, trông xanh xao, phơi ra ngoài nắng và chẳng bao lâu, đỏ lựng như màu lon cà phê. “Anh đang làm gì vậy?” - Tôi hỏi. Tôi cho hắn một ít thời gian để nghĩ ra câu trả lời. “Tôi đang câu cá” - Cuối cùng hắn nói. Sau đó, hắn cố trả lời một lần nữa cho chính xác hơn: “Tôi đang câu cá và cảm thấy không khỏe”. “Vùng nước lặng này thường không có cá, đúng không?” - Tôi hỏi kháy. “Tại sao” - Hắn nói tiếp - “Hãy nhìn mấy con cá dưới đáy vũng kìa”. https://thuviensach.vn “Mấy con đó là cá đác[20] và cá mút[21]” - Tôi trả lời hắn mà không thèm nhìn. “Cá mút là cá gì?” - Hắn hỏi và trở thành người gốc Montana đầu tiên ngồi trên một tảng đá mà hỏi cá mút là gì. Ở cái vũng bên dưới hắn là một mớ nhỏ màu hồng, chắc hẳn là con trùn bị một cái lưỡi câu xuyên qua thân. Trên đoạn cước nối, ngay phía trên con trùn, có hai cái hột màu đỏ, rõ ràng là được cột ở đó để trang trí. Mớ trùn và hai cái hột đỏ lủng lẳng cách con cá mút gần nhất khoảng tám phân. Chẳng con cá nào động lòng, người câu cá cũng vậy, mặc dù cả hai phía đều nhìn nhau trân trối. “Anh có muốn lúc nào đó đi câu cá mồi giả với tôi và Paul không?” - Tôi hỏi. “Cám ơn, nhưng không phải bây giờ”. “Ờ, vậy thì hãy bảo trọng và chúc vui vẻ”. “Tôi đang vui đây”. Tôi lại bước xuống con đường mòn với suy nghĩ sai lầm là lẽ ra tôi đã có thể làm được điều gì hay ho khi quay trở lại gặp anh vợ tôi. Tuy nhiên, đám mây lớn bay ra từ lối vào dãy Rocky tiếp tục nói với tôi rằng mặc dù tôi cố tìm những phút giây hoàn hảo, nhưng tôi sẽ không tìm thấy vào ngày hôm nay, và rằng tôi sẽ không câu được nhiều cá trừ phi tôi không lởn vởn ở quanh đây. Tôi rẽ khỏi con đường mòn tại trảng cỏ tiếp theo, và lẽ ra đã có thể câu đủ định mức đưa ra ở hai hay ba cái vũng. Do Jim McGregor chỉ cho phép vài người câu cá đến nhánh sông nhỏ https://thuviensach.vn này thôi, nên nó đặc cá mà có lẽ không bao giờ lớn hơn mười lăm phân. Tôi chỉ gặp một vấn đề khi câu cá và nó chỉ kéo dài trong vài lần câu đầu. Có một cái ngạnh ở cuối lưỡi câu, và trừ phi lưỡi câu ăn vào miệng hay hàm cá đủ sâu để dính ngạnh, còn nếu không thì con cá sẽ rách mép và vuột khỏi lưỡi câu. Vì thế, ngay khi cá đớp mồi, ta phải giật dây câu ngay, dù là trực tiếp bằng tay trái hay bằng cần câu bên tay phải. Thời điểm và độ mạnh phải hoàn hảo - quá sớm hay quá trễ, quá yếu hay quá mạnh đều làm cho con cá đau môi trong vài ngày, nhưng có thể sẽ sống lâu hơn để tinh khôn hơn. Tôi buông mồi quá nhanh đến nỗi tôi giật mồi lên trước khi chúng kịp đớp mồi. Mỗi loại cá hồi khác nhau có một tốc độ ăn mồi khác nhau, và thời điểm chính xác để giật mồi sẽ thay đổi theo dòng chảy và thậm chí theo thời tiết và thời gian trong ngày. Tôi đã câu cá quá lâu ở dòng nước xiết của sông Blackfoot Lớn, nơi loài Cầu Vồng lớn xuất hiện từ phía sau lũy đá lớn. Những chủ trại đầu tiên đã thả xuống nhánh sông Elkhorn giống cá Hồi Suối Miền Đông, và đúng như tên của mình, chúng là loài trầm lặng hơn. Một khi đã không giật ngay thì tôi chẳng còn buồn giật mồi nữa. Trông chúng thật đẹp - lưng đen trũi, thân điểm những đốm vàng và cam, bụng đỏ nối với vây bụng đỏ viền trắng. Chúng là những hòa sắc vốn thường được vẽ trên những cái đĩa gỗ. Nhưng chúng chỉ là những đối thủ tầm tầm và ta có cảm giác chúng là những con cá chình vì chúng quá nhỏ. Ngoài ra, tên của chúng chống lại chúng, vì ở Tây Montana, từ “suối” không thường được coi là đồng nghĩa với “nhánh sông”. Đột nhiên tôi tự hỏi không biết giờ này em tôi đang làm gì, bởi vì tôi biết chắc chắn nó chẳng phí công câu mấy con cá Hồi Suối https://thuviensach.vn Miền Đông cỡ mười lăm phân làm gì. Nếu tôi muốn theo kịp nó, tốt hơn tôi nên bắt đầu cố câu vài con Quái vật Nâu từ sông Missouri ngược dòng lên đây. Câu cá là một thế giới được tạo ra tách biệt với tất cả các thế giới khác, và bên trong nó là những thế giới đặc biệt của riêng nó - một trong số đó là câu những con cá to sống trong dòng nước nhỏ, nơi không có đủ không gian và nước để cá và người câu cá thỏa sức vùng vẫy, và rặng liễu bên bờ con suối cản trở người câu cá. Tôi dừng lại, rửa mấy con cá Hồi Suối Miền Đông, và xếp chúng trong giỏ giữa các lớp cỏ dại và lá bạc hà. Trông chúng đẹp hơn những con cá được vẽ trên đĩa. Sau đó, để chuẩn bị cho cuộc chơi lớn, tôi thay một sợi cước trong chịu được 4,6kg và mồi giả số sáu. Tôi bôi sáp vào mười mét dây câu đầu tiên để đề phòng nó đã ngấm nước và không nổi, nhìn lại lần cuối mấy con cá Hồi Suối Miền Đông nằm trong đám lá bạc hà, rồi từ biệt thế giới của những con cá nhỏ. Một bóng tối khổng lồ với đám mây lớn phía sau trùm lên tôi khi đang băng qua trảng cỏ. Hẻm núi Elkhorn sâu và hẹp đến nỗi một đám mây đen, hay nó cộng với một phần của đám mây tiếp theo, cũng có thể che phủ bầu trời. Đám mây đen có thể bay qua và mặt trời tiếp tục chiếu sáng hay tiếp theo nó là những đám mây còn đen hơn. Từ đáy hẻm núi, không có cách nào biết được đám mây nào sẽ bay đến, nhưng tôi có cảm giác trời sẽ không có nắng. Bất chợt, vô số cá bắt đầu nhảy đến nỗi trông như những giọt mưa sớm cực lớn vừa sa. Khi cá bắt đầu nhảy như thế này, có điều gì đó đang diễn ra đối với thời tiết. Vào giây phút đó, thế giới là một bản giao hưởng của dòng Elkhorn, loài cá Hồi Nâu huyền thoại, thời tiết và bản thân tôi, và trong tôi chỉ còn tồn tại https://thuviensach.vn những suy nghĩ về nhánh sông Elkhorn, thời tiết và loài cá huyền thoại có thể chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của tôi. Dòng Elkhorn trông đúng như tính chất của nó - một khe nứt trên mặt đất đánh dấu nơi dãy Rocky kết thúc và nơi khởi đầu Đồng bằng Lớn. Những ngọn núi khổng lồ có sườn đen sẫm, trên đó mọc những cá thể gần như cuối cùng của loài thông núi. Sườn phía đông của chúng chuyển sang màu nâu và vàng, nơi những đám cỏ cao bình nguyên bắt đầu mọc, nhưng thi thoảng lại có những chấm đen là những cây thông lìa bầy ngoái lại phía sau lần cuối. Giống cá Hồi Nâu huyền thoại và hẻm núi hòa hợp với nhau trong những suy nghĩ của tôi. Giống cá hồi có lẽ có thực và nằm ngay trong tầm tay này rất to, lưng đen trũi, hai bên sườn màu vàng và nâu, có những chấm đen và vây viền màu trắng. Cả dòng Elkhorn lẫn giống cá Hồi Nâu đều nửa đẹp nửa xấu. Tôi lội qua 150 đến 200 mét mặt nước, nơi những con “Hồi Suối” nhỏ vẫn còn nhảy như mưa sa và cuối cùng, đến một quãng sông đẹp, không có một con cá nào nhảy nhót. Ở đầu của một cái vũng, dòng nước rẽ làm hai tại một tảng đá lớn, xoáy ngược trở lại, trở nên sâu hơn, lắng lại, và cuối cùng trở thành dòng nước nông trôi lững lờ dưới rặng liễu. Tôi nghĩ sở dĩ không có cá nhảy ở dòng nước tuyệt đẹp này là vì chẳng có cá nhỏ. Hẳn phải có một con cá cụ giống như con hươu mộng với “bộ sừng hoàng đế”, vào mùa giao phối, đã đuổi tất cả các tình địch ra khỏi bầy. Thông thường, sẽ tốt hơn nếu câu về phía thượng nguồn, để dòng nước được câu tiếp theo không bị khuấy đục, vì thế tôi bước trở lên bờ để lũ cá không trông thấy tôi và đi về phía thấp hơn của cái vũng, trước khi thả câu lần đầu. Vào lúc đó, tôi đã không còn tin vào lý thuyết con hươu mộng ở cái vũng này, https://thuviensach.vn nhưng đúng là tôi vẫn mong câu được một, hai con cá hồi suối ở vùng nước nông. Tôi di chuyển mà không khuấy động nước, đến chỗ nước sâu hơn ở phía thượng nguồn, nơi đám liễu bắt đầu xuất hiện và côn trùng từ trên cây rơi xuống nước. Không có lấy một ánh bạc phản chiếu từ thân một con cá hồi đang vờn mồi, đột nhiên tôi nhận ra có gì đó không ổn. Tôi bắt đầu thắc mắc liệu có ai đã ném một thỏi thuốc nổ xuống vũng này và làm tất cả cá, trong đó có con cá cụ của tôi, chết phơi trắng bụng không? Nếu còn có một con cá trong cái vũng này, thì chỉ có một chỗ duy nhất cho nó trốn - nếu nó không ở ngoài trống và không ở ngoài rìa của đám liễu - đó là ở dưới đám liễu. Tôi không thích thú gì trước cái viễn cảnh phải quăng câu vào đám liễu rậm rạp. Cách đây nhiều năm, khi đó tôi đã gia nhập Kiểm lâm, vào cuối một mùa hè, tôi đi câu cá cùng Paul. Do lâu không đi câu, tôi đặc biệt cẩn thận chỉ quăng câu ở chỗ trống. Paul quan sát tôi câu cá ở cái vũng luồn dưới đám liễu cho đến khi nó ngứa mắt không chịu nổi. Nó bảo tôi: “Anh à, anh không thể câu cá hồi trong bồn tắm. Anh thích câu ở mặt nước trống, có nắng vì anh là một người Scotland và sợ mất mồi giả nếu quăng câu vào bụi rậm. Nhưng cá không tắm nắng. Bọn nó sống dưới những bụi rậm - vừa mát lại vừa an toàn trước những tay câu cá như anh”. Khi cố chống chế, tôi lại càng làm lời chỉ trích của Paul trở nên có lý. Tôi phàn nàn: “Anh đã bị mất mồi khi bị vướng vào đám bụi rậm”. “Việc quái gì anh phải quan tâm?” - Em trai tôi hỏi - “Chúng ta đâu phải mua mồi giả đâu. George luôn vui lòng bện thêm mồi giả cho chúng ta mà. Không ai kiếm được một mẻ câu tốt mà https://thuviensach.vn không bị mất vài con mồi giả trong bụi cây. Anh không thể câu được cá nếu không dám vào tận nơi chúng sống”. “Đưa cần câu cho em” - Nó nói. Tôi nghĩ Paul lấy cần câu của tôi để tôi không cho rằng chỉ cần câu của nó mới quăng câu vào bụi cây được. Chính bằng cách này mà tôi đã hiểu ra cần câu của mình cũng có thể quăng câu vào bụi cây được, nhưng sự thật là tôi chưa bao giờ thuần thục việc này, có lẽ bởi vì tôi vẫn còn nhát tay vì sợ mất những con mồi giả mà tôi chẳng phải tốn tiền mua. Giờ đây tôi chẳng còn chọn lựa nào khác ngoài việc quăng câu vào đám liễu, nếu tôi muốn biết tại sao cá lại nhảy tứ tung khắp xung quanh tôi, ngoại trừ ở cái vũng này, và tôi vẫn muốn biết bởi vì không còn là câu cá mồi giả nếu bạn không luôn tò mò đi tìm câu trả lời cho những thắc mắc. Vì lâu không ném câu theo cách này, tôi quyết định luyện tập lại một chút, do đó tôi lùi xuống hạ nguồn rồi quăng câu vài lần vào bụi cây. Sau đó, tôi cẩn thận đi lên thượng nguồn đến nơi đám liễu rậm rạp hơn, bàn chân hết sức nhẹ nhàng để không làm đá sỏi kêu lạo xạo. Dây câu bay cao và nhẹ nhàng khi vọt qua đầu tôi, ngược lại với khi trời có gió. Tôi rất phấn khích, nhưng vẫn giữ được bình tĩnh và kiểm soát được độ chính xác của cánh tay. Thay vì ra lực khi dây câu bắt đầu bay ra trước, tôi để nó bay tự do cho đến khi cái thước canh dọc trong mắt, não hay cánh tay gì đó bảo tôi rằng con mồi giả đã bay qua rìa của đám liễu gần nhất. Lúc đó tôi dừng phắt tay cần, và nó bắt đầu rơi xuống theo chiều gần như thẳng đứng. Ba hay bốn mét rưỡi phía trước nơi con mồi đáp xuống, bạn có thể biết được cú quăng câu sẽ hoàn hảo hay không, và nếu cần thiết, vẫn có thể điều chỉnh một chút. Dây câu mềm và chậm đến nỗi ta có thể quan sát nó giống như làn khói bay lên từ ống khói lò sưởi. Một trong những nỗi rạo rực https://thuviensach.vn lặng lẽ của cuộc đời là tách ra khỏi cơ thể mình một chút để quan sát chính mình nhẹ nhàng trở thành tác giả của một điều đẹp đẽ, ngay cả khi chỉ là một làn khói mỏng bay lên. Đoạn cước trong đáp xuống cành thấp nhất của một bụi cây và con mồi giả đung đưa như quả lắc cách mặt nước khoảng một tấc, hay cũng có thể một tấc rưỡi gì đó. Để hoàn tất cú ném, tiếp theo tôi cần phải dùng cần câu rung dây câu để nếu dây câu không vướng vào bụi cây thì mồi giả sẽ rơi xuống mặt nước phía dưới. Có lẽ tôi đã làm như vậy, hoặc có thể con cá phóng lên khỏi nước và đớp con mồi đang nhún nhảy trên bụi cây. Đó là lần duy nhất tôi phải vật lộn với một con cá trong một bụi cây. Người da đỏ thường hay đan giỏ bằng những cành liễu màu đỏ, những cành này sẽ không bị gãy. Chỉ có cá hay người câu cá mới làm chúng gãy thôi. Có một điều gì đó kỳ lạ, độc lập và thậm chí hơi hài hước xảy ra cho người câu cá to ngay sau khi một con cá to đớp mồi. Bên trong cánh tay, vai hay não của người câu cá to là một “cái cân”, và vào giây phút con cá to bị giật lên khỏi mặt nước thì người câu cá to, dù đang cực kỳ phấn khích, vẫn đặt cái cân dưới con cá và lạnh lùng cân. Anh ta không có đủ ba đầu sáu tay để làm mọi việc khác mà lẽ ra anh ta nên làm cùng lúc, nhưng anh ta cố gắng ước lượng tương đối chính xác trọng lượng của con cá để không bị thất vọng khi gỡ câu. Tôi tự bảo mình: “Thằng khốn kiếp này nặng đến ba, bốn ký”, và tôi cố tính đến một sự thật là có thể một phần sức nặng là do cành cây trì xuống nữa. Bầu trời đầy lá vàng và những quả mọng màu xanh từ đám liễu rơi lả tả, nhưng các cành cây thì vẫn còn nguyên. Khi con Nâu lớn chuồi lên khỏi bụi cây, nó làm rối dây ở mỗi cành cây mà nó đi qua. Nó đan bụi cây lại thành một mớ bòng bong với đầy các nút dẹt, nút ghế đơn và nút một vòng hai khóa. https://thuviensach.vn Không có tai họa nào bất ngờ với thể xác và tâm hồn hơn việc để vuột mất một con cá to, bởi vì kết quả sau cùng là một sự chuyển đổi nhỏ giữa sự sống và cái chết. Nhưng với một con cá to, trong một khoảnh khắc, nó là trung tâm của thế giới, nhưng một tích tắc sau, nó đã biến mất. Chỉ có vậy. Nó đã vuột mất rồi. Con cá đã vuột khỏi tay còn trái tim bạn thì tan vỡ, chỉ còn lại một que củi nặng hai trăm tám mươi gram, ở đầu cột một sợi dây câu và một đoạn dây đan vợt trong mờ, ở cuối là một phân thép Thụy Điển nhỏ uốn cong, có cột một đoạn lông cổ gà. Tôi thậm chí còn không hiểu nổi nó đã thoát thân bằng cách nào. Theo những gì tôi biết, có lẽ nó đã phóng thẳng lên bụi cây và tan thành mây khói. Tôi lội ra phía bụi cây để xem có dấu hiệu thực nào còn lưu lại không. Có một đoạn nhợ câu vướng xung quanh, nhưng do tay tôi run quá nên không tháo được những đoạn rối phức tạp thít lấy những cành cây. Ngay cả Moses có thể còn run hơn khi bụi cây phủ lên người cậu[22]. Cuối cùng, tôi tháo đoạn cước trong khỏi dây câu và bỏ mớ dây rối vướng trong đám liễu. Các nhà thơ nói về “khoảnh khắc”, nhưng chính những người câu cá mới thật sự trải nghiệm sự vĩnh hằng được nén lại thành một khoảnh khắc. Không ai thật sự biết khoảnh khắc là gì cho đến khi toàn bộ thế giới bất chợt kết tinh vào một con cá và con cá đột nhiên biến mất. Tôi sẽ nhớ mãi thằng khốn kiếp ấy. Một giọng nói đột ngột vang lên: “Con cá to đấy”. Đó có thể là giọng nói của em trai tôi, cũng có thể là của con cá từ không trung bay trở lại và khoác lác về chính mình sau lưng tôi. Tôi quay người lại và bảo với Paul: “Anh đã để vuột mất nó”. Nó đã https://thuviensach.vn chứng kiến tất cả, vì thế, nếu tôi biết điều gì khác thì hẳn tôi đã kể với nó. Nhưng thay vì vậy, tôi lặp lại: “Anh đã để vuột mất nó”. Tôi nhìn xuống đôi bàn tay, và lòng bàn tay ngửa lên như thể đang cầu xin. “Không thể làm được gì hơn” - Em tôi nói - “Anh không thể câu cá to trong bụi rậm. Thật ra, em chưa thấy ai cố làm như vậy trước đây”. Tôi hiểu nó đang cố an ủi tôi, đặc biệt là khi tôi không thể dằn lòng không dòm mấy cặp đuôi nâu tổ bố với những chấm đen khổng lồ ló ra khỏi cái giỏ câu của nó. “Em đã câu mấy con cá của em như thế nào?” - Tôi hỏi. Tôi rất kích động, và hỏi bất cứ đều gì tôi muốn biết. “Em câu nó ở dòng nước nông, quang đãng, ở nơi không có bụi cây”. “Những con cá to như vậy ở chỗ nước nông và quang sao?”. “Đúng, những con Nâu lớn. Mọi người quen câu bọn Cầu Vồng ở dòng nước lớn. Nhưng bọn Nâu lớn thường kiếm ăn dọc theo bờ của các trảng cỏ, nơi có châu chấu và thậm chí cả chuột nhắt rơi xuống nước. Nên đi dọc dòng nước nông cho đến khi ta có thể thấy những cái lưng đen trồi lên khỏi nước và bùn bị vẩn lên”. Điều này càng làm tôi mất tinh thần hơn. Tôi nghĩ rằng mình đã câu một cách hoàn hảo và đúng theo cách em trai tôi đã chỉ, trừ việc nó không nói trước với tôi là phải làm gì khi một con cá phóng lên cây. Đó là một rắc rối của việc quẩn quanh một bậc thầy - kẻ mà bạn học được một điều gì đó từ anh ta, ví dụ cách quăng câu vào một bụi cây, nhưng bạn lại sử dụng chiêu này khi bậc thầy ấy thì làm ngược lại. https://thuviensach.vn Tôi vẫn còn bị kích động. Vẫn còn một khoảng trống rất lớn bên trong tôi cần phải lấp đầy và một lời đáp cho một câu hỏi khác. Cho đến trước khi bật ra câu hỏi, tôi vẫn chưa biết phải hỏi thế nào. “Anh có thể giúp em tiền hay bất cứ điều gì không?” - Tôi hỏi. Hoảng hốt trước lời mình vừa thốt ra, tôi cố gắng trấn tĩnh nhanh. Thay vì vậy, tôi lại càng làm cho sai lầm trở nên trầm trọng hơn. “Anh nghĩ em có thể cần giúp đỡ vì chuyện đêm hôm trước”. Sợ Paul có thể hiểu lầm ý tôi về chuyện đêm hôm trước thành về cô bạn gái da đỏ của nó, tôi đổi đề tài: “Anh nghĩ có thể em sẽ tốn nhiều tiền để sửa lại cái đầu xe sau cái đêm đuổi theo con thỏ”. Bây giờ thì tôi đã phạm ba sai lầm. Paul hành động như thể cha chúng tôi đề nghị đút cho nó ăn một bát cháo bột yến mạch. Nó cúi đầu yên lặng cho đến khi chắc chắn là tôi sẽ không nói điều gì nữa. Sau đó nó nói: “Trời sắp mưa rồi”. Tôi liếc nhìn bầu trời. Tôi đã quên bẵng bầu trời kể từ khi cả thể giới sà xuống không cao hơn bụi cây. Tất nhiên vẫn có bầu trời ở phía trên, nhưng tất cả đã biến thành một đám mây đen hẳn là quá nặng đối với hẻm núi này. Em tôi lại hỏi: “Neal đâu?” Câu hỏi làm tôi bất ngờ, và tôi phải nghĩ một lúc mới nhớ ra. Cuối cùng, tôi bảo: “Anh bỏ hắn ở khúc cua đầu tiên”. “Anh sẽ gặp rắc rối với chuyện này” - Em trai tôi cảnh báo. https://thuviensach.vn Lời cảnh báo đó đưa tôi trở lại thực tại đến đoạn chiếc xe tải nửa tấn và mấy người phụ nữ Scotland. “Anh biết” - Tôi nói, và bắt đầu thu dọn cần câu. “Đã đủ cho ngày hôm nay rồi” - Tôi nói tiếp, đầu cúi xuống cái cần. Paul hỏi: “Anh câu được đủ số chưa?”. Tôi đáp: “Chưa” - Mặc dù tôi biết nó muốn hỏi có phải tôi còn nhiều rắc rối phía trước, cho dù có kiếm được đủ số chăng nữa. Đối với những người phụ nữ không biết câu cá, người đàn ông trở về nhà mà không kiếm đủ số là đồ thất bại. Em trai tôi cũng suy nghĩ theo cách đó. Nó nói: “Anh chỉ mất vài phút để kiếm đủ số với mấy con Hồi Suối. Bọn chúng vẫn đang nhảy nhót khắp nơi kìa. Em chưa hút xong một điếu thuốc thì anh đã câu thêm được sáu con nữa rồi”. Tôi đáp lời: “Cám ơn em, nhưng đã đủ cho ngày hôm nay rồi” - Trong thâm tâm, tôi biết nó không hiểu nổi tại sao kiếm thêm sáu con Hồi Suối nhỏ cũng không làm thay đổi được cái nhìn của tôi về cuộc đời. Cho đến giờ phút này, hôm nay rõ ràng là một ngày mà thế giới bên ngoài không để cho tôi làm điều tôi thật sự muốn làm - câu một con Hồi Nâu lớn và nói chuyện với em trai tôi theo một cách hữu ích hơn. Thay vào đó là một bụi cây rỗng không và trời thì sắp mưa. Paul rủ tôi: “Nào, chúng ta hãy đi tìm Neal”. Sau đó nó nói tiếp: “Lẽ ra anh không nên để hắn lại phía sau”. “Cái gì?” - Tôi hỏi. “Anh nên cố mà giúp hắn” - Em trai tôi trả lời. Tôi có thể tìm ra từ nhưng không tạo thành câu cho phù hợp được. “Anh không bỏ hắn. Hắn không thích anh. Hắn không https://thuviensach.vn thích Montana. Hắn bỏ anh để đi câu bằng mồi sống. Thậm chí hắn còn không thể câu bằng mồi sống. Anh... anh không thích bất cứ điều gì ở hắn”. Tôi có thể cảm nhận toàn bộ sự kích động của mình khi để vuột mất con cá lớn đi qua một biến tần và chuyển thành nỗi giận dữ đối với gã anh vợ tôi. Tôi cũng có thể cảm thấy rằng mình đang lặp lại ngay cả khi không nói lại cùng một câu. Ngay cả như vậy, tôi vẫn hỏi: “Em nghĩ anh có nên giúp hắn không?”. “Nên chứ. Em nghĩ chúng ta nên giúp hắn”. “Bằng cách nào?” “Dắt hắn đi câu cùng chúng ta”. “Anh vừa bảo em. Hắn không thích câu cá”. “Có thể là như vậy. Nhưng có thể hắn thích ai đó cố giúp hắn”. Tôi vẫn không hiểu nổi em tôi. Bản thân nó luôn luôn từ chối bất cứ đề nghị giúp đỡ nào, nhưng bằng một cách tinh tế, nó chắc chắn đang đề cập đến mình khi nói về việc Neal cần giúp đỡ. Nó nói: “Nào, chúng ta hãy đi tìm hắn trước khi hắn bị lạc trong cơn bão”. Nó cố quàng tay qua vai tôi nhưng cái giỏ câu có cái đuôi to thò ra ngoài xen giữa chúng tôi làm cho khó choàng qua được. Cả hai chúng tôi đều có vẻ lóng ngóng - đối với tôi là việc cố đề nghị giúp em trai, còn đối với nó là việc cố cám ơn tôi về việc đó. “Chúng ta hãy nhanh chân nhanh tay nào” - Tôi giục giã. Chúng tôi gặp một con đường mòn và bắt đầu đi lên phía thượng nguồn. Đám mây đen đang chiếm lĩnh hoàn toàn hẻm núi. Kích thước của thế giới bị nén lại chỉ còn khoảng 270 x 270 x 270m. Hẳn đã xảy ra tình trạng giống như thế này vào năm 1949, khi ngọn lửa khổng lồ từ khe Mann, khe núi kế tiếp ở quãng trên của https://thuviensach.vn